LOGO VNBET
 
TỤNG PHẨM THỨ NĂM

                   1. – Rồi đức Thế Tôn nói với Đại đức Ananda:
          “ Này Ananda, chúng ta hãy đi qua bờ bên kia sông Hirannavati, đến Kusinara Upavattna, rừng Sala của dòng họ Malla”.
          - “ Thưa vâng, bạch Thế Tôn” .Đại đức Ananda vâng đáp đức Thế Tôn.
          Rồi đức Thế Tôn, cùng đại chúng Tỷ-kheo đi qua bên kia bờ sông Hirannavati, tại Kusinara Upavattna, rừng Sala của dòng họ Malla, khi đi đến nơi, liền nói với Đại đức Ananda:
          “ Này Ananda, hãy trải chỗ nằm, đầu hướng về phía Bắc giữa hai cây Sala song thọ; này Ananda, Ta nay mệt mỏi, muốn nằm nghỉ”.
          - “ Thưa vâng, bạch Thế Tôn”. Đại đức Ananda vâng đáp đức Thế Tôn, trải chỗ nằm, đầu hướng về phía Bắc, giữa hai cây Sala song thọ. Và đức Thế Tôn nằm xuống, theo phía hông bên phải, như dáng nằm con sư tử, hai chân để trên nhau, chánh niệm và giác tỉnh.
          2. – Lúc bấy giờ, cây Sala song thọ trổ hoa trái mùa, tràn đầy cành lá. Những đóa hoa này rơi lên,
 
 
 
 
 
 

* Trang 106 *
device

gieo khắp và tung vải trên thân đức Như Lia để cúng dường Ngài. Những thiên hoa Mandarava từ trên hư không rơi xuống, rơi lên, gieo khắp và tung vải trên thân đức Như Lai để cúng dường Ngài. Nhạc trời trên hư không trổi dậy để cúng dường đức Như Lai. Thiên ca trên hư không vang lên để cúng dường đức Như Lai.
          3. – Rồi đức Như Lai nói với Đại đức Ananda: “ Này Ananda, các cây Sala song thọ tự nhiên trổ hoa trái mùa, tràn đầy cành là. Những đóa hoa này rơi lên, gieo khắp và tung vải trên thân đức Như Lai để cúng dường Ngài. Những thiên hoa Mandara từ trên hư không rơi xuống, rơi lên, gieo khắp và tung vải trên thân đức Như Lai để cúng dường Ngài. Nhạc trời trên hư không trổi dậy để cúng dường đức Như Lai. Thiên ca trên hư không vang lên để cúng dường đức Như Lai”.
          “ Nhưng, này Ananda, như vậy không phải kính trọng, tôn sùng, đảnh lễ, cúng dường hay lễ kính Như Lai. Này Ananda, nếu có vị Tỷ-kheo, Tỷ-kheo-ni, cư sĩ nam, cư sĩ nữ nào thành tựu Chánh pháp và tùy pháp, sống chơn chánh trong Chánh pháp, hành trì đúng Chánh pháp, thời người ấy kính trọng, tôn sùng, đảnh lễ, cúng dường Như Lai với sự cúng dường tối thượng. Do vậy, này Ananda, hãy thành tựu Chánh

* Trang 107 *
device

Pháp và tùy pháp, sống chơn chánh trong Chánh phap và hành trì đúng Chánh pháp. Này Ananda, các ngươi phải học tập như vậy.”
          4. – Lúc bấy giờ, Đại đức Upavattana đứng trước mặt Thế Tôn và quạt cho Ngài. Đức Thế Tôn liền quở trách Đại đức Upavattana: “Này Tỷ-kheo, hãy đứng một bên, chớ có đứng trước mặt Ta”.
          Đại đức Ananda liền suy nghĩ: “Đại đức Upavattana này là thị giả sống gần và hầu cận đức Thế Tôn đã lâu ngày. Nay đức Thế Tôn trong giờ phút cuối cùng lại quở trách Đại đức Upavattana: “ Này Tỷ-kheo, hãy đứng một bên, chớ có đứng trước mặt Ta”. Do nhơn gì, duyên gì, đức Thế Tôn quở trách Đại đức Upavattana: “Này Tỷ-kheo, hãy đứng một bên, chớ có đứng trước mặt Ta”.
          5. – Rồi Đại đức Ananda bạch đức Thế Tôn: “ Đại đức Upavattana này là thị giả, sống gần và hầu cận Thế Tôn đã lâu ngày. Nay Thế Tôn trong giờ phút cuối cùng lại quở trách Đại đức Upavattana: “Này Tỷ-kheo, hãy đứng một bên, chớ có đứng trước mặt Ta”. Do nhơn gì, duyên gì, Thế Tôn quở trách Đại đức Upavattana: “Này Tỷ-kheo, hãy đứng sang một bên, chớ có đứng trước mặt Ta”.
          - “ Này Ananda, rất đông các vị thiên thần ở mười phương thế giới tụ hội để chiêm ngưỡng Như

* Trang 108 *
device

Lai. Này Ananda, cho đến mười hai do tuần xung quanh Kusinara Upavattana rừng Sala thuộc dòng họ Malla, không có một chỗ nhỏ nào, cho đến đầu một sợi tóc mà không đầy những thiên thần uy lực tụ họp. Này Ananda, các vị thiên thần đang than phiền: “Chúng ta từ rất xa, đến chiêm ngưỡng Như Lai. Thật rất là hy hữu, các Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh đẳng giác xuất hiện ở đời, và tối nay, trong canh cuối cùng, Như Lai sẽ nhập diệt. Và nay vị Tỷ-kheo có oai lực này lại đứng ngang trước Thế Tôn, khiến chúng ta không thể chiêm ngưỡng Như Lai trong giờ phút cuối cùng này”. Này Ananda, các chư Thiên than phiền như vậy”.
          6. – “Bạch Thế Tôn, đức Thế Tôn đang nghĩ đến hạng chư Thiên nào?”
          - Này Ananda, có hạng chư Thiên ở trên hư không nhưng có tâm tư thế tục, những vị này than với đầu bù tóc rối, khóc than với cánh tay duỗi cao, khóc than với thân bổ nhoài dưới đất, lăn lộn qua lại:
          “ Thế Tôn nhập diệt quá sớm, Thiện Thệ nhập diệt quá sớm, Pháp nhãn biến mất ở trên đời quá sớm”.
          - Này Ananda, có hạng Thiên thần ở trên đất với tâm tư thế tục, những vị này khóc than với đầu bù tóc rối, khóc than với cánh tay duỗi cao, khóc than thân

* Trang 109 *
device

nằm nhoài dưới đất, lăn lộn qua lại: “Thế Tôn nhập diệt quá sớm, Thiện Thệ nhập diệt quá sớm, Pháp nhãn biến mất ở trên đời quá sớm”. Có những chư Thiên đã diệt trừ ái dục, những vị này bình thản, tỉnh giác, chịu đựng, với tâm suy tư: “ Các hành là vô thường, làm sao sự kiện có thể khác được”.
          7. – “Bạch Thế Tôn, thuở trước các vị Tỷ-kheo, sau khi thọ an cư, từ các địa phương đến chiêm ngưỡng Như Lai, chúng con được sự lợi ích tiếp kiến, hầu cận những vị Tỷ-kheo tu hành điêu luyện. Bạch Thế Tôn, sau khi Thế Tôn nhập diệt, chúng con sẽ không được sự lợi ích tiếp kiến, hầu cận những vị Tỷ-kheo tu hành điêu luyện”.
          8. – “ Này Ananda, có bốn Thánh tích, kẻ thiện tín cần phải chiêm ngưỡng và tôn kính. Thế nào là bốn?”
          - “ Đây là chỗ Như Lai đản sanh, này Ananda, đó là Thánh tích, kẻ thiện tín cần phải chiêm ngưỡng và tôn kính”.
          - “ Đây là chỗ Như Lai chứng ngộ Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Này Ananda, đó là Thánh tích, kẻ thiện tín cần phải chiêm ngưỡng và tôn kính”.
          - “ Đây là chỗ Như Lai chuyển Pháp luân vô thượng, này Ananda, đó là Thánh tích, kẻ thiện tín cần phải chiêm ngưỡng và tôn kính”.

* Trang 110 *
device

- “ Đây là chỗ Như Lai diệt độ, nhập vô dư y Niết-bàn. Này Ananda, đó là Thánh tích, kẻ thiện tín cần chiêm ngưỡng và tôn kính”.
          “ Này Ananda, đó là bốn Thánh tích, kẻ thiện tín cư sĩ cần phải chiêm ngưỡng và tôn kính”. Này Ananda, các thiện tín Tỷ-kheo, Tỷ-kheo-ni, cư sĩ nam, cư sĩ nữ sẽ đến với niềm suy tư: “Đây là chỗ Như Lai đản sanh”, “Đây là chỗ Như Lai Chứng ngộ vô thượng Chánh đẳng chánh giác”, “Đây là chỗ Như Lai chuyển Pháp luân vô thượng”, “ Đây là chỗ Như Lai diệt độ, nhập vô dư y Niết-bàn”.
          “ Này Ananda, và những ai, trong khi đi chiêm bái những Thánh tích mà từ trần với tâm thâm tín hoan hỷ, thời những vị ấy, sau khi thân hoại mạng chung sẽ được sanh cõi Thiện thú, cảnh giới chư Thiên”.
          - “ Bạch Thế Tôn, chúng con phải cư xử với phái nữ như thế nào?”
          “ Này Ananda, chớ có nhìn chúng.”
          - “ Bạch Thế Tôn, nếu phải nhìn chúng, thời phải như thế nào?”
          “ Này Ananda, chớ có nói chuyện với chúng”.
          - “ Bạch Thế Tôn, nếu phải nói chuyện với chúng, thời phải như thế nào?”
 

* Trang 111 *
device

“ Này Ananda, phải an trú chánh niệm”.
          10. – “Bạch Thế Tôn, chúng con  phải xử sự thân Xá-lợi Như Lai như thế nào?”
          “ Này Ananda, các ngươi đừng có lo lắng vấn đề cung kính thân Xá-lợi của Như Lai. Này Ananda, các ngươi hãy nỗ lực, hãy tinh tấn hướng về tự độ, sống không phóng dật, cần mẫn, chuyên hướng về tự độ. Này Ananda, có những học giả Sát-đế-ly, những học giả Bà-la-môn, những học giả gia chủ thâm tín Như Lai, những vị này sẽ lo cho sự cung kính cúng dường thân Xá-lợi của đức Như Lai.”
          11. – “ Bạch Thế Tôn, cần phải xử sự thân Như Lai như thế nào?”
          - “ Này Ananda, xử sự thân Chuyển luân Thánh vương như thế nào hãy xử sự thân Như Lai như vậy”.
          - “ Bạch Thế Tôn, cần phải xử sự thân Chuyển luân Thánh vương như thế nào?”
          “ Này Ananda, thân của Chuyển luân Thánh vương được vấn tròn với vải mới. Sau khi vấn vải mới xong, lại được vấn thêm với vải gai bện. Sau khi vấn với vải gai bện, lại vận thêm với vải mới, và tiếp tục như vậy cho đến năm trăm lớp cả hai loại vải. Rồi thân được đặt vào trong một hòm dầu bằng

* Trang 112 *
device

sắt, hòm sắt này được một hòm sắt khác đậy kín. Xong một giàn hỏa gồm mọi loại hương được xây dựng lên, thân của vị Chuyển luân Thánh vương được đem thiêu trên giàn hỏa này và tại ngã tư đường, Tháp của vị Chuyển luân Thánh vương được dựng lên. Này Ananda, đó là Tháp táng thân vị Chuyển luân Thánh vương”.
          “ Này Ananda, pháp táng thân vị Chuyển luân Thánh vương như thế nào, pháp táng thân đức Thế Tôn cũng như vậy. Tháp của Như Lai phải được dựng lên tại ngã tư đường. Và những ai đem đến tại chỗ ấy vòng hoa, hương hay hương bột nhiều màu, đảnh lễ Tháp hay khởi tâm hoan hỷ (khi đứng trước mặt Tháp) thời những người ấy sẽ được lợi ích, hạnh phúc lâu dài”.
          12. – “ Này Ananda, bốn hạng người sau này xứng đáng được xây Tháp. Thế nào là bốn? Đức Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh đẳng giác xứng đáng được xây Tháp. Độc giác Phật xứng đáng được xây Tháp. Đệ tử Thanh văn đức Như Lai xứng đáng đươc xây Tháp. Chuyển luân Thánh vương xứng đáng được xây Tháp”.
          - “ Này Ananda, vì lý do gì, đức Như Lai, bậc Ứng cúng, Chánh biến tri xứng đáng được xây Tháp? Này Ananda, tâm của dân chúng sẽ hoan hỷ khi nghĩ đến:
 
 
 

* Trang 113 *
device

 
“Đây là Tháp của Thế Tôn, Ứng cúng, Chánh biến tri”. Do tâm hoan hỷ như vậy, khi thân hoại mạng chung sẽ được sanh thiện thú, cảnh giới chư thiên. Này Ananda, vì lý do này, Như Lai, bậc Ứng cúng, Chánh biến tri xứng đáng được xây Tháp”.
          - “Này Ananda, vì lý do gì, bậc Độc giác Phật xứng đáng được xây Tháp? Này Ananda, tâm của dân chúng sẽ hoan hỷ khi nghĩ đến: “Đây là Tháp của Thế Tôn Độc giác Phật”. Do tâm hoan hỷ như vậy, khi thân hoại mạng chung sẽ được sanh thiện thú, cảnh giới chư thiên. Này Ananda, vì lý do này, bậc Độc giác Phật xứng đáng được xây Tháp”.
          - “ Này Ananda, vì lý do gì đệ tử Thanh văn của đức Như Lai xứng đáng được xây Tháp? Này Ananda, tâm của dân chúng sẽ hoan hỷ khi nghĩ đến: “ Đây là Tháp đệ tử của đức Thế Tôn Ứng cúng, Chánh biến tri”. Do tâm hoan hỷ như vậy, khi thân hoại mạng chung sẽ được sanh thiện thú, cảnh giới chư thiên. Này Ananda, vì lý do này, đệ tử Thanh văn của đức Như Lai xứng đáng được xây Tháp”.
          - “ Này Ananda, vì lý do gì Chuyển luân Thánh vương xứng đáng được xây Tháp? Này Ananda, tâm của dân chúng sẽ hoan hỷ khi nghĩ đến: “Đây là Tháp đệ tử của vị Chuyển luân Thánh vương trị vì đúng pháp”. Do tâm hoan hỷ như vậy, khi thân hoại mạng chung

* Trang 114 *
device

sẽ được sanh thiện thú, cảnh giới chư thiên. Này Ananda, vì lý do này, Chuyển luân Thánh vương xứng đáng được xây Tháp”.
          “ Này Ananda, đó là bốn hạng người xứng đáng được xây Tháp”.
          13. – Rồi Đại đức Ananda đi vào trong tịnh xá, dựa theo cột cửa và đứng khóc: “ Ta nay vẫn còn là kẻ hữu học, còn phải tự lo tu tập. Nay đấng Đạo sư của Ta sắp diệt độ, còn ai thương tưởng ta nữa”.
          Đức Thế Tôn nói với các Tỷ-kheo: “Này các Tỷ-kheo, Ananda ở tại đâu?”
          - “ Bạch Thế Tôn, Đại đức Ananada đi vào trong tịnh xá, dựa trên cột cửa và đứng khóc : “Ta nay vẫn còn là kẻ hữu học, còn phải tự lo tu tập. Nay đấng Đạo sư của Ta sắp diệt độ, còn ai thương tưởng ta nữa”.
          Đức Thế Tôn liền nói với một vị Tỷ-kheo: “Này Tỷ-kheo, hãy đi và nhân danh Ta, nói với Ananda: “Này hiền giả Ananda, bậc Đạo sư gọi hiền giả”.
          - “ Thưa vâng, bạch Thế Tôn”. Vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp đức Thế Tôn, đi đến chỗ Đai đức Ananda, sau khi đến liền nói với Đại đức: “Này hiền giả Ananda, bậc Đạo sư cho gọi hiền giả”.
 
 
 
 

* Trang 115 *
device

“Thưa vâng, hiền giả”, Đại đức Ananda vâng đáp vị Tỷ-kheo ấy, đi đến đức Thế Tôn, đảnh lễ Ngài và ngồi xuống một bên.
          14. – Đức Thế Tôn nói với Đại đức Ananda đang ngồi một bên:
          “Thôi vừa rồi, Ananda, chớ có buồn rầu, chớ có khóc than. Này Ananda, Ta đã tuyên bố trước với ngươi rằng mọi vật ái luyến, tốt đẹp phải sanh biệt, tử biệt và dị biệt. Này Ananda, làm sao được có sự kiện này: “ Các pháp sanh, trú, hữu, vi, biến hoại đứng co bị tiêu diệt”. Không thể có sự kiện như vậy được. Này Ananda, đã lâu ngày, ngươi đối với Như Lai, với thân nghiệp đầy lòng từ ái, lợi ích, an lạc, có một không hai, vô lượng. Này Ananda, ngươi là người có tác thành công đức. Hãy cố gắng tinh tấn, ngươi sẽ chứng bậc Vô lậu, không bao lâu đâu”.
          15. – Rồi đức Thế Tôn nói với các vị Tỷ-kheo:
          “ Này các Tỷ-kheo, những vị A-la-hán, Chánh đẳng giác trong thời quá khứ, những bậc Thế Tôn này đều có những vị thị giả tối thắng như Ananda của Ta. Này Tỷ-kheo, những vị A-la-hán, Chánh đẳng giác
 
 
 

* Trang 116 *
device

thời vị lai, những bậc Thế Tôn này cũng sẽ có những vị thị giả tối thắng như Ananda của Ta vậy”.
          “ Này các Tỷ-kheo, Ananda là người có trí và hiểu rõ: Nay đúng thời để các Tỷ-kheo yết kiến Thế Tôn, nay đúng thời để các Tỷ-kheo-ni, nay đúng thời để các nam cư sĩ, nay đúng thời để các nữ cư sĩ, nay đúng thời để các vua chúa, để các đại thần, để các ngoại đạo sư, để các đệ tử của ngoại đạo sư yết kiến Thế Tôn”.
          16. – “ Này các Tỷ-kheo, Ananda có đức tánh kỳ cựu, hy hữu. Thế nào là bốn?”
          “ Này các Tỷ-kheo, nếu có chúng Tỷ-kheo đến yết kiến Ananda, chúng ấy sẽ được thuyết pháp, chúng ấy sẽ được hoan hỷ vì được yết kiến Ananda, và nếu Ananda thuyết pháp, chúng ấy sẽ được hoan hỷ vì bài thuyết pháp, và nếu Ananda làm thinh thời này các Tỷ-kheo, chúng Tỷ-kheo ấy sẽ thất vọng”.
          “ Này các Tỷ-kheo, nếu có chúng Tỷ-kheo-ni... chúng nam cư sĩ... chúng nữ cư sĩ đến yết kiến Ananda, chúng ấy sẽ được thuyết pháp, chúng ấy sẽ được hoan hỷ vì được yết kiến Ananda, và nếu Ananda thuyết pháp, chúng ấy sẽ được hoan hỷ vì bài thuyết pháp, và nếu Ananda làm thinh thời này các Tỷ-kheo, chúng nữ cư sĩ sẽ thất vọng”.

* Trang 117 *
device

- “ Này các Tỷ-kheo, vị Chuyển luân Thánh vương có bốn đức tánh kỳ diệu, hy hữu”.
          “ Này các Tỷ-kheo, nếu có chúng Sát-đế-ly... chúng Bà-la-môn...chúng gia chủ... chúng Sa-môn đến yết kiến vị Chuyển luân Thánh vương, chúng sẽ được hoan hỷ vì được yết kiến vị Chuyển luân Thánh vương. Và nếu vị Chuyển luân Thánh vương nói chuyện, chúng ấy sẽ được hoan hỷ vì bài nói chuyện; nếu vị Chuyển luân Thánh vương làm thinh, thời chúng Sa-môn ấy sẽ thất vọng”.
          “ Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Ananda có bốn đức tánh, kỳ diệu, hy hữu. Nếu có chúng Tỷ-kheo... chúng Tỷ-kheo-ni... chúng nam cư sĩ... chúng nữ cư sĩ... đến yết kiến Ananda, chúng ấy sẽ được hoan hỷ vì được yết kiến Ananda, và nếu Ananda thuyết pháp chúng ấy sẽ được hoan hỷ vì bài thuyết pháp, và nếu Ananda làm thinh thời này các Tỷ-kheo chúng nữ cư sĩ ấy sẽ thất vọng”.
          “ Này các Tỷ-kheo, Ananda có bốn đức tánh kỳ diệu, hy hữu như vậy”.
          17. – Khi được nói vậy, Đại đức Ananda bạch đức Thế Tôn: “ Bạch Thế Tôn, Thế Tôn chớ có diệt độ tại đô thị nhỏ bé này, tại đô thị hoang vu này, tại đô thị phụ thuộc này. Bạch Thế Tôn, có những đô thị khác

* Trang 118 *
device

to lớn hơn như Campa (Chiêm-bà), Rajagaha (Vương-xá), Savatthi (Xá-vệ), Saketa (Sa-kỳ), Kosambi (Kiều-thưởng-di), Baranasi (Ba-la-nại). Đức Thế Tôn hãy diệt độ tại chỗ ấy. Tại chỗ ấy có đại chúng Sát-đế-ly, có đại chúng Bà-la-môn, có đại chúng gia chủ rất tin tưởng Như Lai, các vị này sẽ cúng dường thân Xá-lợi Như Lai”.
          “ Này Ananda, chớ có nói như vậy, này Ananda chớ có nói đô thị này nhỏ bé, đô thị này hoang vu, đô thị này phụ thuộc”.
          18. – “Này Ananda, thuở xưa có vị vua tên là Mahasudassana (Đại Thiện Kiếp). Vị này là Chuyển luân Thánh vương, trị vì như pháp, là vị như pháp vương, chinh phục bốn phương quốc độ, nhân dân được an cư lạc nghiệp, đầy đủ bảy báu. Này Ananda, đô thị Kusinara này là kinh đô của vua Mahasudassna, tên là Kusavati (Câu-xá-bà-đề), phía đông và phía tây rộng đến mười hai do tuần, phía bắc và phía nam rộng đến bảy do tuần”.
          “ Này Ananda, kinh đô Kusavati này rất phồn thịnh, phú cường dân cư đông đúc, dân chúng sung mãn, thực phẩm phong phú. Này Ananda, cũng như kinh đô Alakamanda của chư Thiên rất phồn thịnh, dân cư đông đúc, dân chúng sung mãn, thực phẩm

* Trang 119 *
device

phong phú. Cũng vậy, này Ananda, kinh đô Kusavati này cũng rất phồn thịnh, phú cường, dân cư đông đúc, dân chúng sung mãn, thực phẩm phong phú”.
          “ Này Ananda, kinh đô Kusavati này, ngày đêm vang dậy tám tiếng, tức là tiếng voi, tiếng ngựa, tiếng xe, tiếng trống lớn, tiếng trống nhỏ, tiếng tỳ bà, tiếng hát, tiếng xập xỏa, tiếng chuông và tiếng thứ mười là kêu gọi : Hãy uống đi, hãy ăn đi”.
          19. – “ Này Ananda, hãy đi vào Kusinara và nói với dân Malla ở Kusinara: “ Này các Vasettha, đêm nay, vào canh cuối cùng, Như Lai sẽ diệt độ. Này các Vasettha, các ngươi hãy đến. Này Vasettha các ngươi hãy đến, về sau chớ có hối hận: Như Lai sẽ diệt độ tại làng vườn chúng ta mà chúng ta không được chiêm ngưỡng Như Lai”.
          - “ Thưa vâng, bạch Thế Tôn”. Đại đức Ananda vâng đáp đức Thế Tôn, đắp y, đem theo y bát và cùng một vị khác làm bạn đồng hành đi vào Kusinara.
          20. – Lúc bấy giờ, dân Malla ở Kusinara đang tụ họp tại giảng đường vì một vài công sự. Đại đức Ananda đến tại giảng đường của dân Malla ở Kusinara. Sau khi đến, liền nói với dân Malla ở Kusinara:
 
 

* Trang 120 *
device

- “ Này Vasettha, đêm nay, vào canh cuối cùng Như Lai sẽ diệt độ. Này Vasettha các ngươi hãy đến, về sau chớ có hối hận: Như Lai đã diệt độ tại làng vườn chúng ta mà chúng ta không được chiêm ngưỡng Như Lai”.
          21. – Dân Malla cùng với con trai, con gái và vợ, khi nghe Đại đức Ananda nói như vậy, liền đau đớn, sầu muộn, tâm tư khổ não, kẻ thì khóc than với đầu bù tóc rối, kẻ thì khóc than với cánh tay duỗi cao, kẻ thì khóc than, thân bổ nhoài dưới đất, lăn lôn qua lại : “Thế Tôn nhập diệt quá sớm, Thiện Thệ nhập diệt quá sớm, Pháp nhãn biến mất ở trên đời quá sớm”.
          Và dân Malla cùng với con trai, con gái và vợ đau đớn, sầu muộn, tâm tư khổ não, đi đến Upparattra, khu rừng Sala của dòng họ Malla và đến chỗ Đại đức Ananda.
          22. – Đại đức Ananda tự nghĩ:
          “ Nếu Ta để dân Malla ở Kusinara đảnh lễ Thế Tôn từng người một, thời đêm sẽ tàn trước khi Thế Tôn được tất cả dân Malla đảnh lễ. Vậy Ta hãy để dân Malla ở Kusinara đảnh lễ theo từng gia tộc: “Bạch Thế Tôn, gia tộc Malla này với vợ con, đồ chúng, bạn bè đến cúi đầu đảnh lễ chân của Thế Tôn”.
 
 

* Trang 121 *
device

Và Đại đức Ananda, theo phương tiện này, trong canh một khiến dân Malla ở Kusinara đảnh lễ đức Thế Tôn.
          23. – Lúc bấy giờ, du sĩ ngoại đạo Subhadha ở tại Kutagara. Du sĩ ngoại đạo Subhadha được nghe : “Tối nay, canh cuối cùng, Sa-môn Gotama sẽ diệt độ”.
          Và du sĩ ngoại đạo Subhadha suy nghĩ : “Ta nghe các du sĩ ngoại đạo niên cao lạp lớn, sư trưởng và đệ tử nói rằng : “Đức Như Lai, Ứng cúng, Chánh biến tri xuất hiện ra đời thật là hy hữu”. Và đêm nay, vào canh cuối cùng, Sa-môn Gotama sẽ diệt độ. Nay có nghi vấn này khởi lên trong tâm ta. Ta tin Sa-môn Gotama có thể thuyết pháp và giải được nghi vấn cho Ta”.
          24. – Rồi du sĩ ngoại đạo Subhadha đi đến Upparattara, khu rừng Sala của dân Malla, đến tại chỗ Đại đức Ananda và thưa với Đại đức:
          “ Hiền giả Ananda , tôi nghe các du sĩ ngoại đạo niên cao lạp lớn, sư trưởng và đệ tử nói rằng : “Đức Như Lai, Ứng cúng, Chánh biến tri xuất hiện ở đời thật là hy hữu. Và đêm nay, vào canh cuối cùng, Sa-môn Gotama sẽ diệt độ”. Nay có nghi vấn này khởi lên trong tâm tôi. Tôi tin Sa-môn Gotama có thể thuyết pháp và giải được nghi vấn cho tôi. Hiền
 

* Trang 122 *
device

giả Ananda, hãy cho tôi được phép yết kiến Sa-môn Gotama”.
          Khi được nói vậy, Đại đức Ananda nói với du sĩ ngoại đạo Subhadha : “Thôi đi, hiền giả Subhadha, chớ có phiền nhiễu Như Lai. Thế Tôn đang mệt”.
          Lần thứ ba, Đại đức Ananda nói với du sĩ ngoại đạo Subhadha : “Thôi đi, hiền giả Subhadha, chớ có phiền nhiễu Như Lai. Thế Tôn đang mệt”.
          25. – Đức Thế Tôn nghe được câu chuyện của Đại đức Ananda với du sĩ ngoại đạo Subhadha, Ngài liền nói với Đại đức Ananda:
          “ Thôi Ananda, chớ có ngăn trở Subhadha, Ananda, hãy để cho Subhadha được phép yết kiến Như Lai. Những gì Subhadha hỏi Ta là hỏi để hiểu biết chớ không phải để phiền nhiễu Ta. Và những gì Ta trả lời các câu hỏi, Subhadha sẽ hiểu ý nghĩa một cách mau lẹ”.
          Đại đức Ananda liền nói với du sĩ ngoại đạo Subhadha : “Này hiền giả Subhadha, hãy vào. Thế Tôn đã cho phép hiền giả”.
          26. – Rồi du sĩ ngoại đạo Subhadha đến chỗ đức Thế Tôn, nói lên những lời chúc tụng hỏi thăm, xã giao rồi ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi một bên, du sĩ ngoại đạo Subhadha bạch Thế Tôn:
 

* Trang 123 *
device

“ Tôn giả Gotama, có những Sa-môn, Bà-la-môn là những vị Hội chủ, vị Giáo trưởng, vị Sư trưởng Giáo hội, có tiếng tốt, có danh vọng, Khai tổ giáo phái, được quần chúng tôn sùng, như các Ngài Purana Kassapa, Makkhali Gosala, Ajita Kesa-Kambali, Pakudha Kaccayana, Sanjaya Belatthiputta, Nigantha Nathaputta, tất cả những vị này có phải là đã giác ngộ như các vị tự cho như vậy, hay tất cả chưa giác ngộ, hay một số đã giác ngộ và một số chưa giác ngộ?”
          “ Thôi Subhadha, hãy để vấn đề này yên một bên: Tất cả những vị này có phải là giác ngộ như các vị đã tự cho như vậy, hay tất cả chưa giác ngộ, hay một số đã giác ngộ và một số chưa giác ngộ. Này Subhadha, Ta sẽ thuyết pháp cho ngươi. Hãy nghe và suy tư kỹ lưỡng. Ta sẽ giảng”.
          “Thưa vâng, bạch Thế Tôn”. Du sĩ ngoại đạo Subhadha vâng đáp đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn nói như sau:
          - “ Này Subhadha, trong pháp luật nào không có Bát Thánh Đạo, thời ở đấy không có (đệ nhứt) Sa-môn, ở đấy cũng không có đệ nhị Sa-môn, cũng không có đệ tam Sa-môn, cũng không có đệ tứ Sa-môn. Này Subhadha, trong pháp luật nào có Bát Thánh Đạo, thời ở đấy có (đệ nhứt) Sa-môn, chính ở
 
 
 
 
 
 
 

* Trang 124 *
device

đấy cũng có đệ nhị Sa-môn, cũng có đệ tam Sa-môn, cũng có đệ tứ Sa-môn. Này Subhadha, trong pháp luật này có Bát Thánh Đạo, thời này Subhadha ở đây có (đệ nhứt) Sa-môn, ở đây cũng có đệ nhị Sa-môn, cũng có đệ tam Sa-môn, cũng có đệ tứ Sa-môn. Những hệ thống ngoại đạo khác đều không có những Sa-môn. Này Subhadha, nếu những vị Tỷ-kheo này sống chơn chánh thời đời này không vắng những vị A-la-hán”.
          “ Này Subhadha năm tuổi 29
          Ta xuất gia hướng tìm chân thiện đạo
          Trải 50 năm với thêm một năm
          Từ khi xuất gia, này Subhadha,
          Ta là du sĩ trong Trí và Đức.
          Ngoài lãnh vực này, không có Sa-môn (đệ nhứt), cũng không có Sa-môn đệ nhị, không có Sa-môn đệ tam, cũng không có Sa-môn đệ tứ. Những hệ thống ngoại đạo khác đều không có những Sa-môn. Này Subhadha, nếu những vị Tỷ-kheo này sống chơn chánh, thì đời này không vắng những vị A-la-hán”.
          28. – Khi được nói vậy, du sĩ ngoại đạo Subhadha bạch đức Thế Tôn : “Thật là hy hữu thay, bạch Thế Tôn! Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Như người dựng đứng lại những gì quăng ngã xuống, phơi bày ra

* Trang 125 *
device

những gì bị che kín, chỉ đường cho người bị lạc hướng, đem đèn sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có thể nhìn thấy sắc. Cũng vậy, Chánh pháp đã được Thế Tôn dùng nhiều phương tiện trình bày, giải thích. Bạch Thế Tôn, con xin quy y Thế Tôn, quy y Pháp, và quy y Tỷ-kheo Tăng... Con mong được xuất gia với Thế Tôn. Con xin thọ giới”.
          “ Này Subhadha, ai trước kia là ngoại đạo, nay muốn xuất gia, muốn thọ đại giới trong Pháp luật này, người ấy phải sống bốn tháng biệt trú. Sau khi sống bốn tháng biệt trú, các vị Tỷ-kheo nếu đồng ý sẽ cho xuất gia, thọ đại giới để thành vị Tỷ-kheo. Nhưng Ta nhận thấy cá tính con người sai biệt nhau”.
          29. – “Bạch Thế Tôn, nếu những người xưa kia là ngoại đạo, nay muốn xuất gia, muốn thọ đại giới trong Pháp và Luật này phải sống bốn tháng biệt trú. Sau khi sống bốn tháng biệt trú, các vị Tỷ-kheo nếu đồng ý sẽ cho xuất gia, cho thọ đại giới, thời con sẽ xin sống biệt trú bốn năm, sau khi sống biệt trú bốn năm, nếu các vị Tỷ-kheo đồng ý, hãy cho con xuất gia, cho con thọ đại giới để thành vị Tỷ-kheo”.
          Và đức Thế Tôn nói với Đại đức Ananda : “Này Ananda, hãy xuất gia cho Subhadha”. “Thưa vâng, bạch Thế Tôn”, Đại đức Ananda vâng đáp đức Thế Tôn.
 

* Trang 126 *
device

30. – Du sĩ ngoại đạo Subhadha nói với Đại đức Ananda:
          - “Hiền giả Ananda, thật là lợi ích cho hiền giả! Hiền giả Ananda, thật là thiện lợi cho hiền giả, được thọ lễ quán đảnh làm đệ tử trước mặt đức Đạo sư”.
          Và du sĩ ngoại đạo Subhadha được xuất gia, được thọ đại giới với đức Thế Tôn. Thọ đại giới không bao lâu, Đại đức Subhadha ở một mình, an tịnh, không phóng dật, tinh tấn, sống nhiệt tâm, cần mẫn. Và không bao lâu, vị này chứng được mục đích tối cao mà con cháu các lương gia đã xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình hướng đến. Đó là vô thượng Phạm hạnh ngay trong hiện tại, tự giác chứng và an trú: “Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những gì nên làm đã làm, sau đời này sẽ không có đời sống khác nữa. Đại đức Subhadha hiểu biết như vậy.
          Và Đại đức Subhadha trở thành một vị A-la-hán nữa.
          Đại đức là vị đệ tử cuối cùng được đức Thế Tôn thế độ.
 
 
 

* Trang 127 *
device

 
Những Ngày Những Lời Dạy Cuối Cùng Của Đức Phật