LOGO VNBET
CHA MẸ ÂN CAO
LÀM SAO TRẢ HẾT
 
 Theo truyền thống của dân tộc, này rằm tháng bảy, ngày lễ Vu Lan báo hiếu, là ngày lễ trọng đại dành cho tất cả mọi người, nhất là những người con hiếu thảo, nghĩ đến công ân sinh thành của cha mẹ, tìm cách báo đáp công ân cao cả ấy trong muôn một.
 Ngày lễ Vu Lan báo hiếu phát xuất từ hai bộ kinh. Kinh thứ nhất là kinh Vu Lan Bồn. Vu lan Bồn là dịch âm của chữ ULLAMBANA, dịch nghĩa là Giải đảo huyền ( cứu cái khổ như bị treo ngược). Bà Mục Liên Thanh Đề, vì không tin nhân quả, lòng tham lam bỏn sẻn, khi sống đã tạo nhiều ác nghiệp, lúc chết phải rơi vào ngạ quỷ, chịu muôn ngàn thống khổ. Ngài Mục Kiền Liên dù thần thông đệ nhất cũng không thể cứu được mẹ, phải nhờ đến uy lực của mười phương chúng Tăng giải cứu được mẹ ngài. Vì sau ba tháng an cư, các bậc Thánh Tăng giới đức thanh tịnh, phước tuệ trang nghiêm, không còn bị các thứ

* Trang 115 *
device

phiền não nhiễm ô lung lạc, được thúc đẩy bởi lòng từ bi hỷ xả, bởi đức tính bình đẳng vị tha, lấy chí nguyện độ sinh làm cứu cánh. Nhờ vậy mới đủ uy lực hóa giải những oán kết của các vong linh đang sa đọa mà cụ thể là bà Mục Liên Thanh Đề.
 Bộ kinh thứ hai là kinh Đại Báo phụ mẫu trọng ân. Kinh này mô tả một ngày kia đức Phật cùng với các đệ tử đi về phía Nam thành Vương Xá, đức Phật thấy một đống xương khô cao như núi, Ngài liền sụp lạy. Tôn giả A Nan thấy vậy thắc mắc hỏi Phật, Phật liền dạy: “Này A Nan, trong đống xương ấy có thể là xương của ông bà, cha mẹ trong nhiều đời quá khứ của Ta, vì thế mà Ta đảnh lễ. Này A Nan, sự khác nhau giữa xương người mẹ với xương người cha là: Người mẹ trong lúc hoài thai con đã chịu đựng muôn ngàn nỗi cay đắng, chính máu của người mẹ tạo nên hình hài của con trẻ, và cũng chính máu của mẹ biến thành sữa ngọt để nuôi con khôn lớn thành người, do vậy mà xương của người mẹ đen và nhẹ, còn xương của người cha trắng và nặng”. Tiếp đến, đức Phật nêu rõ mười ân đức cao dày của người mẹ mà người con hiếu thảo muốn báo đáp phải làm sáu việc theo chánh pháp để đáp đền.

* Trang 116 *
device

Chính truyền thống báo hiếu này đã trở thành phổ biến trong các nước chịu ảnh hưởng Phật giáo, và nó đã tạo nên một nền văn hóa tốt đẹp, nâng cao giá trị đạo đức cho mỗi dân tộc. Dân tộc Việt Nam ta đã tiếp thu truyền thống ấy và biến thành sắc thái đặc biệt của dân tộc, thấm nhuần trong mọi tầng lớp nhân dân. Vì thế, từ một cụ già đầu bạc đến một em bé thơ ngây, từ một nhà trí thức đến một người bình dân chất phác, mỗi khi nhắc đến công ơn cha mẹ không ai là không nhớ đến câu ca dao:
“Công cha như núi Thái Sơn
Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra.
Một lòng thờ mẹ kính cha,
Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con.”
 Vẫn biết công ân của cha mẹ cao dày như vậy, nhưng nếu song thân suốt đời khang kiện, và ta chưa có dịp chịu cực nhọc nuôi con thơ dại, thì ta vẫn chưa thấm thìa nỗi khổ ấy một cách sâu xa:
“Lên non mới biết non cao,
Nuôi con mới biết công lao mẫu từ.”
 Mỗi khi trái gió trở trời khiến con đau bệnh, một tiếng khóc, một cái giật mình, một tiếng ú ớ của con cũng đủ làm cho mẹ hiền băn khoăn lo lắng, thức suốt đêm trường:

* Trang 117 *
device

“Gió mùa thu mẹ ru con ngủ,
Năm canh chầy thức đủ năm canh. ”
 Vì vậy phận làm con mấy ai không tưởng nhớ đến công ân của hai đấng sinh thành:
“Thương thay chín chữ cù lao,
Ba năm nhũ bộ biết bao nhiêu tình.”
 Lòng thương cha nhớ mẹ càng dạt dào hơn nữa là lúc cha mẹ khuất núi, lìa đời, trong khi người con đang lo việc sinh kế ở phương xa, chiều chiều khi bóng hoàng hôn rủ xuống, nhìn về cố hương càng ngậm ngùi rơi lệ:
“ Chiều chiều ra đứng ngõ sau
Ngó về quê mẹ ruột đau chín chiều.”
Chiều chiều chim vịt kêu chiều,
Bâng khuâng nhớ mẹ chín chiều ruột đau.”
 Người con hiếu thảo khi ở xa cha mẹ chỉ biết nhìn về quê hương mà tưởng nhớ, nhưng nếu ở gần cha mẹ, thì dù nghèo khổ cũng thường phải thăm viếng an ủi mẹ cha mới trọn đạo hiếu từ:
“Mẹ già ở túp lều tranh,
Sớm thăm tối viếng mới đành dạ con.”
 Hoặc hết lòng chăm sóc, nuôi nấng khi cha mẹ già yếu:

* Trang 118 *
device

“ Tôm càng lột vỏ bỏ đuôi,
Giã gạo cho trắng mà nuôi mẹ già”
“ Đói lòng ăn đọt chà là,
Để cơm nuôi mẹ, mẹ già yếu răng ”
 Nếu người con nào thờ ơ đối với cha mẹ hoặc nuôi cha mẹ rồi kể công lao, thì sẽ bị người ta chê trách:
“ Cha mẹ nuôi con biển hồ lai láng,
Con nuôi cha mẹ tính tháng, tính ngày.”
 Bởi vì công ơn của cha mẹ đối với con như trời biển, cha mẹ đã tận tụy suốt đời, chi biết hy sinh cho con cái, nên phận làm con phải hết lòng phụng dưỡng, thờ kính mẹ cha. Do đó dù biết đời sống xuất gia là cao quí, nhưng nếu công ân cha mẹ chưa đền đáp, thì việc đi tu vẫn còn trắc trở:
“ Vô chùa thấy Phật muốn tu,
Về nhà thấy mẹ công phu chưa đền. ”
 Vì vậy có một số người cho rằng việc làm công đức tốt nhất theo quan niệm thế gian chính là:
“ Tu đâu cho bằng tu nhà,
Thờ cha kính mẹ mới là chân tu.”

* Trang 119 *
device

Qua một số câu ca dao vừa đề cập trên, đã mô tả phần nào công ơn sinh thành dưỡng dục của cha mẹ cao lớn như núi Thái Sơn, bất tận như mạch nước trong nguồn, tình của cha mẹ thương con vô bờ bến, lồng lộng như trời cao, mênh mông như bể cả. Và ca dao cũng phác họa những cách thức báo đền công ơn cha mẹ như khi còn sống thì phải hết lòng phụng dưỡng chu cấp những vật dụng cần thiết và sớm hôm thăm viếng, khi cha mẹ qua đời thì người con phải nhớ thương thờ kính cho phải đạo hiếu từ. Xét chung thì cách trả ân cha mẹ như vậy là rất đáng ca ngợi, nhưng thật ra cũng chỉ mới trả ơn cha mẹ trên phương diện vật chất, và tưởng nhớ cha mẹ một cách tiêu cực chứ chưa phải là phương thức báo hiếu một cách viên mãn.
 Giờ đây, đứng vào địa vị của người Phật tử, chúng ta hãy tìm hiểu đức Phật đã dạy như thế nào về công ơn của cha mẹ và cách báo hiếu trọn vẹn theo tinh thần Phật giáo.
 Khi giảng cho các Tỳ kheo về công ơn sâu dày của cha mẹ, và cách thức báo ân cha mẹ, đức Phật đã dạy trong kinh Tăng Nhất A-Hàm (Đ, II- 601) như sau: “Này các Tỳ Kheo, có hai người mà các thầy hướng dẫn làm điều thiện đi nữa cũng vẫn chưa trả được ân, đó là cha và mẹ. Nếu có kẻ

* Trang 120 *
device

vai trái cõng cha, vai phải cõng mẹ, đi xa ngàn dặm, cung phụng đủ mọi thức ăn, đồ mặc, đồ nằm và thuốc thang, để cha mẹ tiểu tiện, đại tiện trên vai mình đi nữa, cũng chưa trả hết ân cha mẹ, Các thầy phải hiểu rằng ân cha mẹ nặng lắm, bồng bế nuôi nấng, dưỡng dục đúng lúc, không bỏ lờỡ cơ hội, làm cho ta trưởng thành, vì thế mà biết ơn đó rất khó trả. Do đó các thầy phải phụng dưỡng cha mẹ, luôn luôn hiếu thuận đúng lúc, không lỡ mất cơ hội. Này các Tỳ Kheo, có hai việc làm cho phàm phu được công đức lớn, được quả báo lớn được vị cam lồ, đến chỗ vô vi, đó là phụng sự cha và phụng sự mẹ. Phụng sự cha mẹ được công đức lớn, được quả báo lớn cũng như cúng dường cho vị Bồ Tát chỉ còn một đời nữa là thành Phật. Vì vậy các thầy phải luôn luôn ghi nhớ mà hiếu thuận phụng sự cha mẹ.”
 Trong kinh Đại Báo Phụ mu trọng ân, đức Phật đã cực tả nỗi cay đắng não nùng mà người mẹ phải chịu đựng trong lúc mang thai, cũng như những tâm sự lo âu, lao khổ mọi bề để nuôi con khôn lớn:
 “Này A Nan, Ta xem chúng sinh, dẫu làm được người, lòng còn mê muội chẳng nghĩ đến mẹ cha, công đức kể ra, như non, như bể. Mẹ mang thai con trong vòng 10 tháng, ngồi đứng không an.

* Trang 121 *
device

như mang gánh nặng, ăn uống chẳng ngon, như người trọng bệnh. Ngày tháng thoi đưa, đến kỳ sinh nở, phút giây hay dở, chịu khổ mọi đường, kinh sợ vô thường, như giết trâu dê, máu me lai láng, ăn đắng nuốt cay, nhả bùi nhả ngọt, nâng niu dưỡng dục, giặt giũ đồ dơ, không nề gian khổ, bức sốt nồng nàn, rét mướt cơ hàn, lầm than tân khổ. Mẹ nằm chỗ ướt, chỗ ráo phần con, ba năm bú mớm, bồng bế nâng niu, dạy bảo đủ điều, lễ nghi phép tắc, cho ăn cho mặc, tìm đủ mọi nghề, đưa đón đi về, ân cần chăm sóc.”.
 Người mẹ chịu khổ trăm đường chỉ mong con khôn lớn nên người xứng đáng, ích nước lợi nhà. Thế mà vẫn có những người con làm cho cha mẹ phải đau lòng thất vọng:
 “Không ngờ ngày nay, hóa ra bất hiếu, mẹ già cha yếu, con chẳng đỡ đần, cãi lại song thân, nói năng thô lỗ, hành động gàn dở, khinh rẻ mẹ cha, chú bác ông bà, cô dì chẳng nể, anh em cũng kệ, gây lộn xảy ra, ô nhục nếp nhà, bất trung bất nghĩa, bất hiếu bất lương, phép nước coi thường, mẹ cha chẳng kể.” (Kinh đã dẫn).
 Những người mà kinh này vừa mô tả chẳng qua chỉ là số tối thiếu trong xã hội, nhưng không phải là không có. Để nhắc nhở hạng người này trở

* Trang 122 *
device

về con đường hiếu thuận và hướng dẫn mọi người báo hiếu theo chánh pháp, đức Phật dạy: “ Này các Tỳ-kheo, những ai đền ân cha mẹ chỉ bằng phụng dưỡng và chu cấp của cải vật chất thì không bao giờ trả hết ân cha mẹ. Nhưng này các Tỷ kheo, người nào đối với cha mẹ chưa có niềm tin. Khuyến khích hướng dẫn cha mạ phát khởi niềm tin; đối với cha mẹ theo điều ác, khuyến khích hướng dẫn cha mẹ làm việc thiện; đối với cha mẹ xan tham, khuyến khích hướng dẫn cha mẹ phát tâm bố thí; đối với cha mẹ theo tà kiến, khuyến khích hướng dẫn cha mẹ theo chánh kiến... nếu làm được như vậy thì mới trả ơn cha mẹ một cách xứng đáng. (Tăng chi Bộ kinh IA, 59)
 Bậc Cổ đức từng dạy;
“ Thiên hữu tứ thời xuân tạt thủ.
Nhân sinh bách hạnh hiếu vi tiền.”
(Trời có bốn mùa xuân là gốc,
Nhân sinh trăm nết hiếu đứng đầu)
 Trong kinh Nhẫn Nhục, đức Phật cũng xem hiếu hạnh như một điều thiện tột bực:
“ Cùng tột điều thiện không gì hơn hiếu, cùng tột điều ác không gì hơn bất hiếu.”

* Trang 123 *
device

Vì vậy để khuyến khích nhưng người thiếu phước duyên, sinh ra đời không gặp Phật, đức Phật dạy
“Sinh ra đời không có Phật, khéo thờ cha mẹ tức là thờ Phật.” (Kinh Đại Tập)
 Và một lần nữa đức Phật lại so sánh ân đức của mẹ hiền với những sự vật to lớn của thiên nhiên:
“Quả đất người đời cho là nặng,
Ân đức mẹ hiền nặng hơn nhiều
Tu Di người đời cho là cao,
Ân đức mẹ hiền cao hơn nhiều
Gió lốc người đời xem là mau,
Nhất niệm mẹ hiền mau hơn nhiều.”
 Vì ân đức của mẹ hiền cao cả như thê, nên trong phần kết thúc kinh Đại Báo phụ mẫu trọng ân, đức Phật đã dạy cho hàng Phật tử sáu phương thức báo ân cha mẹ:
1. Truyền bá chánh pháp để báo ân cha mẹ
2. Vì cha mẹ, chuyên tâm đọc tụng và học hỏi kinh điển.
3. Vì cha mẹ, sám hối, tránh giết hại sinh vật.
4. Vì cha mẹ, cố gắng thực hiện việc An chay.

* Trang 124 *
device

5. Vì cha mẹ, cúng dường Tam Bảo những vật nhu yếu.
6. Vì cha mẹ, thường bố thí, làm các việc phước thiện.
 Làm được như vậy mới thực là con có hiếu, cứu được cha mẹ sinh về nước Phật, phước đức vô lượng.
 Đến đây chúng, ta đã tìm hiểu nguồn gốc và ý nghĩa của ngày Vu Lan báo hiếu, đã hiếu được công ân sinh thành dưỡng dục cao cả của cha mẹ, và những phương thức báo hiếu của con cái đối với cha mẹ theo quan niệm thế thường và theo đường lối của đạo Phật.
 Đạo Phật có mặt vì loài người, nên không bao giờ xa rời con người, và chính vì thế hiện lòng từ bi, giáo hóa mọi loài, cứu vớt sinh linh đau khổ, đức Phật đã dạy về đạo hiếu và cách thức báo hiếu hết sức tường tận như những kinh điến dã dẫn, nhất là kinh Vu Lan Bồnkinh Đại Báo Phụ Mu trọng ân. Tinh thần của kinh Đại Báo Phụ Mu trọng ân là tiêu biểu cho phương pháp độ sinh, nghĩa là cứu vớt cha mẹ ngay trong khi còn sống bằng cách thực hiện 6 việc thiện theo chánh pháp mà đức Phật đã chỉ dạy. Người Phật từ làm được những điều ấy mới là cách báo hiếu

* Trang 125 *
device

vẹn toàn. Vì cách báo hiếu này không những đem lại cho cha mẹ niềm vui vật chất mà còn đem lại cho cha mẹ niềm an lạc tinh thần; không những cứu vớt cha mẹ trong một đời mà còn cứu vớt cha mẹ trong nhiều đời; không những giải thoát cho cha mẹ trong nhất thời, mà còn giải thoát cho cha mẹ trong vĩnh kiếp. Còn kinh Vu Lan Bn tiêu biểu cho phương pháp độ tử, nhằm cứu độ những vong linh quá cố mà điển hình là bà Mục Liên Thanh Đề. Trong khi đó, Tôn giả Mục Kiền Liên là tâm gương hiếu hạnh bất hủ để cho muôn đời nhân loại soi chung.
Chúng ta là những người con Phật, nguyện noi gương báo hiếu của tôn giả Mục Kiền Liên. Trong giờ phút thiêng liêng của ngày Vu Lan thắng hội, nguyện cầu cha mẹ quá cố, cửu huyền thất tổ và những vong linh còn trầm luân chưa giải thoát, nương nhờ Phật lực, nghiệp chướng tiêu trừ, thiện căn tăng trưởng, nhập thánh siêu phàm, cao đăng Phật quốc:
“Nhờ phép Phật siêu sinh tịnh độ,
Phóng hào quang cứu khổ độ u.
Khắp hòa tứ hải, quần chu,
Não phiền trút sách, oán thù rửa trong
... Nhờ phép Phật uy linh dõng mãnh,
Trong giấc mê khua tỉnh chiêm bao.

* Trang 126 *
device

Mười loài là những loài nào,
Gái, trai, già, trẻ đều vào nghe kinh.
... Phật hữu hình, từ bi phổ độ,
Chớ ngại rằng có có, chăng chăng,
Nam mô Phật, nam mô Pháp, nam mô Tăng,
Độ cho nhất thiết siêu thăng thượng đài”.
(Nguyễn Du,
Chiêu Hồn Thập Loại Chúng Sinh)

* Trang 127 *
device

 
Giải Trình Ý Nghĩa Vu Lan