LOGO VNBET
V. PHẨM THIÊU CHÁY
Như vầy tôi nghe.
Một thời Thế Tôn ở Sàvatthi (Xá-vệ), Jetavana (Thắng Lâm), tại vườn ông Anàthapindika (Cấp Cô Độc). Rồi một vị Thiên, sau khi đêm đã gần mãn, với dung sắc thù thắng chói sáng toàn vùng Jetavana, đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi đứng một bên. Đứng một bên, vị Thiên ấy nói lên bài kệ này trước mặt Thế Tôn:
 
§ I. THIÊU CHÁY (Biệt Tạp 5.4, Đại 2,403) (S.i,31)
Trong ngôi nhà thiêu cháy,
Vật dụng đem ra ngoài,
Vật ấy có lợi ích,
Không phải vật bị thiêu.
Cũng vậy trong đời này,
Bị già chết thiêu cháy,(1)
Hãy đem ra, bằng thí,
Vật thí, khéo đem ra.
Có thí, có lạc quả,
Không thí, không như vậy.
Kẻ trộm, vua cướp đoạt,
Lửa thiêu đốt hủy hoại,
Khi giờ cuối cùng đến,
Bỏ thân, bỏ sở hữu.
Kẻ trí, hiểu biết vậy,
Thọ dụng và bố thí,
Thí xong, thọ dụng xong,
________________
(1) Lửa: đây chỉ cho 11 thứ lửa ở đời: tham, sân, si, sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não.

* Trang 74 *
device

Theo lực hành động ấy,
Không bị ai chỉ trích,
Vị ấy được sanh Thiên.
 
§ II. CHO GÌ? (Tạp 36.6 Vân hà đại đắc, Đại 2,261b) (Biệt Tạp 8.4, Đại 2,526b) (S.i,32)
Cho gì là cho lực?
Cho gì là cho sắc?
Cho gì là cho lạc?
Cho gì là cho mắt?
Cho gì cho tất cả?
Xin đáp điều con hỏi?
(Thế Tôn):
Cho ăn là cho lực,
Cho mặc là cho sắc,(1)
Cho xe (2)là cho lạc,
Cho đèn là cho mắt.
Ai cho chỗ trú xứ,
Vị ấy cho tất cả,
Ai giảng dạy Chánh pháp,(3)
Vị ấy cho bất tử.
 
§ III. ĐỒ ĂN (S.i,32)
Trời, Người, cả hai loài,
Đều ưa thích ăn uống,
Vị Dạ-xoa tên gì,
Lại không thích ăn uống?
(Thế Tôn):
Ai cho với lòng tin,
Với tâm tư thanh tịnh,
_______________
(1) Như người đẹp ăn mặc vụng về cũng trở thành xấu, và người xấu ăn mặc đẹp có thể trở thành đẹp (bản sớ).
(2) Đây gồm những gì di động như voi v.v…hay dù, dép v.v… làm đường, làm cầu…
(3) Ngài B. trích ở Dhp 354.

* Trang 75 *
device

Được phần món ăn ấy,
Đời này và đời sau.
Vậy (1) hãy ngừa xan tham,
Bố thí, nhiếp cấu uế,
Hữu tình vững an trú,
Công đức trong đời sau.
 
§ IV. MỘT CĂN RỄ... (S.i,32)
Một rễ, hai phương diện,
Ba uế, năm môi trường,
Biển lớn, mười hai họa,
Vực xoáy, (2) bậc Thánh siêu.
 
V. BẬC HOÀN TOÀN (S.i,33)
Bậc viên mãn toàn diện,(3)
Thấy được nghĩa bí huyền,
Ban phát chân trí tuệ,
Thoát ly khỏi dục tạng,
Thấy được bậc toàn trí,
Bậc Thiện tuệ trí giác.
Vị Đại Thánh dấn bước,
Trên con đường Thánh đạo.
 
VI. THIÊN NỮ (S.i,33)
Thiên nữ (4)đoàn tụ hội,
Ngạ quỷ chúng tới lui,
_______________
1Xem trên 1,4,§2
2Taṇhā: ái là câu trả lời cho vấn đề. Rễ là vô minh, hai phương diện là đoạn kiến và thường kiến. Ba uế là tham, sân, si. Năm môi trường là năm dục. Biển lớn là tham ái, không thõa mãn. Mười hai họa là sáu căn và sáu trần. Vực thẳm xem Pla. Of the Brethen, tr.418.
3Anomanamaṃ: vô khuyết phạm. Theo B. đây có nghĩa là không có khuyết phạm, hoàn toàn đầy đủ tánh tốt.
4Đây chỉ sự tích một vị Tỷ-kheo vì bắt chước bậc Đạo sư, tinh tấn tu tập quá trớn nên bị chết thình lình khi đứng dựa vào một cây cột. Vì còn dư tàn, nên sanh vào chư Thiên Tam thập tam đứng dựa vào cây cột. Được các Thiên nữ chào đón như là Thiên chủ với ca và nhạc, vị này còn tưởng mình là Tỷ-kheo, và khi được đem gương thần ra soi mới biết sự thật. Hết sức thất vọng, vị này đi đến yết kiến Thế Tôn với các Thiên nữ, và chỉ trích các thú vui chư Thiên với các bài kệ; khu rừng tên Nandana, vì này đặt tên lại là Mohaca. Xem i,3, §9

* Trang 76 *
device

Rừng ấy danh rừng si,
Làm sao có lối thoát?
(Thế Tôn):
Đường ấy tên chơn trực,
Phương ấy danh vô úy,
Cỗ xe (1) gọi vô thanh,(2)
Với pháp luân khéo ráp,
Tàm là dàn xe dựa,(3)
Niệm là trướng màn xe,(4)
Ta nói vị đánh xe,
Tức là chơn diệu pháp,
Và chính chánh tri kiến,
Mau chóng đi tiền phong.
Không kể nam hay nữ,
Đều dùng cỗ xe ấy.
Chính nhờ cỗ xe ấy,
Hướng tiến đến Niết-bàn.
 
§ VII. TRỒNG RỪNG (S.i,33)
Những ai ngày lẫn đêm,
Công đức luôn tăng trưởng, (5)
Trú pháp, cụ túc giới,
Kẻ nào sanh thiên giới?
Ai trồng vườn, trồng rừng,
Ai dựng xây cầu cống,
Đào giếng, cho nước uống,
Những ai cho nhà cửa,
Những vị ấy ngày đêm,
________________
(1) Xem S.iv, 291.
(2) Vô thanh, vì trục xe được gắn khít khao với ống xe nên không kêu. Bản Sớ giải thích con đường và cỗ xe và Bát chánh đạo.
(3) Để các chiến binh khỏi rơi ra ngoài xe. Đây chỉ cho tàm i, 2§ 8.
(4) Như da con sư tử.
(5) Công đức được tăng trưởng không phải vì vật cho mà chính vì lòng từ và lòng nguyện trước khi, trong khi và sau khi cho.

* Trang 77 *
device

Công đức luôn tăng trưởng,
Trú pháp, cụ túc giới,
Những vị ấy sanh Thiên.
 
§ VIII. KỲ VIÊN (S.i,33)
Đây là rừng Kỳ Viên.
Chỗ trú xứ Thánh chúng,
Chỗ ở đấng Pháp Vương,
Khiến tâm con hoan hỷ.
Nghiệp (1)minh và tâm pháp,(2)
Giới và tối thắng mạng,
Chính những diệu pháp ấy,
Khiến chúng sanh thanh tịnh,
Không phải vì dòng họ,
Không phải vì tài sản.
Do vậy bậc Hiền trí,
Thấy lợi ích chính mình,
Chánh giác sát tâm pháp,
Như vậy được thanh tịnh.
Như ngài Xá-lợi-phất,
Tuệ giới và tịch tịnh,
Tỷ-kheo đến bờ giác,
Ở đây là tối thượng.
 
§ IX. XAN THAM (S.i,34)
Ở đời kẻ xan tham,
Keo kiết hay khước từ,(3)
Tạo nên những chướng ngại,
Ngăn kẻ khác bố thí,
Đời này và đời sau,
________________
(1) Chỉ cho cetanā, tư tâm sở, rất quan trọng chi phối nghiệp.
(2) Chi cho samādhi, định.
(3) Khước từ với lời nói: “ Ngươi có cày bừa, trồng trọt thì không?”

* Trang 78 *
device

Quả báo họ là gì?
Chúng con đến tại đây,
Chính muốn hỏi Thế Tôn,
Chúng con muốn được biết,
Thế Tôn đáp thế nào?
(Thế Tôn):
Ở đời kẻ xan tham,
Keo kiết hay khước từ,
Tạo nên những chướng ngại,
Ngăn kẻ khác bố thí,
Bị tái sanh địa ngục,
Bàng sanh, Dạ-ma giới.
Nếu được sanh làm người,
Sanh gia đình nghèo khó,
Y, thực, dục, hỷ lạc,
Họ được rất khó khăn.
Điều kẻ ngu ước vọng,
Họ không thâu hoạch được,
Quả hiện tại là vậy,
Đời sau sanh ác thú.
(Vị Thiên):
Nhờ những điều Ngài nói,
Chúng con được hiểu vậy,
Tôn giả Gotama,
Con xin hỏi câu khác.
Ở đây được thân người,
Từ tốn không xan tham,
Tin Phật và Chánh pháp,
Cùng tôn trọng chúng Tăng,
Đời này và đời sau,
Quả báo họ là gì?
Chúng con đến tại đây,
Chính muốn hỏi Thế Tôn,

* Trang 79 *
device

Chúng con muốn được biết,
Thế Tôn đáp thế nào?
(Thế Tôn):
Ở đây được thân người,
Từ tốn không xan tham,
Tin Phật và Chánh pháp,
Cùng tôn trọng chúng Tăng,
Họ chói sáng chư Thiên,
Tại đấy họ tái sanh.
Nếu họ sanh làm người,
Họ sanh nhà phú gia,
Y, thực, dục, hỷ lạc,
Họ được không khó khăn,
Như các Tự tại thiên,
Hân hoan được thọ hưởng,
Giữa vật dụng tài sản,
Được người khác quy tụ,
Quả hiện tại là vậy,
Đời sau sanh Thiên giới.
 
§ X. THỢ ĐỒ GỐM (S.i,35) (Tạp 22.10 Vô phiền thiên, Đại 2,159b) (Biệt Tạp, 9.29, Đại 2,442b)
Được sanh Vô phiền thiên,(1)
Bảy Tỷ-kheo giải thoát,
Đoạn tận tham và sân,
Vượt qua đời triền phược.
Vượt bùn, họ là ai,
Khéo vượt lệnh thần chết,
Sau khi bỏ thân người,
Họ thoát ách chư Thiên?
Họ là Upaka,
_____________
(1) Avihā, thứ 12 trong 16 Phạm thiên giới.

* Trang 80 *
device

Và Phalagaṇḍa
Với Pukkusāti,
Hợp thành là ba vị,
Lại thêm Bhaddiya,
Với Khaṇḍadeva,
Và Bāhuraggi,
Cùng với Pigiya,
Sau khi bỏ thân người,
Họ thoát ách chư Thiên.
(Thế Tôn):
Người nói điều tốt lành,
Về bảy Tỷ-kheo ấy,
Họ thoát ly, đoạn trừ,
Các cạm bẫy Ma vương,
Pháp họ biết, của ai,
Đoạn diệt hữu kiết sử?
(Ghaṭīkāra):
Không ai ngoài Thế Tôn,
Chính thật giáo lý Ngài,
Họ biết pháp của Ngài,
Đoạn được hữu kiết sử.
Chỗ nào danh và sắc,(1)
Được đoạn diệt, không dư,
Họ học được pháp ấy,
Ở đây từ nơi Ngài.
Nhờ vậy họ đoạn trừ,
Hữu kiết sử trói buộc.
(Thế Tôn):
Lời nói người thâm sâu,
Khó biết, khó chứng ngộ,
Pháp Ông biết của ai,
Sao Ông không nói được?
________________
(1) Xem i, 3, §3.

* Trang 81 *
device

(Ghaṭīkāra):
Thuở xưa, con thợ gốm,
Tại Vehaliga,
Và con được tên gọi,
Là Ghaṭīkāra.
Chính con lo nuôi dưỡng,
Cả mẹ lẫn cả cha,
Đối với Phật Ca-diếp,
Con đệ tử tại gia.
Con viễn ly dâm dục,
Phạm hạnh, không thế vật,
Thuở xưa con đồng hương,
Cũng là bạn của họ,
Do vậy con biết họ,
Bảy Tỷ-kheo giải thoát,
Đoạn tận tham và sân,
Vượt qua đời triền phược.
(Thế Tôn):
Vậy này Bhaggava,(1)
Chính như Ông vừa nói,
Thuở xưa, Ông thợ gốm,
Tại Vehaliga,
Và Ông được tên gọi,
Là Ghaṭīkāra.
Chính Ông lo nuôi dưỡng,
Cả mẹ lẫn cả cha,
Đối với Phật Ca-diếp,
Ông đệ tử tại gia.
Ông viễn ly dâm dục,
Phạm hạnh, không thế vật.
Thuở xưa Ông đồng hương,
Cũng là bạn của Ta,
__________
(1) Tên của thợ gốm ở Vương Xá.

* Trang 82 *
device

Như vậy là hội ngộ,
Giữa những bạn thời xưa,
Cả hai khéo tu tập,
Mang thân này tối hậu.

* Trang 83 *
device

 
Kinh Tương Ưng Bộ 2013 - Tập I