LOGO VNBET
                                                         BIỆT DỊCH KINH TẠP A-HÀM
                                                                         QUYỂN IX
161. Tôi nghe như vầy:
Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.
Có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật rồi ngồi qua một bên, nói kệ:
Không sống vườn Hoan hỷ
Không thể nào được vui
Ở cõi trời Ba ba
Tiếng khen khắp thế giới
Các vị Thiên nhân ấy
Thường ở vườn cõi này.
Thế Tôn nói kệ đáp:
Ông như trẻ ngu si
Trí ông nào biết được
Diệu pháp như thế này
Là lời bậc La-hán
Các hành đều vô thường
Chính là pháp sanh diệt
Diệt sạch sanh diệt rồi
Tịch diệt mới là vui.
Vị trời nói kệ tán thán:
Thuở xưa đã từng thấy
Bà-la-môn Niết-bàn
Vứt bỏ hẳn ghét, sợ
Vượt qua ái thế gian.
Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về Thiên cung.

* Trang 516 *
device

162. Tôi nghe như vầy:
Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.
Có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, rồi ngồi qua một bên, nói kệ:
Ai từ bỏ gia nghiệp
Đoạn trừ tất cả pháp
Thường dạy cho người khác
Là Sa-môn không tốt.
Đức Thế Tôn nói kệ đáp:
Dạ-xoa, ngươi hãy biết
Ai trong các chủng tộc
Gặp phải tai nạn khổ
Những người có trí tuệ
Không thể không thương họ
Thiện Thệ dùng đại bi
An ủi dạy, hướng dẫn
Pháp La-hán như vậy.
Vị trời nói kệ tán thán:
Thuở xưa đã từng thấy
Bà-la-môn Niết-bàn
Từ bỏ hẳn ghét, sợ
Vượt qua ái thế gian.
Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về Thiên cung.
163. Tôi nghe như vầy:
Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.
Có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Phật, ngồi qua một bên, nói kệ:

* Trang 517 *
device

Có người hiền thiện nào
Thường tu tập hổ thẹn
Thí như con ngựa thuần
Không hung hăng ngang ngược?
Thế Tôn nói kệ đáp:
Những người trong thế gian
Tu tập giảm hổ thẹn
Ai xa lìa những ác
Như ngựa thuần được cỡi.
Vị trời nói kệ tán thán:
Thuở xưa đã từng thấy
Bà-la-môn Niết-bàn
Từ bỏ hẳn ghét, sợ
Vượt qua ái thế gian.
Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về Thiên cung.
164. Tôi nghe như vầy:
Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.
Có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Phật, ngồi qua một bên, nói kệ:
Không biết rằng pháp mình
Lại ưa học pháp người
Gọi là ngủ không thức
Bao giờ mới thấy được?
Thế Tôn nói kệ đáp:
Đã biết rõ pháp mình
Không thích làm pháp người
 A-la-hán lậu dứt
Bỏ ác đạt chánh pháp.
Vị trời nói kệ tán thán:

* Trang 518 *
device

Ngày xưa đã từng thấy
Bà-la-môn Niết-bàn
Từ bỏ hẳn ghét, sợ
Vượt qua ái thế gian.
Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về Thiên cung.
165. Tôi nghe như vầy:
Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.
Có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Phật, ngồi qua một bên, nói kệ:
Không khéo tu chánh pháp
Dựa cậy vào tà kiến
Là ngủ say không thức
Bao giờ mới tỉnh giấc?
Đức Phật nói kệ đáp:
Khéo tu tập chánh pháp
Không nương tựa tà kiến
Vượt qua hẳn bờ ải
Phật biết đã Niết-bàn.
Vị trời nói kệ khen:
Ngày xưa đã từng thấy
Bà-la-môn Niết-bàn
Từ bỏ hẳn ghét sợ
Vượt qua ái thế gian.
Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về Thiên cung.
166. Tôi nghe như vầy:
Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.
Có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả

* Trang 519 *
device

khu Kỳ viên, đến gặp Phật, ngồi qua một bên, nói kệ.
Tỳ-kheo đắc La-hán
Hết các pháp hữu lậu
Người diệt kết như vậy
Thân này là cuối cùng
Nói là ngã cũng sai
Nói phi ngã cũng sai.
Đức Thế Tôn nói kệ:
Tỳ-kheo đắc La-hán
Hết các pháp hữu lậu
Người diệt các kết ấy
Thân này là cuối cùng
Nội tâm không còn chấp
Ngã hay là phi ngã
Tùy thuận theo thế tục
Nên nói ngã, phi ngã.
Vị trời nói kệ khen:
Ngày xưa đã từng thấy
Bà-la-môn Niết-bàn
Từ bỏ hẳn ghét, sợ
Vượt qua ái thế gian.
Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về Thiên cung.
167. Tôi nghe như vầy:
   Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.
   Bấy giờ vua A-tu-la là La-hầu-la lấy tay che mặt trăng. Nguyệt thiên tử rất kinh hãi, toàn thân lông tóc dựng ngược, vội đến gặp Phật, đảnh lễ sát chân Phật, rồi nói kệ:
Như Lai đại tinh tấn
Con đảnh lễ quy y
Tất cả trở ngại gì
Cũng đều được giải thoát

* Trang 520 *
device

Nay con gặp nạn lớn
Xin cho con quy y
Thiện Thệ của thế gian
Ứng Cúng A-la-hán
Nay con đến quy y
Như Lai thương thế gian
Làm cho La-hầu-la
Không ngăn che con nữa.
Thế Tôn nói kệ đáp:
Trăng ở giữa hư không
Diệt trừ hết tối tăm
Chiếu ánh sáng quang minh
Trắng sáng và rõ ràng
Trăng là đèn thế gian
La-hầu hãy thả mau
La hầu nghe kệ xong
Trong lòng rất run sợ
Mồ hôi ra như tắm
Liền thả mặt trăng ngay.
Khi ấy Bạt-la-bồ-lô-chiên thấy vua A-tu-la vội vàng thả mặt trăng, liền nói kệ:
Tại sao ông kinh sợ
Vội thả mặt trăng ngay
Toát mồ hôi như tắm
Run rẩy như kẻ bệnh?
A-tu-la lại nói kệ:
Ta nghe Phật nói kệ
Nếu không thả mặt trăng
Đầu sẽ bể bảy phần
Không còn hưởng an lạc.
Bạt-la-bồ-lô-chiên nói kệ:
Phật ra đời hy hữu
Thấy Ngài, được an lạc

* Trang 521 *
device

A-tu-la nghe kệ
Liền thả mặt trăng ngay.
168. Tôi nghe như vầy:
Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.
Có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, ngồi qua một bên, nói kệ:
Tay Ngài đã bị cùm
Và xiềng xích trói buộc
Dù không ở trong lao
Không bị gông trói buộc.
Thế Tôn nói kệ đáp:
Tay Ta không bị cùm
Và các loại xiềng gông
Trói bằng dây, bị nhốt
Ta diệt hết tất cả
Này Dạ-xoa phải biết
Ta thoát việc ấy rồi.
Vị trời nói kệ:
Thế nào gọi là xiềng?
Thế nào gọi gông cùm?
Thế nào là dây trói?
Thế nào là bị nhốt?
Đức Phật nói kệ đáp:
Mẹ tức gọi là xiềng
Vợ chính là cùm gông
Con gọi là dây trói
Ái chính là bị nhốt
Ta không có mẹ xiềng
Cũng không vợ gông cùm
Không có con trói buộc
Không ái nào nhốt cả.

* Trang 522 *
device

Vị trời nói kệ:
Lành thay không bị xiềng
Và không có cùm gông
Lành thay không dây trói
Không bị nhốt, lành thay!
Vị trời nói kệ tán thán:
Ngày xưa đã từng thấy
Bà-la-môn Niết-bàn
Xa lìa hẳn ghét sợ
Vượt qua ái thế gian.
Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về Thiên cung.
169. Tôi nghe như vầy:
Một thời, Đức Phật ở thôn Cư-la-tỳ-đại-tư, thuộc Thích-sí-la.
Vào sáng sớm, Đức Thế Tôn vừa cạo râu tóc xong, Ngài ngồi thẳng lưng, dùng y che trên đầu. Trong thôn Cư-la-tỳ-đại-tư ấy, có một Thiên thần đến gặp Phật, hỏi:
–Ngài ưu sầu phải không?
Phật đáp:
–Ta không mất gì cả, có gì phải ưu sầu?!
Thiên thần hỏi:
–Ngài vui mừng phải không?
Đức Phật đáp:
–Ta không được gì cả, có gì phải vui mừng.
Hỏi:
–Này Sa-môn, Ngài không ưu sầu, không hoan hỷ phải không?
Đức Phật nói:
 –Ngươi nói đúng:
Vị trời nói kệ:
Tỳ-kheo, Ngài vì sao
Sống không có phiền não
Sống không có vui mừng
Ngồi riêng trong rừng vắng

* Trang 523 *
device

Nơi này chẳng gì vui
Mà Ngài trong lúc ấy
Không hề bị trở ngại
Do hành động không vui?
Thế Tôn nói kệ đáp:
Ta không có phiền não
An trú nơi giải thoát
Cũng không có hoan hỷ
Không vui nên không loạn
Thiên thần, ngươi nên biết
Thế nên Ta độc cư.
Vị trời lại nói kệ hỏi:
Này Tỳ-kheo, tại sao
Ngài sống không phiền não?
Tại sao không hoan hỷ?
Độc cư nơi rừng vắng
Không hề bị trở ngại
Do đời sống không vui?
Thế Tôn nói kệ:
Hoan hỷ tức phiền não
Phiền não tức hoan hỷ
Thiên thần, ngươi nên biết
Ta không vui, phiền não.
Thiên thần lại nói kệ:
Tỳ-kheo, thật lành thay!
Không có các phiền não
Cũng không có hoan hỷ
Lành thay! Không hoan hỷ
Lành thay! Sống độc cư
Không vui nên không loạn.
Thiên thần nói kệ tán thán:
Ngày xưa đã từng thấy
Bà-la-môn Niết-bàn

* Trang 524 *
device

Xa lìa hẳn ghét, sợ
Vượt qua ái thế gian.
Vị trời nói kệ này xong, hoan hỷ trở về Thiên cung.
170. Tôi nghe như vầy:
Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.
Có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, ngồi qua một bên, nói kệ:
Như ngồi trên dao bén
Như lửa cháy trên đầu
Phải siêng nghĩ phương pháp
Để đoạn trừ dục kết.
Thế Tôn nói kệ đáp:
Như ngồi trên dao bén
Như lửa cháy trên đầu
Tỳ-kheo-niệm giác ngộ
Phải siêng nghĩ phương pháp
Để đoạn trừ biên kiến,
Thân kiến và ngã kiến.
Vị trời nói kệ tán thán:
Ngày xưa đã từng thấy
Bà-la-môn Niết-bàn
Lìa bỏ hẳn ghét, sợ
Vượt qua ái thế gian.
Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về Thiên cung.
171. Tôi nghe như vầy:
Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.
Vào giữa đêm, có vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu

* Trang 525 *
device

sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, ngồi qua một bên, nói kệ:
Thiên nữ hầu hai bên
Quỷ yêu tinh chen lấn
Trong rừng ngu tối tăm
Làm sao được giải thoát?
Thế Tôn nói kệ đáp:
Chánh trực chính là đường
Không sợ là phương tiện
Yên lặng là diệu lạc
Che bằng thiện giác quán
Hổ thẹn là dây thắng
Niệm là quân hộ vệ
Trí tuệ là xe tốt
Chánh kiến là hướng đạo
Người nam hay người nữ
Đi bằng loại xe này
Tất xả bỏ danh sắc
Lìa dục, dứt sanh tử.
Vị trời nói kệ tán thán:
Ngày xưa đã từng thấy
Bà-la-môn Niết-bàn
Lìa bỏ hẳn ghét, sợ
Vượt qua ái thế gian.
Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về Thiên cung.
172. Tôi nghe như vầy:
Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.
Vào giữa đêm, có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Phật, ngồi qua một bên, nói kệ:
Chín cửa, bốn bánh xe
Trong đầy nặng như đồng

* Trang 526 *
device

Bị chìm sâu trong bùn
Làm sao được thoát khỏi?
Thế Tôn nói kệ đáp:
Đoạn tận kết hỷ ái
Và trừ ác dục tham
Nhổ bật gốc ái dục
Sau đó ra an ổn.
Vị trời nói kệ tán thán:
Thuở xưa đã từng thấy
Bà-la-môn Niết-bàn
Lìa bỏ hẳn ghét, sợ
Vượt qua ái thế gian.
173. Tôi nghe như vầy:
Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.
Vào giữa đêm, có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Phật, ngồi qua một bên, nói kệ:
Tóc kết trói bên ngoài
Tóc kết trói ở trong
Tóc kết trói thế gian
Nay con hỏi Cù-đàm
Làm sao tóc kết sử
Chúng không còn trói buộc?
Thế Tôn nói kệ đáp:
Kiên trì giữ giới cấm
Tu định tâm, trí tuệ
Cần hành pháp tinh tấn
Là Tỳ-kheo đủ niệm
Làm cho tóc kết sử
 Chúng không còn trói buộc.

* Trang 527 *
device

Vị trời nói kệ tán thán:
Ngày xưa đã từng thấy
Bà-la-môn Niết-bàn
Lìa bỏ hẳn ghét, sợ
Vượt qua ái thế gian.
Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về cung.
174. Tôi nghe như vầy:
Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.
Vào giữa đêm, có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, ngồi qua một bên, nói kệ:
Xuất gia thật là khó
Rất khó, khó thấy được
Kẻ ngu làm Sa-môn
Có rất nhiều trở ngại
Kẻ sợ hãi, biếng nhác
Tâm thường không hoan hỷ
Làm sao mà hành trì
Tu tập pháp Sa-môn
Không chế ngự tâm mình
Thường sanh tâm phiền não
Dục tưởng đã chế ngự
Làm sao trừ diệt được?
Thế Tôn nói kệ đáp:
Tỳ-kheo giữ ác giác
Như rùa rút sáu phần
Tỳ-kheo không chấp trước
Cũng không não hại ai
Tỳ-kheo nhập Niết-bàn
Hoàn toàn không chê bai.
Vị trời nói kệ tán thán:

* Trang 528 *
device

Ngày xưa đã từng thấy
Bà-la-môn Niết-bàn
Lìa bỏ hẳn ghét, sợ
Vượt qua ái thế gian.
Vị trời ấy nói kệ xong, hoan hỷ trở về cung.
175. Tôi nghe như vầy:
Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.
Vào giữa đêm, có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, ngồi qua một bên, nói kệ:
Duỗi người nằm ngủ say
Biếng nhác lại buồn chán
Ăn uống không điều độ
Cùng với tâm hèn kém
Năm việc đến như vậy
Không thể thấy thánh đạo.
Thế Tôn nói kệ đáp:
Người nào ngủ không chán
Biếng nhác lại buồn rầu
Ăn uống không điều độ
Và tâm ý hèn kém
Siêng bỏ năm pháp này
Chắc chắn thấy thánh đạo
Vị trời nói kệ tán thán:
Ngày xưa đã từng thấy
Bà-la-môn Niết-bàn
Lìa bỏ hẳn ghét, sợ
Vượt qua ái thế gian.
Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về cung.

* Trang 529 *
device

176. Tôi nghe như vầy:
Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.
Vào giữa đêm, có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, ngồi qua một bên, nói kệ:
Làm sao cạn ao nước
Để nước không trở lại
Khổ vui của thế gian
Nơi nào tiêu tan hết?
Thế Tôn nói kệ đáp:
Nhãn, nhĩ với tỷ, thiệt
Và thân cùng với ý
Danh sắc đều không còn
Như vậy ao khô cạn
Làm cạn các nghiệp buộc
Khổ vui của thế gian
Do vậy không còn nữa
Và không có trở lại.
Vị trời nói kệ tán thán:
Thuở xưa đã từng thấy
Bà-la-môn Niết-bàn
Lìa bỏ hẳn ghét, sợ
Vượt qua ái thế gian.
Vị trời ấy nói kệ xong, hoan hỷ trở về Thiên cung.
177. Tôi nghe như vầy:
Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.
Vào giữa đêm, có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, ngồi qua một bên, thưa bằng kệ:

* Trang 530 *
device

Mâu-ni, Đấng Thế Hùng
Cũng như Y-ni-diên
Ăn ít không cần mùi
Yên lặng ngồi trong rừng
Nay con có chút nghi
Muốn hỏi Đức Cù-đàm
Khổ từ đâu sanh ra?
Làm sao giải thoát khổ?
Nơi nào diệt hết khổ,
Xin Ngài chỉ cho con.
Thế Tôn nói kệ đáp:
Thế gian có năm dục
Ý căn là sáu xứ
Trừ đoạn sạch hỷ dục
Xa lìa tất cả khổ
Đây là đường thoát khổ
Cũng gọi giải thoát khổ
Chỗ này diệt hết khổ
Ngươi nên biết như vậy.
Vị trời nói kệ khen:
Ngày xưa đã từng thấy
Bà-la-môn Niết-bàn
Lìa bỏ hẳn ghét, sợ
Vượt qua ái thế gian.
Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về cung.
178. Tôi nghe như vầy:
Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.
Vào giữa đêm, có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, ngồi qua một bên, nói kệ:
Giữa dòng nước sâu mạnh

* Trang 531 *
device

Không có gì bám víu
Không có chỗ để chân
Ai không bị chìm đắm
Phải tinh tấn những gì
Vượt qua dòng nước mạnh?
Đức Thế Tôn nói kệ:
Giữ giới cấm thanh tịnh
Tu tập trí, thiền định
Quán sát niệm nơi thân
Khó vượt mà vượt được
Thoát ly được dục kết
Vượt qua nghiệp sắc sử
Diệt hết nghiệp ái hỷ
Qua chỗ sâu như vậy
Vẫn không bị chìm đắm
Thì vượt được dòng thác.
Vị trời nói kệ tán thán:
Ngày xưa đã từng thấy
Bà-la-môn Niết-bàn
Lìa bỏ hẳn ghét, sợ
Vượt qua ái thế gian.
Vị trời ấy nói kệ xong, hoan hỷ trở về cung.
179. Tôi nghe như vầy:
Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.
Có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả khu Kỳ-hoàn, đến gặp Đức Phật, đảnh lễ sát chân Phật, ngồi qua một bên hỏi:
–Thưa Đức Cù-đàm, Ngài có biết về sự trói buộc của tất cả chúng sanh và sự giải thoát, giải thoát hoàn toàn của tất cả chúng sanh không?
Thế Tôn bảo vị trời:

* Trang 532 *
device

–Ta hoàn toàn như thật tri về sự trói buộc của tất cả chúng sanh, sự đạt được giải thoát, giải
thoát tận cùng, giải thoát hoàn toàn.
Vị trời lại hỏi:
–Làm sao biết được sự trói buộc, đạt được giải thoát, giải thoát tận cùng, giải thoát hoàn toàn của tất cả chúng sanh?
Đức Phật bảo:
–Ta đã quán triệt nghiệp hỷ ái. Nay ngươi nên biết, tâm Ta đã đạt được giải thoát hoàn toàn. Do đạt giải thoát nên biết được sự buộc trói, sự giải thoát, sự giải thoát tận cùng, giải thoát hoàn toàn của tất cả chúng sanh.
Vị trời tán thán:
–Lành thay Cù-đàm! Ngài biết rõ sự trói buộc, sự giải thoát, giải thoát hoàn toàn…
Vị trời lại nói kệ:
Ngày xưa đã từng thấy
Bà-la-môn Niết-bàn
Lìa bỏ hẳn ghét, sợ
Vượt qua ái thế gian.
Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về cung.
180. Tôi nghe như vầy:
Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.
Vào giữa đêm, có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, ngồi qua một bên, bạch hỏi Phật:
–Thưa Đức Cù-đàm, Ngài đã vượt qua dòng nước chảy xiết phải không?
Thế Tôn đáp:
–Đúng vậy!
Vị trời nói:
–Thưa Cù-đàm, dòng nước mạnh này rất sâu rộng, không bờ, không có chỗ bám leo, không có nơi đặt chân mà vượt qua được, thật kỳ lạ!

* Trang 533 *
device

Phật dạy:
–Đúng như vậy!
Vị trời lại hỏi:
–Thưa Cù-đàm, làm thế nào Ngài vượt qua được dòng nước chảy mạnh, không có bờ để tựa, leo, không có chỗ đặt chân ấy?
Đức Phật đáp:
–Nếu Ta biếng nhác tất bị đắm trong đó, đã bị chìm đắm thì bị cuốn trôi. Vì Ta tinh tấn nên không bị chìm đắm, không bị cuốn trôi, nên ở trong dòng nước lớn chảy mạnh này không có chỗ dựa leo, không có chỗ đặt chân mà có thể vượt qua được.
Vị trời tán thán:
–Lành thay! Lành thay! Tỳ-kheo có thể vượt qua được dòng nước mạnh này, không có chỗ vịn leo, thật là hiếm có.
Vị trời nói kệ tán thán:
Ngày xưa Ta từng thấy
Bà-la-môn Niết-bàn
Xa lìa hẳn ghét, sợ
Vượt qua ái thế gian.
Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về cung.
Kệ tóm tắt:
Mâu toàn và Thiên nữ
Bốn bánh xe, tóc kết
Ngủ mê, thật khó xong
 Y-ni-diên, sử lưu
Vô triền trước giải thoát
Mà hay được tế độ.
181. Tôi nghe như vầy:
Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.
Có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, ngồi qua một bên, nói kệ:

* Trang 534 *
device

Thế gian thường kinh sợ
Chúng sanh mãi lo phiền
Chưa được tài danh lợi
Và khi đã được rồi
Khi được và chưa được
Làm sao không mừng sợ?
Đối với những nghĩa này
Xin Ngài dạy cho con.
Thế Tôn nói kệ:
Người nào có trí tuệ
Tu tập giữ các căn
Từ bỏ hết thế sự
 Những người làm như vậy
Không còn phải tử sanh
Ai không bỏ thế sự
Thường ở mãi sanh tử
Kinh hoàng và sợ hãi
Ưu sầu các hiểm nguy
Bị khổ não bức ép
Ai lìa bỏ tất cả
Trừ các hiểm nguy trên
Thời thoát ly sanh tử
Những pháp ác: lo, sợ.
Vị trời nói kệ:
Thuở xưa đã từng thấy
Bà-la-môn Niết-bàn
Xa lìa hẳn ghét, sợ
Vượt qua ái thế gian.
Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về cung.
182. Tôi nghe như vầy:
Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

* Trang 535 *
device

Vào giữa đêm, có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, ngồi qua một bên, nói kệ:
Ai được sắc thắng diệu
Ai cỡi xe thoát qua
Được trú ở chỗ này
Phải tu tập nghiệp gì
Với những chúng sanh nào
Được chư Thiên dâng cúng?
Thế Tôn nói kệ:
Trì giới, có trí tuệ
Tự thân khéo tu tập
Niệm, thiền không phóng dật
Trừ bỏ bốn nhiệt não
Đúng pháp ý giải thoát
Như vậy được sắc đẹp
Đạt mỹ diệu tối thắng
Đi bằng đường hòa hợp
Bất cứ ở nơi nào
Đều tu tập pháp thiện
Nếu có bậc như vậy
Nên được trời cúng dường.
Vị trời nói kệ:
Thuở xưa đã từng thấy
Bà-la-môn Niết-bàn
Lìa bỏ hẳn ghét, sợ
Vượt qua ái thế gian.
Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về cung.
183. Tôi nghe như vầy:
Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.
Vào giữa đêm, có một vị trời với hào quang rực rỡ khác

* Trang 536 *
device

 thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, ngồi qua một bên, nói kệ:
Thương gia nước La-thát
Tài sản giàu vô cùng
Họ cạnh tranh ham lợi
Tham cầu không biết chán
Tranh giành vì tài sản
Kết ái dục chảy tràn
Với những việc như vậy
Làm sao bỏ ái dục?
Thế Tôn nói kệ đáp:
Lìa bỏ hết các duyên
Vợ con và lục súc
Cùng các thói quen ái
Trừ hẳn dục tham, si
Dứt dục đi xuất gia
Như vậy đoạn dục kết
Vĩnh viễn bỏ tất cả
Nổi chìm và tranh tụng.
Vị trời nói kệ tán thán:
Ngày xưa đã từng thấy
Bà-la-môn Niết-bàn
Từ bỏ hẳn ghét, sợ
Vượt qua ái thế gian.
Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về cung.
184. Tôi nghe như vầy:
Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.
Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
–Ngày xưa, ở nước Câu-tát-la có đám thương gia với năm trăm chiếc xe kết đoàn với nhau đi đến chỗ hoang vắng hiểm nạn, không có nước cỏ. Có năm trăm tên cướp theo dõi đoàn xe, lập mưu muốn cướp

* Trang 537 *
device

đoạt. Trong chỗ hoang vắng, có vị Thiên thần biết bọn giặc cướp muốn đoạt xe, nên tự nghĩ: “Ta sẽ đến gặp các xe kia và hỏi họ. Họ đáp được ta sẽ cứu giúp. Nếu họ nói không thông ta sẽ để mặc họ”. Sau khi suy nghĩ, vị thần liền đến trước đoàn xe, thân chiếu hào quang sáng rực cả năm trăm chiếc xe, nói kệ hỏi những thương gia:
Người nào đang thức gọi là ngủ?
Người nào đang ngủ gọi là thức?
Ai thấu hiểu được ý nghĩa này
Đây chính là lúc trả lời ta.
    Trong số thương gia có vị Ưu-bà-tắc quy y Tam bảo đạt được lòng tin đầy đủ, đối với Phật, Pháp, Tăng đã quyết định không còn nghi, đối với bốn Thánh đế không còn ngờ, đã được kiến đế, chứng quả thứ nhất. Sáng sớm, vị ấy thức dậy, ngồi thẳng người, đặt niệm ở trước mặt, tiếng đọc kinh phát rõ, tụng kệ pháp cú, kinh duyên khởi, các bài kinh kệ. Vị Ưu-bà-tắc này nói kệ đáp:
Ta đối với thức gọi là ngủ
Đối với người ngủ gọi là thức
Ta hiểu rất rõ sự việc này
Thế nên nay ta nói kệ đáp.
Thiên thần nói kệ hỏi:
Vì sao người bày tỏ thế này:
Ta đối với thức gọi là ngủ
Đối với người ngủ gọi là thức
Vì sao như vậy, xin trả lời.
Vị Ưu-bà-tắc nói kệ:
Đoạn trừ tham dục, sân giận, si
Các lậu đã hết, chứng La-hán
Bậc ấy đã thức, tôi đang ngủ
Không biết khổ, tập và diệt, đạo
Ta với kẻ ngủ gọi là thức
Thiên thần, ngài nên biết như vậy.
Thiên thần nói kệ:
Lành thay! Với thức gọi là ngủ

* Trang 538 *
device

Ông đáp lời tôi thật hoàn toàn
Lâu nay không gặp anh em pháp
Nay được gặp nhau thật hoan hỷ
Các bạn của ông nhờ nơi ông
Tất cả được an ổn trở về.
Đức Phật giảng nói xong, các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, đều hoan hỷ phụng hành.
185. Tôi nghe như vầy:
Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.
Bấy giờ Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:
–Ngày xưa ở thành Thâu-ba-la có trú xứ của các vị Ưu-bà-tắc. Những vị Ưu-bà-tắc này cùng nhau tập hợp ở hội trường, chê trách lỗi lầm của dục tham, ngoại hình của dục như xương trắng phơi ra. Dục như miếng thịt bị các con chim tranh nhau. Dục như phân độc, nọc độc, ô uế. Dục như hầm lửa, người bị ghẻ lở lói hơ vào lửa để bớt đau đớn nhưng bệnh càng nặng thêm. Dục như cầm đuốc đi ngược gió, nếu không vứt bỏ tất bị đuốc dốt cháy. Dục như môïng huyễn, như vay mượn, như trái cây sắp rụng, như mũi giáo, là bất tịnh, tràn ngập cả xấu xa nhơ bẩn, như ăn không tiêu, hôi hám đáng ghét. Tuy họ cùng nhau bàn luận bằng nhiều lời lẽ chê trách về lỗi lầm của dục, nhưng sau khi về nhà, họ vẫn tự phóng dật.
    Khi ấy vị Thiên thần ở chỗ giảng đường, nơi các vị Ưu-bà-tắc tụ tập, suy nghĩ: “Các Ưu-bà-tắc tập hợp ở đây bàn luận về sự lỗi lầm, nguy hiểm của dục, nhưng khi về nhà, họ vẫn thụ hưởng say đắm dục, không thanh tịnh, không hành theo pháp. Nay ta hãy gây phiền phức để họ tỉnh ngộ”. Nghĩ như thế rồi, vị Thiên thần này trong lúc các Ưu-bà-tắc hội họp, nói kệ:
Ưu-bà-tắc hội họp
Nói dục là vô thường
Các người lại hành động
Chìm đắm trong dòng dục

* Trang 539 *
device

Cũng như lún trong bùn
Bò già rơi vào đó
Như nay ta quan sát
Rất nhiều Ưu-bà-tắc
Đa văn, trì cấm giới
Chỉ thuyết lỗi của dục
Nói dục là vô thường
Nhưng chỉ là nói suông
Không thật tâm bỏ dục
Tham đắm tướng nam nữ
Tham đắm là phi pháp
Các người hãy từ bỏ
Cần tu tập như pháp
Trong giáo pháp của Phật.
    Khi Thiên thần nói kệ này, các Ưu-bà-tắc nghe kệ đều hiểu biết tỉnh ngộ ra, nhàm chán tham dục, tin nơi nhà chẳng phải nhà, cạo bỏ râu tóc xuất gia học đạo siêng năng tinh tấn, tu tập giới, định, tuệ, đều chứng quả A-la-hán.
Đức Phật dạy như vậy, các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, đều hoan hỷ phụng hành.
186. Tôi nghe như vầy:
   Một thời, Đức Phật ở tại rừng trúc Ca-lan-đà, thuộc thành Vương xá.
Trưởng giả Tu-đạt-đa có một ít việc, từ nước Xá-vệ đến thành Vương xá, ở nhà trưởng già Hộ Di, thấy trong nhà này suốt đêm không ngủ, chẻ củi, đốt lửa nấu các món ăn, sắp đặt tòa cao, bày biện ghế giường.
   Trưởng giả Tu-đạt thấy sự việc này, suy nghĩ: “Nhà Trưởng giả này đang sửa soạn, bày biện vật dụng để tổ chức tiệc vui chơi cho lễ cưới, hay vì đón tiếp vua Tần-bà-sa-la và các đại thần?”. Ông ta lại suy nghĩ: “Nếu vì đón tiếp nhà vua, đại thần hay lễ cưới thì Trưởng giả này không phải nhọc  thân vội vã tự làm những việc lao khổ, đốt

* Trang 540 *
device

lửa nấu thức ăn, chắc chắn người ấy quan trọng lắm, nhưng không biết là ai? Ta sẽ hỏi ông ta”.
Tu-đạt nghĩ như thế rồi, đem ý tưởng hỏi Trưởng giả kia. Trưởng giả Hộ Di đáp:
–Tôi không phải tổ chức lễ mừng đám cưới, cũng không đón tiếp vua Tần-bà-sa-la cùng các đại thần… mà sáng sớm ngày mai tôi sẽ nghinh đón Đức Phật và chư Tăng, thế nên tổ chức, bày biện như thế này.
Trưởng giả Tu-đạt-đa vừa nghe đến tên Phật, toàn thân  rung động, vừa sợ vừa mừng, hỏi:
–Tại sao gọi là Phật?
Hộ Di đáp:
–Vị ấy thuộc chủng tộc họ Thích, xuất gia, cạo bỏ râu tóc, chứng đạo Vô thượng chân chánh, hiệu là Phật.
Tu-đạt lại hỏi:
–Tại sao gọi là Tăng?
Trưởng giả đáp:
–Người con dòng Sát-lợi cạo bỏ râu tóc theo Phật xuất gia, hay dòng Bà-la-môn, Cư sĩ, Thủ-đà-la… tin nơi nhà chẳng phải nhà, theo Phật xuất gia, đấy gọi là Tăng. Nay tôi đang thỉnh Đức Phật và Tăng.
Tu-đạt-đa hỏi:
–Hôm nay có thể gặp Đức Như Lai không?
Hộ Di đáp:
–Đức Như Lai đang ở tại rừng trúc Ca-lan-đà gần đây, bạn hãy chờ thời gian ngắn, Đức Phật sẽ đến thọ sự cúng dường của tôi.
Khi ấy Tu-đạt-đa trong lòng rộn ràng nghĩ đến việc gặp Thế Tôn, nên chỉ ngủ một chút liền thức dậy. Trời vẫn còn tối, Tu-đạt tưởng là đã sáng, liền đứng lên lần hồi đi đến cửa thành. Thường thường cửa thành ấy mở cửa vào đầu đêm và cuối đêm. Khi Tu-đạt đến bên dưới cửa thành, thấy cửa thành mở, cho rằng trời đã sáng, nên ra khỏi cửa thành, muốn đến gặp Đức Phật. Trước đây, ông ta niệm Phật nên có ánh sáng chiếu vào thân ông.
Ra ngoài thành, ông thấy một miếu thờ trời, liền đi nhiễu và cung kính lễ bái miếu. Bỗng nhiên ánh sáng bị mất, trời tối lại, ông suy

* Trang 541 *
device

 nghĩ: “Trời còn quá tối, có thể ta bị người hay phi nhân làm hại, ta nên trở vào thành”.
Thiên thần Thi-bà lúc ấy liền phóng hào quang rực rỡ chiếu sáng đến tận Kỳ Hoàn, bảo với Tu-đạt:
–Ông hãy tiến tới, không nên trở về.
Thiên thần nói kệ:
Giả sử trăm con ngựa
Chở đầy cả châu báu
Với trăm người bưng vàng
 Để đem đi bố thí
Lần lượt thí như vậy
Khắp cả cõi Diêm-phù
Hết công đức như thế
 Gom lại thành một phần
Chỉ bằng phần mười sáu
Công đức của một người
Phát tâm đi về Phật
 Giở chân bước một bước.
Giả sử trong núi Tuyết
 Có voi sức mạnh lớn
Số này đến trăm thớt
Mang đầy vàng ngọc quý
Thân thể rất đẹp đẽ
Bước đi thật là nhanh
Sức lực thật dũng mãnh
Chở nhiều vật quý báu
Đem dùng để bố thí
Không bằng phần mười sáu
Công đức một bước chân
Hướng về với Đức Phật.
Như nước Kiếm-ma-kỳ
Cung cấp nhiều nữ quý
Dung nhan rất xinh xắn
Số này đến cả trăm
Trang sức với chuỗi ngọc

* Trang 542 *
device

Vàng ròng là chủ yếu
Đầu đội vòng ngọc quý
Đem số này bố thí
Công đức này đạt được
Không bằng phần mười sáu
Giở chân đi một bước
Đến Phật bằng lòng tin
Thế nên ta khuyên người
Đến đây đừng trở về.
Tu-đạt-đa hỏi Thiên thần:
–Người là ai?
Thiên thần đáp:
–Ngày trước tôi là chàng trai tên Thiện Thân, bạn của ông. Trong lúc lâm chung, phát tâm hoan hỷ với Tôn giả Xá-lợi-phất và Mục-kiền-liên, nên qua đời được sanh thiên, làm con Tỳ-sa-môn Thiên vương ở phương Bắc. Tôi đối với đệ tử của Đức Như Lai phát tâm tùy hỷ còn được phước như vậy, huống chi đối với Đức Phật.
Tu-đạt-đa tự nghĩ:
–Vị Thiên thần này xưng tán như thế, theo đấy suy luận thì biết Bậc kia có công đức tôn quý, thù thắng.
Khi ấy Thế Tôn đang đi kinh hành trên đất trống, Trưởng giả Tu-đạt liền đến bên Đức Phật. Do lần đầu gặp Thế Tôn nên ông ta không biết lễ kính, ngồi ngay ở trước. Thiên thần kia hóa thành một Bà-la-môn, đến chỗ Đức Phật đi nhiễu ba vòng, cung kính đảnh lễ, sau đó mới ngồi. Tu-đạt thấy như vậy rồi nên bắt chước vị kia, sau khi lễ kính, ngồi xuống thăm hỏi:
–Không biết thánh thể Ngài có an lạc không?
Thế Tôn nói kệ đáp:
Sống hoàn toàn an lạc
Bà-la-môn Niết-bàn
Không nhiễm ô do dục
Giải thoát tất cả hữu
Tâm đoạn các dục cầu
Tâm trừ mọi phiền não

* Trang 543 *
device

Tâm Ta đã thanh tịnh
Tịch diệt nghỉ an ổn.
Thế Tôn đưa Tu-đạt vào phòng, rồi lên ngồi trên tòa. Tu-đạt lạy sát chân Phật, ngồi qua một bên. Đức Phật giảng thuyết giáo pháp cho ông, khiến ông hoan hỷ, đạt lợi ích, giảng về bố thí, trì giới, sanh thiên, dục là bất tịnh, xuất ly là an lạc. Đức Phật biết tâm ý của Tu-đạt-đa đã thuần chính, rộn rã vui mừng nên Ngài giảng pháp Tứ đế cho ông. Ngay tại chỗ ngồi, Tu-đạt thấy rõ bốn Chân đế, như tấm vải mới, sạch, rất dễ nhuộm màu. Cũng như vậy, Tu-đạt rất dễ giác ngộ, thấy pháp chứng pháp, đoạn trừ tám mươi kết sử sâu dày, đắc Tu-đà-hoàn, liền đứng dậy sửa lại y phục, lạy sát chân Phật, bạch Phật:
–Thưa Thế Tôn, con tên Tu-đạt-đa, vì hay bố thí cho những người nghèo cùng, mọi người tôn xưng con là Cấp Cô Độc.
Đức Phật nói:
–Ông là người nước nào, thuộc chủng tộc nào?
Tu-đạt bạch Phật:
–Con sanh ra ở nước Xá-vệ, cầu mong Thế Tôn đến nước ấy, trọn đời con sẽ cúng dường Ngài.
Phật bảo Tu-đạt-đa:
–Nước ấy có trú xứ choTăng chúng không?
Tu-đạt-đa bạch Phật:
–Thưa Thế Tôn, chỉ mong Ngài đến đó, con sẽ tạo lập để các Tỳ-kheo qua lại an trú.
Đức Như Lai im lặng nhận lời. Tu-đạt-đa nghe Phật dạy và nhận lời thỉnh, đảnh lễ chân Phật, hoan hỷ từ giã.
187. Tôi nghe như vầy:
   Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.
Khi ấy Trưởng giả Tu-đạt bị bệnh rất nặng. Thế Tôn nghe ông ấy bị bệnh nặng, vào sáng sớm, mặc y mang bát đến thăm.
Trưởng giả Tu-đạt từ xa thấy Thế Tôn đến, liền cựa mình muốn ngồi dậy. Đức Phật bảo Trưởng giả:
–Ông không cần ngồi dậy.

* Trang 544 *
device

Sau khi ngồi trên tòa riêng, Đức Phật hỏi Trưởng giả:
–Bệnh hoạn, đau đớn, ông chịu đựng được không? Uống thuốc, bệnh tăng giảm thế nào?
Trưởng giả bạch Phật:
–Bệnh khổ của con rất khó chịu đựng, sự đau đớn càng lúc càng tăng, hành hạ thật khó chịu. Như người có sức mạnh dùng dây quấn chặt đầu người yếu ớt, siết mạnh dây, ép sát vào, đầu con đau đớn cũng như vậy. Ví như người đồ tể với con dao thật bén mổ bụng con bò, nạo quậy trong ngũ tạng, bụng con đau đớn cũng như thế. Như hai lực sĩ nắm lấy một người rất gầy yếu bệnh hoạn đem nướng lên lửa, thân bệnh của con nóng sốt, đau đớn cũng như vậy.
Đức Phật bảo Trưởng giả:
–Nay ông phải sanh tâm tin tưởng không gì hủy hoại được đối với Phật, Pháp, Tăng và Giới.
Trưởng giả bạch:
–Con đã có đầy đủ bốn Bất hoại tín của Đức Phật dạy.
Đức Phật bảo Trưởng giả:
–Dựa vào bốn Bất hoại tín, nay ông phải tiếp tục tu tập pháp sáu niệm. Ông phải niệm các công đức của Phật, nhớ mười hiệu của Đức Phật là Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn. Đây là niệm Phật.
Thế nào là niệm Pháp?
Giáo pháp thù thắng vi diệu do Như Lai thuyết giảng đều tốt đẹp, toàn thiện, có lợi ích trong hiện tại, có đạo thì đắc quả, xa lìa nhiệt não, vượt ngoài thời gian, có khả năng hướng đến xứ thiện để thấy rõ trong hiện tại… cho đến… chỉ có người trí tự mình biết rõ. Đây là niệm Pháp.
Thế nào là niệm Tăng?
Thường phải nhớ nghĩ về đức hạnh của Tăng bảo. Thánh tăng của Như Lai đầy đủ hướng và quả, tùy bệnh cho thuốc, chân chánh hướng về đạo, tu hành theo thứ lớp, không vượt qua trung đạo, thường tùy theo Phật hành động theo Pháp, Tu-đà-hoàn hướng, Tu-đà-hoàn quả, Tư-đà-hàm hướng, Tư-đà-hàm quả, A-na-hàm hướng, A-na-hàm quả, A-la-hán hướng, A-la-hán quả. Đây là Thanh văn Tăng của Như

* Trang 545 *
device

 Lai, đầy đủ giới, định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến, là bậc để người khác thăm viếng. Những bậc Tăng như vậy, xứng đáng được kính lễ, chắp tay vái chào. Đây gọi là niệm Tăng.
Thế nào là niệm Giới?
Tự niệm, hành động với giới viên mãn, giới thanh tịnh, giới không vết nhơ, giới không khuyết, giới không rò rỉ, giới thuần tịnh, giới không cấu uế, giới vì không cầu tài vật, giới là chỗ người trí ưa thích, giới không thể chê trách. Theo thứ tự niệm như vậy, gọi là niệm Giới.
Thế nào là niệm Thí?
Với hành động bố thí của ta, ta được lợi ích toàn thiện, nên phải xa lìa tham lam keo kiệt, thực hành bố thí, tâm không bị lệ thuộc thì lìa bỏ được. Khi bố thí, cho với tự tay, tâm thường vui với sự bố thí, không nhàm chán mệt mỏi, đầy đủ tâm xả. Có ai cầu xin thường phân chia cho họ. Đây là niệm Thí.
Thế nào là niệm Thiên?
Thường nên hộ trì tâm niệm về Lục dục thiên, niệm Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, sanh vào sáu cõi trời kia.
Tu-đạt-đa bạch Phật:
–Thưa Thế Tôn, con đã tu tập đầy đủ sáu pháp niệm do Đức Phật dạy.
Tu-đạt lại bạch Phật:
–Cầu mong Thế Tôn nhận lời thọ trai tại nhà con.
Đức Thế Tôn im lặng thọ thỉnh. Đến giờ thọ trai, Trưởng giả Tu-đạt sai người dọn các món ăn thơm ngon tinh khiết dâng lên Đức Như Lai.
Sau khi cúng dường, Trưởng giả chắp tay hướng về Phật, thưa:
–Thế Tôn ra đời, thật khó được gặp.
Đức Phật giảng dạy giáo pháp làm cho Trưởng giả được lợi ích vui vẻ, rồi từ giã ra về. Sau khi Đức Phật ra về, ngay trong đêm ấy, Trưởng giả Tu-đạt qua đời, sanh lên cõi trời.
Sau khi sanh lên cõi trời, thiên tử Tu-đạt với hào quang dị thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, trở lại gặp Đức Phật, lạy sát chân Phật, ngồi qua một bên, nói kệ:
Nơi này nay vẫn vậy
Vườn rừng chùa Kỳ viên

* Trang 546 *
device

Nơi Tiên thánh trú ngụ
Rừng ao rất thanh tịnh
Pháp chủ sống ở đây
Nay tâm con hoan hỷ
 Tín, giới, định, tuệ nghiệp
Chánh mạng làm thanh tịnh
Ai tu tập như vậy
Là hướng đến thanh tịnh.
Giòng họ hay giàu có
Không thể đạt quả này
Xá-lợi-phất trí tuệ
Yên lặng giữ cấm giới
Vui sống nơi chỗ vắng
Tối thắng không ai bằng.
Đức Phật bảo vị trời ấy:
–Đúng vậy! Đúng vậy!
Thế Tôn nói kệ:
Tín, giới, định, tuệ nghiệp
Chánh niệm làm thanh tịnh
Không phải do dòng họ
Giàu có đạt quả này
Xá-lợi-phất trí tuệ
Tịch diệt thường trì giới
Vui sống nơi yên vắng
Tối thượng không ai bằng.
Thiên tử Tu-đạt nghe lời Phật dạy, hoan hỷ đảnh lễ, biến mất khỏi chỗ ngồi, trở về Thiên cung.
Vào lúc trời chưa sáng tỏ, Đức Thế Tôn vào giảng đường, trải tọa cụ ra ngồi, bảo các Tỳ-kheo:
–Vừa rồi có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Ta, đảnh lễ sát dưới chân, nói kệ:
Nơi này vẫn như xưa
Vườn rừng của Kỳ viên
Nơi Tiên thánh trú ngụ

* Trang 547 *
device

Rừng ao rất yên tịnh
Pháp chủ sống ở đây
Nay con sanh hoan hỷ
Tín, giới, định, tuệ nghiệp
Chánh mạng là thanh tịnh
Ai tu tập như vậy
Là hướng đến thanh tịnh
Chẳng phải do dòng họ
Giàu có đạt quả này
Xá-lợi-phất trí tuệ
Tịch nhiên giữ giới cấm
Vui sống nơi vắng lặng
Tối thượng không ai bằng.
Bấy giờ Tôn giả A-nan ở sau lưng Đức Phật, nghe bài kệ của vị thiên, bạch Phật:
–Đây chắc là Trưởng giả Tu-đạt được lên sanh cõi trời nên trở lại ca ngợi Xá-lợi-phất.
Phật dạy:
–Đúng như vậy. Tu-đạt-đa được sanh lên cõi trời, trở lại gặp Ta nói bài kệ ấy.
A-nan và các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, đều hoan hỷ phụng hành.
188. Tôi nghe như vầy:
     Một thời, Đức Phật ở trong rừng Đệ nhất, thuộc vườn Khoáng dã. Bấy giờ Thủ Trưởng giả bị bệnh nặng. Thế Tôn nghe ông ta bị bệnh nên vào sáng sớm hôm sau, Ngài đắp y bưng bát đến nhà vị ấy.
Thủ Trưởng giả từ xa thấy Thế Tôn đến, chuyển mình muốn ngồi dậy. Phật bảo Trưởng giả:
–Ông không cần ngồi dậy. Ông chịu đựng được đau đớn không? Uống thuốc có thuyên giảm, không tăng thêm chứ?
Trưởng giả bạch Phật:
–Nay con đau đớn rất khó chịu, đau khổ kịch liệt càng lúc càng tăng, hành hạ thật nguy nan. Như người có sức mạnh lấy tay bóp lấy

* Trang 548 *
device

 đầu người sức yếu, ép chặt siết mạnh, đầu con đau đớn cũng như vậy. Như người đồ tể với cái dao bén của ông ta mổ khoét, cắt đứt từng đoạn ruột gan của con bò, bụng con đau đớn cũng như thế. Như hai người lực sĩ nắm chặt một người yếu ớt bệnh hoạn đem nướng trên lửa làm thân thể khô nứt, thân thể con đau đớn, nóng sốt cũng không khác.
Đức Phật bảo Trưởng giả:
–Nay ông cần phải đối với Phật, Pháp, Tăng, Giới phát sanh tâm tin tưởng không gì hủy hoại được.
Trưởng giả bạch Phật:
–Con đã có đầy đủ bốn Bất hoại tín của Đức Phật giảng dạy.
Đức Phật bảo Trưởng giả:
–Dựa vào bốn Bất hoại tín để tu tập sáu niệm.
Trưởng giả bạch Phật:
–Sáu niệm này con đã tu tập đầy đủ.
Bấy giờ Trưởng giả bạch Phật:
–Cầu mong Thế Tôn thọ trai ở đây.
Đức Phật im lặng nhận lời.
Đến giờ ăn, Thủ Trưởng giả sai người dọn các món  ăn thơm ngon tinh khiết dâng lên Đức Như Lai. Sau khi Trưởng giả cúng dường, Đức Như Lai thọ trai xong, Trưởng giả chắp tay hướng về Đức Phật, bạch:
–Đức Thế Tôn ra đời rất ít khi được gặp.
Đức Phật giảng giáo pháp làm cho Trưởng giả được lợi ích, hoan hỷ, sau đó đứng dậy cáo từ.
Khi Như Lai trở về, vào đêm ấy, Thủ Trưởng giả qua  đời, sanh lên cõi trời Vô nhiệt. Sau khi sanh thiên, vị ấy tự nghĩ: “Ta nên đến gặp Đức Phật”. Suy nghĩ như trên rồi, vị trời ấy đến gặp Đức Phật với hào quang rực rỡ chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đảnh lễ sát dưới chân Phật, ngồi xuống qua một bên, thì thân thể bị lún vào đất như bơ dầu rớt trên đất. Đức Phật bảo thiên tử:
–Ông hãy hóa thân thô xấu với ý tưởng trụ lại.
Thủ thiên tử vâng lệnh Phật, liền hóa ra thân hình thô xấu ở Dục giới nên không bị chìm lún nữa. Đức Phật bảo Thủ thiên tử:
–Ông hành bao nhiêu pháp với tâm tinh tấn không nhàm chán nên sau khi qua đời sanh lên cõi trời Vô nhiệt?

* Trang 549 *
device

Thủ thiên tử bạch Phật:
–Con thực hành ba pháp, tâm không nhàm chán nên được sanh thiên, là gặp Phật, nghe Pháp, cúng dường chúng Tăng không nhàm chán, nên sau khi qua đời được sanh cõi trời Vô nhiệt.
Thủ thiên tử nói kệ:
Con thường ưa gặp Phật
Không bỏ việc nghe pháp
Cúng dường Tỳ-kheo Tăng
Thọ trì pháp Hiền thánh
Điều phục tâm tham sân
Được sanh trời Vô nhiệt.
Thủ Trưởng giả nói kệ xong, hoan hỷ đảnh lễ, biến mất tại chỗ, trở về Thiên cung.
189. Tôi nghe như vầy:
   Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.
   Có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, ngồi qua một bên, nói kệ:
Bảy Tỳ-kheo giải thoát
Sanh cõi trời Vô phiền
Đoạn hết nghiệp phải thọ
Vượt tham ái thế gian
Ai vượt qua dòng dữ
Vượt dòng chảy dữ này
Tự tại thoát sanh tử
Thật khó mà vượt khỏi
Ai bứt dây thần chết
Vượt khỏi cảnh giới trời.
Thế Tôn nói kệ đáp:
Ưu-tỳ, La-kiến-đà
Thứ ba Phật Yết-la
Bạt Trực, Yết-đề-bà

* Trang 550 *
device

Bà-hầu, Đề-tỳ-nữu
Những vị Tỳ-kheo ấy
Đã vượt khỏi dòng thác
Tự tại thoát sống chết
Cắt đứt dây tử sanh
Vượt qua cảnh giới trời
Ngôn thuyết rất sâu xa
Khó biết, khó hiểu rõ
Lời nói thật toàn thiện
Ông là vị thiên nào
Đến hỏi Ta việc ấy?
Vị trời nói kệ đáp:
Con không xa cõi này
Tên là trời Vô phiền
Thế nên con biết rõ
Bảy Tỳ-kheo giải thoát
Đoạn sạch hết nghiệp ái
Thoát trói buộc thế gian
Con sanh lên trời trước
Nay sẽ nói đầy đủ
Phạm hạnh, các lậu hết
Ưu-bà-tắc  Ca-diếp
Thợ gốm nuôi cha mẹ
Xa lìa hẳn dâm dục
Ca-diếp và cha mẹ
 Các thanh niên Ái Đáp
Họ là bạn thân con
Con, bạn thân của họ
Tịnh thân, giữ miệng ý
Đang sống thân cuối cùng
Những đại nhân như vậy
Là bạn lành với con.
Thế Tôn nói với vị trời:
–Đúng vậy! Đúng vậy! Thật như lời ông nói.

* Trang 551 *
device

Thợ gốm như ông nói
Ở Tỳ-bà-lăng-già
Thợ gốm Nan-đề-bà
Ưu-bà-tắc Ca-diếp
Hiếu dưỡng nuôi cha mẹ
Phạm hạnh đoạn phiền não
Ông bạn thân với ta
Ta cũng thân với ông
Các đại nhân như vậy
Ngày xưa thân cận nhau
Tu tập thân, khẩu, ý
Thân này là cuối cùng.
Vị trời nghe Phật dạy, hoan hỷ đảnh lễ từ giã.
Kệ tóm lược:
Thường kinh khủng nhan sắc
La-thát quốc, cổ khách
Du-ba-la, Tu-đạt
Tu-đạt-đa sanh thiên
Thủ Trưởng giả sanh thiên
Lại có trời Vô phiền.

* Trang 552 *
device

 
Đại Tập VII, Bộ A- Hàm VII, Kinh Tạp A- Hàm Số 3