LOGO VNBET
2. GIỮ GIỚI LUẬT
(Phần Chánh tông)
“Tỳ-kheo các ông! Sau khi ta nhập diệt, nên tôn trọng, cung kính đối với giới luật,[1] như ở chỗ tôi tăm được thấy ánh sáng; như người nghèo được của báu. Nên biết rằng giới luật là thầy của các ông, cũng như ta đây còn trụ thế, không hề khác biệt.
“Người giữ giới trong sạch không được làm việc buôn bán đổi chác; mua giữ ruộng đất, nhà cửa; nuôi dưỡng nô tỳ, súc vật để cầu lợi. Tất cả những loại giống cây trồng cùng mọi thứ của cải quý báu đều phải nên xa lánh, như tránh xa hầm lửa vậy. Không được đốn chặt cây cỏ, cày ruộng, đào đất; bào chế thuốc thang; xem tướng lành dữ; nhìn sao trên trời để suy lường vận mệnh nên hư. Những việc xem ngày giờ tốt xấu đều chẳng nên làm.



[1] Giới luật, hay Ba-la-đề-mộc-xoa, cũng gọi là Giới bổn, Giới hạnh, Biệt giải thoát, Tùy thuận giải thoát, đều chỉ chung cho tất cả những giới luật mà người xuất gia phải tuân theo, gìn giữ. Ba-la-đề-mộc-xoa của tỳ-kheo gồm có 250 giới. Ba-la-đề- mộc-xoa của tỳ-kheo ni gồm có 348 giới.

* Trang 30 *
device

“Hãy dè dặt giữ mình có tiết đô, ăn uống đúng giờ,[1] nuôi sống bằng cách trong sạch. Không được tham dự những công viêc của người đời, làm người đưa tin, làm sứ giả. Những viêc như luyên chú thuât, thuốc tiên; giao hảo với người sang trọng, khinh thường kẻ thân cân gần gũi, đều không nên làm.
“Phải tự mình luôn giữ chánh niêm, tâm ngay thẳng cầu thoát sanh tử. Không được che giấu lỗi lầm, hay làm những viêc dị thường để mê hoặc người khác. Đối với bốn món được cúng dường[2] nên có chừng mực, biết vừa đủ. Khi được cúng dường, chẳng nên chứa trữ lại.
“Đó là nói sơ qua hình tướng của viêc giữ giới.[3] Giới luât chính là thuân theo
 

[1] Người xuất gia chỉ ăn mỗi ngày một bữa, vào giờ ngọ. Quá giờ thì thà nhịn đói chứ không ăn.
[2]Bốn món cúng dường: (Tứ cúng dường hay Tứ sự cúng dường) là bốn món thiết yếu nhất, người tu cần có đủ để duy trì cuộc sống. Đó là: đồ ăn uống, y phục, giường ghế, thuốc thang.
[3]Hình tướng của việc giữ giới (Trì giới chi tướng), nghĩa là mới nói những điều nhìn thấy bên ngoài mà thôi. Người giữ giới, ngoài việc giữ theo hình tướng, còn phải luôn giữ tâm thanh tịnh, giới luật tại tâm mình. Nếu trong tâm nghĩ điều trái với giới luật, cũng là phạm giới, dù chưa có tướng phá giới hiện ra bên ngoài.
 

* Trang 31 *
device

gốc của giải thoát, cho nên gọi là Tùy thuận giải thoát. Nhờ nương theo giới luật mà sanh ra các môn thiền định và trí huệ diệt khổ.[1] Vì vậy mà tỳ-kheo phải giữ giới trong sạch, không để có sự hủy phạm, thiếu sót. Nếu ai giữ giới trong sạch, ắt được các pháp lành. Nếu không giữ giới trong sạch, thì các công đức lành đều chẳng thể sanh ra. Nên phải biết rằng, giới luật là chỗ trụ an ổn bậc nhất sanh các công đức.”
3. CHẾ TÂM
“Tỳ-kheo các ông! Đã có thể trụ yên nơi giới rồi, nên chế ngự năm căn,[2] chớ để phóng dật, chạy theo năm dục.[3] Ví như người chăn bò, cầm gậy canh giữ, chẳng
 

[1]Nhân giới sanh định, nhân định phát huệ. Theo ý này thì giới luật là căn bản, là chỗ xuất phát trước nhất của người cầu đạo giải thoát, cũng là chiếc phao nổi phải luôn luôn giữ gìn nếu muốn vượt qua biển khổ sanh tử.
[2]Năm căn: Mắt, tai, mũi, lưỡi, thân. Năm căn ở trong, đối với năm trần ở ngoài, có sức phát sanh sự nhận biết, sự ham muốn, nên gọi là căn (gốc). Nếu nói sáu căn thì thêm ý căn.
[3]Năm dục: Năm loại cảm xúc, ham muốn. Đối với hình sắc đẹp, mắt ham muốn nhìn; đối với âm thanh êm dịu, tai ham muốn được nghe; đối với mùi thơm, mũi ham muốn ngửi; đối với mùi vị ngon ngọt, miệng lưỡi ham muốn nếm qua; đối với sự mềm mại, thân thể’ ham muốn sự đụng cọ.
 

* Trang 32 *
device

để9 cho tự do chạy bậy, xâm phạm ruộng người.
“Nếu buông thả năm căn, chẳng những là chúng chạy theo năm dục không có giới hạn, không thể chế ngự được, lại như ngựa dữ không dây cương kiềm chế, sẽ lôi người xuống hầm hố. Như bị giặc cướp làm hại, chỉ khổ một đời này thôi, nhưng bị giặc năm căn gây hại, khổ nạn kéo dài nhiều kiếp, lại rất nặng nề, không thể không thận trọng.
“Vậy nên người có trí chế ngự các căn, chẳng hề tùy theo; phòng giữ như giặc cướp, không để buông thả. Nếu buông thả ra, chẳng bao lâu ắt phải diệt mất vì xúc chạm.
“Tâm là chủ của năm căn. Vậy nên các ông phải khéo chế ngự tâm. Tâm rất đáng sợ, hơn cả rắn độc, thú dữ, kẻ giặc thù, nạn lửa lớn tràn lan... Những thí dụ như thế cũng còn chưa đủ. Sự nguy cấp giống như người tay cầm bát mât, đi lại

* Trang 33 *
device

nhanh nhẹn, mắt chỉ nhìn vào mât nên chẳng thấy cái hố rất sâu dưới chân; như con voi điên không có móc sắt để kiềm giữ; lại như con vượn được lên cây, mặc tình nhảy nhót, khó bề ngăn cấm, chế" ngự. Phải mau mau kiềm chế, chớ để phóng dât. Nếu buông thả tâm, tất cả viêc lành sẽ bị hủy hoại mất; chế" ngự được tâm rồi, không viêc gì không xong.
“Vây nên chư tỳ-kheo phải siêng năng tinh tấn, chế" ngự[1] cho được tâm.”
4. ĂN UỐNG CÓ TIẾT ĐỘ
“Tỳ-kheo các ông! Khi ăn uống nên xem như dùng thuốc để trị bênh, dù ngon dù dở cũng chỉ dùng đúng mức,[2] đưa vào thân thể chỉ để khỏi đói khát mà thôi.
“Như con ong hút mật, chỉ lấy nhụy hoa mà chẳng làm tổn hại hương sắc.
 

[1]Chế" ngự cho được tâm (chiết phục nhữ tâm): Hiể’u sát nghĩa là bẻ gãy được sức mạnh của tâm, khuất phục được tâm. ớ đây nói đến tâm bất thiện, nên chúng tôi dịch là chế" ngự được.
[2]Dù ngon, dù dở, cũng chỉ dùng đúng mức (ư hảo, ư ố, vật sanh tăng giảm): Không vì món ngon mà ăn nhiều hơn, không vì món dở mà ăn ít lại, nên dịch là "dùng đúng mức".
 

* Trang 34 *
device

Tỳ-kheo cũng vậy, nhận sự cúng dường của người ta đủ trừ đói khát, chẳng được tham cầu nhiều, tổn hại đến lòng lành của người; như kẻ khôn ngoan biết lượng sức con bò kéo, chẳng ép quá nặng khiến phải kiệt sức.”
5. ĐỪNG THAM NGỦ NHIỀU
“Tỳ-kheo các ông! Trọn ngày nên siêng năng tu tập thiện pháp, chẳng phí thời gian. Ban đêm, cũng chẳng nên bỏ mất lúc đầu hôm và lúc gần sáng. Còn lúc nửa đêm, lấy việc tụng kinh để tự biết mình. Đừng để việc ngủ mê làm cho môt đời phải uổng phí không được gì cả. Thường nhớ đến ngọn lửa vô thường luôn thiêu đốt cõi thế, sớm lo cầu đô thoát lấy mình, chẳng ham mê ngủ. Giặc phiền não thường luôn rình rập giết hại người, đôc hại hơn kẻ oán thù. Sao còn ham ngủ mà chẳng tự thức tỉnh? Con rắn độc phiền não đang ngủ trong tâm, như con trăn dữ

* Trang 35 *
device

đang ngủ trong nhà. Hãy dùng cái móc sắt trì giới mà sớm trừ bỏ đi. Con rắn mê ngủ ấy trừ được rồi, mới có thể ngủ yên được.[1] Chưa trừ được rắn ấy mà vẫn ngủ là không biết tự hổ thẹn.
“Lấy sự tự hổ thẹn làm trang phục, đó là bậc nhất trong các món trang sức làm đẹp. Hổ thẹn giống như cái móc sắc, có thể giúp chế ngự được việc làm sai trái. Nên tỳ-kheo thường luôn phải biết tự hổ thẹn, không lúc nào lơ đễnh. Nếu mình lìa khỏi sự hổ thẹn, ắt phải mất hết các công đức.
“Người biết xấu hổ thì mới làm được điều lành. Kẻ không biết xấu hổ, chẳng khác chi loài cầm thú.”[2]
 

[1]Cũng như việc ăn uống, tỳ-kheo ngủ nghỉ chỉ vừa đủ dưỡng thân không tật bệnh. Nên phải trừ được tánh ham ngủ rồi mới ngủ. Khi ấy, tuy ngủ nhưng không ham mê quá độ. Chưa trừ được tánh ham ngủ tức là còn bị tham đắm.
[2]Trong đoạn này phải phân biệt hai ý. Trước nói đến tự hổ thẹn (tàm), đó là tự mình biết việc xấu đã làm mà thấy hổ thẹn, ăn năn, không muốn tái phạm. Sau nói đến xấu hổ (quý), đó là khi người khác biết việc xấu mình làm, thì lòng thấy xấu hổ, cũng do đó mà lần sau không dám tái phạm. Hai loại cảm xúc này có vẻ giống như nhau nhưng chỉ khác ở chỗ: "tàm" là tự mình hổ thẹn với lương tâm mình, cho dù không ai biết việc sai trái của mình, còn "quý" là xấu hổ khi có người khác biết đến. Trong kinh Phật rất thường nhắc đến hai từ này đi đôi với nhau, vì người có đủ 2 đức ấy mới thật sự lìa được các việc không tốt.
 

* Trang 36 *
device

6. KHÔNG NÓNG GIẬN
“Tỳ-kheo các ông! Nếu có người đến cắt xẻo thân thể ra từng mảnh, hãy tự nhiếp tâm không nên nóng giân; cũng phòng hô nơi miêng, chớ nói lời ác đôc. Nếu buông thả tâm nóng giân là tự mình làm hại đạo, mất hết lợi ích công đức.
“Nhẫn nhục là đức tính mà trì giới với khổ hạnh cũng chẳng bì kịp. Người có thể nhẫn nhục mới đáng gọi là bâc đại nhân có sức mạnh. Như người chẳng thể vui lòng nhân lời mắng chửi đôc ác như uống nước cam lô, thì chẳng thể gọi là bâc trí huê đã nhâp đạo. Tại sao vây? Cái hại của sự nóng giân là phá hoại các pháp lành, làm mất danh tiếng tốt, khiến cho đời này và đời sau chẳng ai muốn gặp gỡ mình.
“Nên biết rằng tâm nóng giân còn hơn cả lửa dữ, phải thường phòng hô, không để cho nhâp vào. Giặc cướp công đức, không gì hơn tâm nóng giân. Người thế tục thọ hưởng dục lạc, chẳng phải người

* Trang 37 *
device

hành đạo nên không có cách tự chế, nóng giận còn có thể tha thứ được; như người xuất gia hành đạo, không tham dục, mà còn ôm giữ sự nóng giận, thật không thể được. Như giữa trời xanh trong mát mà có sấm sét nảy lửa, thật không phải việc đáng có.”
7. ĐỪNG KIÊU MẠN
“Tỳ-kheo các ông! Khi tự xoa đầu[1] nhớ rằng đã xả bỏ những món trang sức đẹp, mặc áo hoại sắc,[2] ôm giữ ứng khí[3] lấy việc xin ăn mà nuôi sống. Tự thấy như vậy, nếu khởi tâm kiêu mạn[4] thì hãy mau trừ bỏ đi. Người thế tục còn chẳng nên để lòng kiêu mạn tăng trưởng, huống
 

[1]Tự xoa đầu (tự ma đầu): lấy tay xoa đầu để tự nhắc nhở, mình đã là người cạo tóc xuất gia, tức nhiên không còn muốn đeo mang những món trang điểm như người thế" gian. Trong quyển Tỳ-kheo mẫu luận có chép: "Sở dĩ cạo tóc là để trừ bỏ lòng kiêu mạn."
[2]Áo hoại sắc, tức là áo cà-sa: Người xuất gia mặc y phục đều phải nhuộm cho mất màu vải đi, cho mất giá trị theo thế" gian của y phục ấy. Vì vậy nên gọi là áo hoại sắc (hoại sắc y), nghĩa là làm mất màu đi rồi. Thường thì nhuộm màu vàng, hoặc màu nâu.
[3]Ứng khí, tức là bình bát của người xuất gia, cũng gọi là ứng lượng khí, nghĩa là món đồ đựng vật thực cúng dường vừa đủ một bữa ăn.
[4]Kiêu mạn: Tự xem mình là tài giỏi, tốt đẹp hơn kẻ khác (cho dù không đúng vậy), nên khinh thường chẳng tôn trọng ai.
 

* Trang 38 *
device

chi là những kẻ xuất gia nhập đạo đã vì muốn được giải thoát mà tự hạ mình đi xin ăn?”
8. TRỪ TÂM SIỂM KHÚC
“Tỳ-kheo các ông! Tâm siểm khúc[1] là trái với đạo. Vì vậy nên cần phải giữ lòng chơn chất, ngay thẳng.[2] Nên biết rằng tâm siểm khúc chỉ là để lừa dôi. Người nhập đạo ắt không như vậy. Các ông nên giữ lòng đoan chánh, lấy sự chơn chất ngay thẳng làm gốc.”
9. ÍT HAM MUỐN
“Tỳ-kheo các ông! Nên biết rằng người nhiều ham muốn luôn cầu được nhiều món lợi, nên khổ não cũng nhiều.[3] Người ít ham
 

[1]Siểm khúc: Siểm là nịnh hót, bợ đỡ kẻ quyền thế; khúc là cong vạy, chẳng ngay thẳng, tức là lòng dối trá chẳng theo đúng sự thật. Nói siểm khúc, vì hai nết xấu này đi đôi với nhau. Đã muốn nịnh hót, bợ đỡ, tất chẳng thể’ nói lời ngay thật được.
[2]Chơn chất ngay thẳng (chất trực) Lòng ngay thẳng, có sao nói vậy, không vì bất cứ tác động nào mà gian dối, bóp méo sự thật. Vì sự đối nghịch giữa hai tính chất, nên người chất trực thì không thể mắc lỗi siểm khúc.
0Khởi tâm tham cầu nhiều, dù được hay không được cũng đều vướng vào khổ não. Ví như cầu được, sự ham muốn cũng chẳng thể thỏa mãn, vì nó thật không có giới hạn. Như cầu không được thì tất nhiên là phải sanh khổ não.
 

* Trang 39 *
device

muốn không bị sự mong cầu, ham muốn gây ra cái hại ấy. Chỉ môt viêc ít ham muốn đó, rất nên tu tâp; huống chi ít ham muốn lại có thể sanh ra các công đức nữa?
“Người ít ham muốn thì không có tâm siểm khúc để cầu cho được vừa lòng người, lại cũng không bị các căn dắt dẫn.[1] Người thực hành ít ham muốn thì lòng được thản nhiên, không lo sợ chi cả; cho dù gặp viêc thế nào cũng tự thấy đầy đủ. Giữ tâm ít ham muốn, ắt được Niết-bàn.[2] “Như vây gọi là ít ham muốn.”
10. BIẾT ĐỦ
“Tỳ-kheo các ông! Nếu muốn thoát khỏi mọi khổ não, nên quán xét viêc biết đủ.[3] Phép biết đủ chính là chỗ giàu có, vui vẻ, an ổn. Người biết đủ dù nằm trên
 

[1]Do ham muốn nên năm căn chạy theo năm trần, dắt dẫn, thúc giục người ta tạo các ác nghiệp. Trừ được ham muốn thì chế" phục được năm căn, chẳng bị chúng dắt dẫn nữa.
[2]Nếu hiểu Niết-bàn là an vui tự tại, thì người ít ham muốn ắt có thể’ được hưởng cảnh an vui tự tại đó ngay tức khắc, chẳng đợi đến kiếp sau.
[3]Tâm tham muốn không có giới hạn. Biết đủ tức là nhận biết nhu cầu thực sự của mình, chỉ cần đáp ứng vừa đủ, không vì lòng tham mà cầu nhiều hơn.
 

* Trang 40 *
device

mặt đất, vẫn thấy yên vui. Người không biết đủ, dù ở trên cảnh trời cũng chưa thỏa ý.
“Kẻ không biết đủ, tuy giàu mà nghèo. Người biết đủ, tuy nghèo mà giàu. Kẻ không biết đủ thường bị năm dục dắt dẫn, nên người biết đủ lấy làm thương xót lắm.
“Như vậy gọi là sự biết đủ.”
11. XA LÌA
“Tỳ-kheo các ông! Muốn cầu tịch tĩnh, vô vi, an lạc, nên lìa chỗ tụ họp huyên náo, môt mình ở nơi thanh vắng. Người ở nơi yên tĩnh, Đế-thích và chư thiên đều kính trọng. Vì vậy, chúng hôi của mình, của người khác[1] đều nên xả bỏ, đến ở môt mình nơi chỗ thanh vắng, suy nghĩ mà diệt tận gốc khổ.
“Nếu ưa thích nơi chúng hôi, tất phải chịu mọi khổ não. Ví như cây lớn, có nhiều chim chóc tụ họp, tất không khỏi mối họa
 

[1]Chúng hội: nhóm người tụ tập lại, cùng sống với nhau vì một mục đích chung. Chúng hội của mình, là chúng hội do mình đứng đầu, cai quản. Chúng hội của người khác là chúng hội mà mình nương nhờ theo, do người khác chủ quản.
 

* Trang 41 *
device

cành nhánh khô gãy. Bị vướng buôc vào cảnh thế tục, tất phải chìm đắm trong bể khổ, như con voi già sa lầy, chẳng thể tự ra khỏi được.
“Như vậy gọi là sự xa lìa.”
12. TINH TẤN
“Tỳ-kheo các ông! Nếu chuyên cần tinh tấn thì không có việc chi là khó. Bởi vậy, các ông nên chuyên cần tinh tấn. Ví như dòng nước nhỏ mà chảy mãi thì cũng làm mòn thủng được hòn đá. Nếu trong tâm người tu giải đãi, biếng nhác, cũng giống như người xát cây lấy lửa, chưa nóng đã vội ngưng nghỉ.[1] Dù người ấy muốn được lửa cũng khó mà được. “Như vậy gọi là sự tinh tấn.”
13. KHÔNG MẤT CHÁNH NIỆM
“Tỳ-kheo các ông! Cầu được bậc thiện tri thức, cầu được người khéo phù trợ, cũng không bằng chẳng để mất chánh
 

[1]Thời xưa chưa có những phương tiện như diêm quẹt, máy lửa, nên muốn lấy lửa thì dùng hai thanh cây khô có độ ma sát cao để chà xát vào nhau thật lâu, bên cạnh để một nắm bùi nhùi dễ bắt lửa. Nhờ chà xát lâu, nóng lên mà có lửa.
 

* Trang 42 *
device

niệm. Nếu người không mất chánh niệm, giặc phiền não chẳng xâm nhập được. Vậy nên các ông phải thường thâu nhiếp chánh niệm trong tâm. Nếu để mất chánh niệm thì mất hết công đức. Như niệm lực được mạnh mẽ, bền bỉ, thì dù vào giữa đám giặc năm dục cũng chẳng bị hại; cũng như mặc áo giáp ra trận thì không sợ chi cả.
“Như vậy gọi là không mất chánh niệm.”
14 THIỀN ĐỊNH
“Tỳ-kheo các ông! Nếu người nhiếp tâm thì tâm được định. Nhờ tâm được định, có thể biết được các tướng của pháp sanh diệt ở thế gian. Vậy nên các ông thường phải tinh tấn tu tập các phép định. Nếu người được định thì tâm chẳng tán loạn. Ví như người muốn giữ nước, phải khéo đắp sửa bờ đê. Người tu cũng thế, vì giữ nước trí huệ, nên khéo tu thiền định, chẳng để cho rỉ chảy mất.
“Như vậy gọi là định.”

* Trang 43 *
device

15. TRÍ HUỆ
“Tỳ-kheo các ông! Nếu có trí huê thì không tham đắm, vướng mắc. Thường tự xét mình, chẳng để có sai sót. Như vây thì ở trong pháp ta có thể được giải thoát. Nếu chẳng được vây, thì chẳng phải người tu đạo, cũng chẳng phải người thế tục, chẳng có tên để gọi.
“Trí huê thât là chiếc thuyền bền chắc đưa người vượt qua biển già, bênh, chết; lại như ngọn đèn lớn sáng soi trong chỗ vô minh đen tối; như món thuốc hay trị được hết thảy bênh tât; như cái rìu sắc bén đốn ngã cây phiền não. Vây nên các ông phải lấy các môn trí huê là nghe biết, suy xét, tu tâp[1] mà tự làm tăng thêm phần ích lợi. Nếu người được sự chiếu sáng của trí huê, thì dù chỉ có mắt thịt,[2]


[1]Đó là ba môn trí huệ (Tam huệ), gọi là Văn huệ, Tư huệ, Tu huệ. Văn huệ là trí huệ do sự nghe biết. Nhờ nghe giảng kinh điển mà sanh trí huệ. Tư huệ là trí huệ do sự suy xét. Nhờ suy xét nghĩa lý của kinh điển mà sanh trí huệ. Tu huệ là trí huệ do sự tu tập. Nhờ tu tập thiền định mà sanh trí huệ.
[2]Mắt thịt (nhục nhãn): mắt của người thế" tục, trong thân xác người thường.

* Trang 44 *
device

nhưng chính thât là người thấy rõ tất cả.[1] Như vậy gọi là trí huệ.”
16. KHÔNG NÓI ĐÙA
“Tỳ-kheo các ông! Nếu nói đủ thứ chuyện chỉ cốt để đùa chơi[2] thì tâm phải tán loạn. Như vậy cho dù xuất gia nhưng chưa được giải thoát. Vì thế mà tỳ-kheo phải mau mau lìa bỏ việc loạn tâm nói đùa. Nếu các ông muốn được niềm vui tịch diệt, chỉ nên khéo dứt trừ mối hại của việc nói đùa.
“Như vậy gọi là không nói đùa.”
17. TỰ GẮNG SỨC
“Tỳ-kheo các ông! Đối với các công đức thường nên hết lòng. Từ bỏ sự phóng dật[3] như tránh xa giặc thù. Những chỗ lợi ích mà đức Đại bi Thế Tôn đã thuyết
 

[1] Người thấy rõ tất cả (minh kiến nhân): người có cái nhìn sáng suốt.
[2]Nói đủ mọi thứ chuyện chỉ để đùa chơi (chủng chủng hý luận): những điều nói ra nhằm mục đích chỉ để đùa chơi, cho dù điều ấy là đúng hay sai, có thật hay không thât, đều gọi là hý luận.
[3]Phóng dật: Phóng túng, buông lung, chẳng biết tự chế, cũng không cố gắng trong việc tu tập, chạy theo năm dục, chẳng chuyên tu thiện pháp.
 

* Trang 45 *
device

đều có thể lấy làm cứu cánh, các ông phải nên siêng năng thực hành. Như khi ở chốn núi cao hoặc chỗ đầm lầy vắng vẻ, hoặc dưới gốc cây, hoặc buông bỏ mọi việc vào ở trong nhà vắng, đều phải luôn nghĩ nhớ đến các pháp đã thọ học, đừng để quên mất, thường tự gắng sức tinh tấn tu tập. Chớ để uổng phí cả một đời mà sau nầy phải hối tiẽc.
“Ta như thầy thuốc, biết bệnh cho thuốc. Người bệnh chịu uống thuốc ấy hay không, chẳng phải do lỗi nơi thầy thuốc. Lại cũng như người khéo chỉ đường, chỉ cho mọi người con đường tốt. Nghe rồi mà chẳng đi theo, thật chẳng phải lỗi nơi người chỉ đường.”
18. DỨT LÒNG NGHI
“Nếu các ông có chỗ nghi ngờ nơi pháp Tứ đế, thì mau hỏi đi. Đừng ôm lòng nghi mà chẳng cầu được làm rõ.”
Lúc ấy, đức Thế Tôn nói đến ba lần

* Trang 46 *
device

như vậy, nhưng không ai hỏi chi cả. Vì sao vây? Vì trong chúng hôi thât không ai còn có lòng nghi.
Bấy giờ, A-nâu-lâu-đà[1] quán biết tâm ý của cả chúng hôi, liền bạch Phât rằng:
“Bạch Thế" Tôn! Mặt trăng có thể làm cho nóng lên, mặt trời lạnh đi,[2] nhưng Phât thuyết pháp Tứ đế, không thể nào làm cho sai khác. Phât thuyết Khổ đế, quả thât là khổ, không thể nói thành vui. Nói Tâp đế là nhân, thât là không còn có nhân nào khác nữa. Nếu diêt được khổ, tức là nhân đã diêt. Chính vì nhân đã diêt nên quả phải diêt. Đạo diêt khổ thât là đạo chân chánh, không còn đạo nào khác nữa.
“Bạch Thế" Tôn! Chư tỳ-kheo nay đối với pháp Tứ đế đã tin chắc không có lòng nghi.”
 

[1]A-nậu-lâu-đà (Aniruddha), cũng đọc là A-na-luật, Hán dịch là Như ý Vô tham. Ông là một người trong hoàng tộc (họ Thích-ca), xuất gia chứng đắc Thánh quả, được dự hàng Thập đại đệ tử, được Phật khen là Thiên nhãn đệ nhất.
[2]Ví dụ này muốn nói lên chuyện rất khó làm.
 

* Trang 47 *
device

19. CHÚNG SANH ĐƯỢC ĐỘ THOÁT
“Trong chúng hội này, những người chưa đắc quả A-la-hán thấy Phật nhập diệt, ắt sanh lòng bi cảm. Những người vừa mới vào cửa Pháp, nghe lời Phật thuyết ắt sẽ được độ thoát ngay. Như trong đêm tối vừa có tia chớp sáng liền thấy đường đi. Còn những người đã đắc quả A-la-hán, vượt qua biển khổ, thì chỉ nghĩ rằng: Đức Thế Tôn diệt độ sớm thế sao!”
Tuy A-nậu-lâu-đà nói ra lời ấy, nhưng trong chúng hội ai nấy đều đã hiểu rõ nghĩa của Bốn Thánh đế.[1]
Đức Thế Tôn muốn cho đại chúng đều được lòng kiên cố, nên lấy tâm đại bi, lại vì cả chúng hội mà nói lời này:
“Tỳ-kheo các ông! Đừng ôm lòng bi thương áo não. Như ta có trụ thế trọn một kiếp, cuối cùng cũng phải diệt độ. Hợp mà không tan, thật không thể được.
 

[1]Bốn Thánh đế: tức là Tứ đế" hay Tứ Thánh đế.
 

* Trang 48 *
device

 
Di Giáo Kinh [ Kinh Lời Dạy Cuối Cùng]