LOGO VNBET
KINH ĐẠI BẢO TÍCH
 
QUYỂN 110
 
Hán dịch: Đời Tùy, Tam tạng Pháp sư Xà-na-quật-na, người xứ Thiên Trúc.
 
Pháp hội 39: TRƯỞNG GIẢ HIỀN HỘ (Phần 2)
 
Bấy giờ trong hội, có Thắng thượng Đồng chân Nguyệt Thật, từ tòa ngồi đứng dậy, chắp tay bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Làm thế nào thấy được nhân của sắc? Làm thế nào thấy được nhân của dục? Làm thế nào thấy được nhân của kiến, giới và thủ?
Đức Phật dạy:
–Này Nguyệt Thật! Người trí thấy cảnh giới của trí, người ngu thấy cảnh ngu, người trí thấy sắc mỹ miều tốt đẹp, chỉ là một cục thịt nhơ nhớp xấu xa, như gân, xương, máu mủ, đại mạch, tiểu mạch, đại tràng, tiểu tràng, nước miếng, màng, não, gan, thận, sinh tạng, thục tạng, mũ dãi, râu, tóc, lông, móng, đại tiểu tiện lợi, bọc trong một túi da mỏng, ô uế bất tịnh, đáng sợ đáng ghét. Vì thế tất cả sắc, đều sinh từ bốn đại, bốn đại là nhân của sắc.
Nguyệt Thật, như thân này do cha mẹ sinh ra, chất cứng là địa đại, chất lỏng là thủy đại, tánh nóng là hỏa đại, sự rung động là phong đại, sự hiểu biết, suy nghĩ về các giới thanh, hương, vị, xúc và pháp đều gọi là thức.
Nguyệt Thật đồng chân lại bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Lúc sắp chết, thần thức bỏ thân này như thế nào? Thần thức ấy di dời đến một thân khác như thế nào? Làm sao biết được thần thức này bỏ thân này như thế nào?
Đức Phật dạy:
 –Này Nguyệt Thật! Chúng sinh tùy nghiệp chịu báo, thần thức

* Trang 397 *
device

lưu chuyển tương tục duy trì thân này không bao giờ đoạn tuyệt, sau khi chịu quả báo của thân này hết rồi, thần thức sẽ bỏ thân này, tùy nghiệp lại di dời đến một thân khác, ví như nước với sữa hòa nấu chung với nhau, do sức nóng của lửa, mà nước, sữa và các chất béo đều bị phân tán.
Này Nguyệt Thật! Cũng như thế, chúng sinh mạng tận, do sức mạnh của nghiệp, hình hài và thức cùng các nhập giới các căn, mỗi thứ đều phân tán, vì thức là cái được nương tựa, cho nên khi chúng sinh dứt mệnh tức pháp giới của thủ và niệm của pháp giới, bao gồm các nghiệp thiện và ác lại di dời và thọ nhận quả báo khác.
Này Nguyệt Thật! Ví như thang thuốc Đại-cát-thiện-tô, do các vị thuốc tốt cộng với công năng của lửa đem nấu, hòa hợp mà tạo nên, Đại-cát-thiện-tô bỏ tánh phàm tô, duy trì được năng lực của vị thuốc tốt gồm đủ sáu vị: Cay, đắng, chua, mặn, chát và ngọt đã giúp cho cơ thể con người, cùng với con người tạo thành các mùi vị hương sắc. Cũng như vậy, thức bỏ thân này, mang theo nghiệp lực thiện ác và các pháp giới, di dời để chịu nghiệp báo khác.
Này Nguyệt Thật! Chất tô ví như thân này, các thứ thuốc hòa hợp là vị thuốc đại cát thiện, làm cho nhan sắc được vui vẻ tươi mát khỏe mạnh sáng sủa đẹp đẽ, yên ổn không bệnh, cũng như do thiện nghiệp giúp cho thức có được những quả báo an lạc, nếu như uống thuốc tô trái phương pháp, thì nhan sắc sẽ trở nên xấu xí sầu thảm, có thể không còn khí huyết, giống y như xác chết, cũng như vì nghiệp ác, giúp cho thức phải chịu các quả báo khổ đau.
Này Nguyệt Thật! Vị thuốc thiện bảo tô kia không có tay chân mắt, nhưng vẫn duy trì được năng lực của sắc hương vị thuộc về lương dược, thức cũng như thế, thức chấp thủ sự cảm thọ của pháp giới và các thiện nghiệp, sau khi bỏ thân giới này rồi, chịu thân trung ấm, được cái tư tưởng kỳ diệu của vị trời, thấy được sáu tầng trời cõi Dục và mười sáu tầng địa ngục, xem thấy thân mình, tay chân đoan nghiêm các căn đẹp đẽ, thấy chỗ bỏ xác chết, nói đây là thân trước của ta. Lại thấy tướng tốt đẹp thù thắng ở cung trời, mọi thứ cây cối hoa quả trang nghiêm, dây leo tua tủa ánh sáng rực rỡ, giống như vàng ròng mới luyện, trang sức bằng mọi

* Trang 398 *
device

thứ châu báu, người kia thấy rồi, lòng rất vui mừng, nhân vui mừng ái luyến mà thức liền được thác sinh, đây là người thiện nghiệp bỏ thân này chịu thân khác, yên vui không khổ giống như người cỡi ngựa, bỏ một cỡi một, cũng giống như tráng sĩ đã chuẩn bị đủ vũ lực và mưu lược, thấy binh địch đến đã mặc sẵn trong mình mũ sắt áo giáp, cỡi trên lưng tuấn mã thúc ngựa rong ruỗi giữa quân địch mà không hề lo sợ. Cũng như vậy, thức do thiện căn hỗ trợ, khi lâm chung trút hơi thở sau cùng bỏ thân giới nhập này, di dời để trụ thân thù thắng diệu, như thọ thân Phạm thiên, cho đến thân trời Hữu đảnh.
Khi ấy, trong hội có vương tử Đại Dược từ tòa ngồi đứng dậy, chắp tay bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Khi thức bỏ thân này rồi, sắc tượng của thức ấy như thế nào?
Đức Phật dạy:
 –Lành thay, lành thay! Đại Dược! Chỗ ông hỏi ấy là cảnh giới rất sâu xa của Phật, chỉ trừ Như Lai ra, thì không ai có thể biết được.
Lúc ấy Thắng thượng Đồng chân Hiền Hộ nói với Đức Phật:
–Vương tử Đại Dược hỏi rất sâu xa, trí tuệ thật là vi diệu sắc sảo sáng quyết.
Đức Phật bảo Hiền Hộ:
–Vương tử Đại Dược này đã từng ở chỗ Đức Phật Tỳ-bà-thi, trồng các căn lành, đã từng năm trăm năm đời, sinh trong ngoại đạo, khi làm người ngoại đạo, thường suy nghĩ về nghĩa lý của thức. Thức là gì? Vì sao gọi là thức? Trong năm trăm đời cho đến nay vẫn không quyết đoán biết được sự đến đi của thức như thế nào? Chẳng biết được đầu mối và nguyên do của thức ấy. Nay ta muốn phá gỡ lưới nghi ngờ ấy, khiến cho mở thông và hiểu rõ.
Lúc ấy, Thắng thượng Đồng chân Hiền Hộ, bảo vương tử Đại Dược rằng:
–Lành thay, lành thay! Nhân giả hỏi rất mầu nhiệm sâu xa, so với lời hỏi của Nguyệt Thật, thì Nguyệt Thật hỏi nghĩa đó rất nông cạn hẹp hòi, chẳng khác nào như lời hỏi của trẻ thơ. Tâm du ngoạn cảnh mà bên trong thì lại không biết gì. Chánh pháp được nghe rất

* Trang 399 *
device

hiếm có, chư Phật rất khó được gặp, trí của Phật thì viên mãn sâu rộng, tuệ của Phật thì sâu xa không thể trắc lượng được, cái lý chí diệu ấy phải chuyên tâm khai thỉnh hỏi han Phật, mới có thể biết được.
Khi ấy, vương tử Đại Dược thấy dung nhan của Đức Phật hoan hỷ an vui, không khác hoa sen nở giữa mùa thu, nên vương tử Đại Dược cũng vui mừng hớn hở vô hạn, một lòng chắp tay, bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Con rất ái mộ pháp sâu xa, khát ngưỡng pháp sâu xa, con vẫn thường sợ Như Lai nhập Niết-bàn, ở trong cõi đời mạt pháp ô trược mà không được nghe chánh pháp, ngu si không hiểu biết, không biết thiện ác như thế nào, đối với việc thiện thuần thục hay không thuần thục cũng không liễu ngộ được, nên cứ phải luân chuyển trong đường sinh tử khổ đau.
Phật bảo vương tử Đại Dược:
–Chánh pháp của Như Lai khó gặp khó được, ta ở đời xa xưa chỉ vì nửa già-tha (nửa bài kệ) mà phải ngã từ đỉnh núi cao vời vợi, xả bỏ cả thân mạng, vì cầu chánh pháp, phải trả qua vô lượng trăm ngàn muôn ức thứ khổ não.
Này Đại Dược! Những điều mà ông muốn hỏi ta, ta đều bằng lòng, ông cứ tùy ý hỏi, ta sẽ vì ông phân biệt giải thuyết.
Vương tử Đại Dược bạch Đức Phật:
–Dạ, con xin phụng giáo. Bạch Thế Tôn! Tướng trạng của thức như thế nào? Xin Thế Tôn rủ lòng thương xót khai thị cho con được rõ.
Đức Phật bảo Đại Dược:
–Như ảnh tượng của người hiện trong đáy nước, ảnh tượng ấy không thể nắm bắt, là hiện tượng vô hình không thể biện bạch được, giống như hình ô-lạc-ca, giống như hiện tượng khát ái.
Vương tử Đại Dược bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Khát ái như thế nào?
Đức Phật dạy:
 –Như người vừa ý đối với hình sắc, nhãn căn liền tìm đến, gọi

* Trang 400 *
device

là khát ái, như người soi gương liền thấy được dáng mặt của mình, nếu không soi gương thì hình dáng của mặt mình không xuất hiện được, thức di dời cũng lại như thế, nghiệp hình của thiện ác cùng với sắc tượng của thức đều không thể xem thấy được, giống như người mù, mặt trời mọc, hoặc lặn, ngày, đêm, sáng, tối đều không thấy biết được, thức không thể xem thấy, cũng lại giống như thế, trong thân khát ái thọ tưởng và niệm đều không thể thấy được, các đại, các căn, các ấm của thân, đều là thức cả, các thể có sắc như mắt, tai, mũi, lưỡi và thân, sắc, thanh, hương, vị, xúc… gồm thể vô sắc như tâm thọ khổ vui đều là thức.
Này Đại Dược! Như người nếm thức ăn mà biết được thức ăn ấy có vị ngọt, đắng, cay, chua, mặn, chát… đủ cả sáu vị, lưỡi và thức ăn đều có hình sắc mà vị thì không có hình sắc, lại nhân thân xương tủy thịt máu mà biết được sự lãnh thọ, xương… là vật có hình sắc lãnh thọ sắc vô hình, thức biết được quả báo của phước hoặc không có phước của nó, cũng lại như thế.
Khi ấy, Thắng thượng Đồng chân Hiền Hộ, lễ sát hai bàn chân của Đức Phật bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Thức này có thể biết được là có phước hay không có phước không?
Đức Phật bảo:
–Ông hãy lắng nghe cho kỹ! Nếu chưa đắc Kiến đế thì không thể thấy, được thức này, thức này không thể nào xem thấy được, ví như quả A-ma-lặc trong bàn tay. Thức không phải ở trong căn của mắt… vì nếu thức… ở trong mắt, thì khi nếu giải phẩu mắt… thì phải thấy có thức.
Này Hiền Hộ! Chư Phật nhiều như cát sông Hằng thấy thức không có hình sắc, ta cũng như thế, thấy thức không có hình sắc, thức không phải là cái mà phàm ngu có thể thấy được, chỉ có thể dùng thí dụ mà khai hiển thức thôi.
Này Hiền Hộ! Muốn biết tội phước của thức, ông nên phải nghe cho kỹ, ví như có người bị Thiên thần, hoặc Càn-thát-bà… và Kiện-đà… cùng các quỷ thần yểm.
Này Hiền Hộ! Theo ý ông nghĩ thế nào? Người kia bị các

* Trang 401 *
device

Thiên thần quỷ vật yểm, nhưng cái hình thể yểm ấy tìm khắp trong thân thể của người ấy đều không thể thấy được.
Hiền Hộ bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Không thể thấy được. Thiên thần, quỷ vật… yểm ấy, cái hình thể của việc yểm đó vốn không có sắc không có hình, tìm khắp trong ngoài của thân thể người ấy đều không thể thấy được.
Này Hiền Hộ! Nếu người có thắng phước mà bị đại Thiên thần yểm ấy, liền phải dùng các thứ hương hoa, hương đốt tốt nhất, các thức ăn uống mỹ vị thanh khiết dâng cúng và tế giải cũng phải dùng đủ thứ hương vị thanh khiết như thế, như thế thức này sẽ nhờ phước ấy mà được quả báo tôn quý an lạc, hoặc làm nhân vương, hoặc làm tể tướng, hoặc hào vọng quý trọng, hoặc của cải giàu có tự tại, hoặc làm các trưởng thượng, hoặc làm đại thường chủ, hoặc được sinh làm thân cõi trời hưởng thọ quả báo thù thắng ở cõi trời, do thức làm phước trợ giúp cho thân được hưởng quả báo sung sướng an vui. Như người kia Thiên thần thắng phước yểm mà Thiên thần ấy, được hoa hương thức ăn uống thắng diệu liền sinh vui mừng, người bệnh sẽ được yên ổn, nay được tôn quý hào quý tự tại, nên biết đều là do phước trợ giúp mà thân được quả báo an vui.
Này Hiền Hộ! Người đó nếu bị Phú-đan-na… là loại quỷ thần hạ tiện và ác hiểm, yểm trấn, liền thấy ưa thích các thứ vật bất tịnh như phẩn uế, rửa nát, đờm dãi nước miếng, nếu đem những thứ ấy để cúng giải sẽ tự thấy hoan hỷ, người bệnh sẽ khỏi. Người đó bị thần lực của quỷ thần, nên tùy theo sở dục của quỷ thần ưa thích, những thứ bất tịnh như phẩn uế hôi thối, vì tội trợ giúp cho thức cũng lại như thế, hoặc sinh vào chỗ nghèo cùng, hoặc sinh vào các cõi quỷ đói súc sinh ăn các thứ ô uế, do tội trợ giúp cho thức mà thân mắc phải các tội khổ.
Thắng Thượng Hiền Hộ! Cái hình thể yểm trấn của Thiên thần… không có sắc chất không có hình tướng, mà thọ hưởng thứ khiết cúng dường thanh khiết, phược của thức không có hình tướng, mà vẫn thọ hưởng được lạc báo thù thắng, cũng lại như thế. Phú-đơn-na là các loài quỷ thần hạ tiện, vì bị kia yểm mà phải ăn uống

* Trang 402 *
device

những thứ bất tịnh ô uế, thức giúp cho nghiệp tội mà được thức khổ báo cũng lại như thế.
Hiền Hộ nên biết! Thức không có hình chất, cũng giống như cái thể yểm kia của trời và quỷ thần… do đồ vật ăn uống dâng cúng tốt xấu, giống như giúp cho tội phước mà cảm được quả báo khổ vui khác nhau.
Vương tử Đại Dược bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Làm thế nào mà thấy được nhân của dục?
Đức Phật dạy:
 –Này Đại Dược! Do nhân tương tác mà sinh ra dục như dụng cụ lấy lửa, dùng hai mảnh gỗ cọ sát với nhau cộng với công sức của người, mà lửa được phát ra, nhân của thức là như thế và do bởi nam nữ sắc, thanh, hương, vị, xúc… mà có dục sinh, giống như do hoa mà sinh ra quả, trong hoa không có quả, quả sinh hoa diệt, do thân mà hiển thức là như dựa vào thân để tìm cầu thức, thì không thể nào thấy được. Quả nghiệp của thức sinh ra, thì thân liền diệt. Thân, xương, tủy… các vật bất tịnh đều tiêu tan hết. Lại như hạt giống duy trì được mùi vị, sắc, hương, xúc chạm của quả tương lai sinh ra từ việc dời đổi gieo trồng, thức bỏ thân này, duy trì nghiệp thiện ác, cảm thọ tư tưởng, tạo tác ý niệm, nhận lấy quả báo đời sau, cũng lại y như vậy. Lại như nam nữ ái dục hoan lạc giao hội rồi lại phân ly mà đi, thân thức hòa hợp luyến kết ái trược đam mê keo kiệt, báo hết phân ly theo nghiệp chịu báo, nhân duyên cha mẹ, thân trung ấm tiếp đối, do nghiệp lực sinh ra thức được quả của thân. Ái tình và nghiệp đều không có hình chất, do dục và sắc làm nguyên nhân cho nhau mà sinh ra dục, ấy là nhân của dục.
Này Đại Dược! Thế nào gọi là nhân kiến, giới và thủ. Giới là do Phật chế ra giới là những hạnh như: Không được sát sinh, không được trộm cắp, không được tà dâm, không được nói dối, không được uống rượu… Thủ là giữ, giữ là giới, hãy quán sát như thế, nhân là giữ giới, sẽ được quả Tu-đà-hoàn, quả Tư-đà-hoàn, quả A-na-hàm, bởi nhân duyên ấy mà có được những sự thù thắng, như được làm thân người, thân trời… đó đều là thiện hữu lậu không phải thiện vô lậu, thiện vô lậu là không có quả năm ấm nhiệt não, nay giữ giới này là

* Trang 403 *
device

hạt giống hữu lậu được gieo trồng ở nơi thức mà được quả báo thiện hoặc ác, thức không phải hoàn toàn thanh tịnh, vì nhân là phiền não nên phải chịu quả khổ nhiệt não, ấy là nhân của kiến giới thủ.
Đại Dược bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Thức chịu thân lấy thân trời hoặc thân địa ngục như thế nào?
Đức Phật dạy:
 –Này Đại Dược! Thức và pháp giới duy trì cái thấy rất vi diệu, con mắt thịt không phải là chỗ nương dựa để làm nguyên nhân của cái thấy. Cái thấy vi diệu này hợp cùng cảnh giới của phước, thấy dục cảnh hoan lạc ở cung trời, thấy rồi vui mừng, thức liền bị ràng buộc vào cảnh này, thức khởi ý nghĩ: “Ta sẽ đi đến chỗ kia”, thế nhưng vì có nhân ái nhiễm luyến niệm, thấy thân cũ của mình, bỏ nằm bãi tha ma, rồi lại khởi ý nghĩ: “Thây chết này là đại Thiện tri thức của ta, vì nó đã tích chứa các thiện nghiệp, khiến cho ta được quả báo ở cõi trời.”
Đại Dược bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Thức này đối với thây chết có sự ái trọng, sao không nương nhờ vào ở đó?
Đức Phật dạy:
 –Này Đại Dược! Giống như có người khi đã cạo bỏ râu tóc rồi, tuy thấy tóc đã cạo bỏ kia, dù thấy sắc đen bóng bảy thơm tho đi nữa, cũng không thể nào đem nó trồng lại mà nó có thể mọc trở lại được không?
Đại Dược bạch Đức Phật:
–Thưa Thế Tôn! Không thể được!
Đức Phật dạy:
 –Cũng như thế đấy. Này Đại Dược! Cái thây chết đã bỏ kia, thức không thể nào có thể gởi lại được nữa để chịu báo.
Đại Dược lại bạch Đức Phật:
 –Bạch Thế Tôn! Thức này thật là mù mịt tịch mịch huyền vi, nó không có sắc chất mà có thể giữ lấy được, nó không tướng trạng mà có thể tìm thấy được, nhưng nó làm thế nào mà có thể duy trì

* Trang 404 *
device

được chúng sinh rất to lớn như con voi, cho dù thân nó cứng rắn như kim cương, có thể xuyên suốt được thân của tráng sĩ, sức của nó có thể địch nổi cả chín con voi mà nó vẫn giữ được nguyên vẹn?
Đức Phật dạy:
 –Này Đại Dược! Cũng ví như phong đại, nó không có sắc chất không có hình tướng, nhưng nó len lỏi vào tới cả nơi hang sâu, trong cả kẽ khe vách tường, khi phát ra rất mãnh liệt, nó có thể làm cho núi Tu-di siêu đổ nát như bụi phấn.
Này Đại Dược! Núi Tu-di và phong đại sắc tướng như thế nào?
Đại Dược bạch Đức Phật:
–Phong đại thật là vi tế mầu nhiệm, không chất không hình, thức cũng vô hình chất kỳ diệu như vậy, bao hàm cả thân lớn, thân nhỏ, đều có thể duy trì được hết, hoặc chịu là thân muỗi, hoặc chịu làm thân voi, cũng ví như đèn sáng, ngọn đèn tuy bé nhỏ để ở trong nhà, tùy theo nhà lớn nhỏ, đều trừ hết tối tăm. Thức cũng như thế, tùy theo nhân của nghiệp, nhậm trì được cả lớn nhỏ.
Đại Dược bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Các tánh và tướng của nghiệp kia lại như thế nào? Do nhân duyên gì mà hiển hiện được?
Đức Phật dạy:
 –Này Đại Dược! Thức được sinh ở cung trời ăn cỗ ngon của cung trời, yên ổn khoái lạc, đó đều là nhân của nghiệp quả tự đem đến, cũng như người bị khát nước khi đi giữa cảnh đồng hoang, cái khổ của sự khát nước hoàn toàn không thể thấy được mà nước mát kia cũng không có ai cho cả, người bị khát kia cũng không có ai cản trở mà không bằng lòng cho nước, đều bởi mặt trăng trên không chia ra hai thân đen trắng; lại như quả sống, do lửa trắng nấu thành ra màu khác, thân này cũng như thế, do phước tăng mà sinh vào nhà vọng tộc, hình tướng tốt đẹp khỏe mạnh, của cải phong phú, vàng bạc đầy rẫy, hoặc sinh nơi các cung trời được sung sướng tự tại, ấy đều là tướng của phước nghiệp hiển hiện, cũng là hạt giống gieo ở dưới đất, quả hiện ở trên cây, nhưng cái hạt giống ấy, chẳng phải từ cành này đến cành kia rồi đến trên cây, đem thân cây bổ chẻ ra cũng không thấy hạt giống, cũng không có người nào đem

* Trang 405 *
device

hạt giống để ở trên cành cây, từ trên cây đến gốc cây dù cho cố tìm tòi cũng không thể thấy được cái hạt giống ở chỗ nào, các nghiệp ác và thiện cũng lại như thế, đều nương nơi thân, nhưng nếu tìm ở nơi thân cũng không thấy được nghiệp ở chỗ nào cả, cũng như nhân có hạt giống mà có hoa, trong hạt giống lại thấy không có hoa, trong hoa không có quả, hoa quả tăng tiến mãi tăng tiến mãi cũng không thấy, vì thân có nghiệp vì nghiệp có thân, trong thân không nghiệp trong nghiệp không thân, cũng lại như thế, cũng như hoa tàn rụng, quả mới hiện ra, thân nghiệp chín mùi, quả nghiệp mới xuất hiện, cũng như có nhân đầy đủ của hạt giống hoa quả, như thế có thân thì nghiệp nhân thiện và ác đã có đầy đủ ở nghiệp nhân kia rồi, nghiệp nhân không có hình không có tướng chín rụng, cũng như cái bóng của thân mình không chất không ngại, không cầm giữ trói buộc được người, tiến dừng đi lại tùy người vận động, cũng chẳng thấy bóng hình ấy từ trong thân người mà ra, nghiệp của thân như vậy, có thân tốt phải có nghiệp mà nghiệp thì không thể xem thấy được, ràng buộc ở nơi thân cũng không lìa thân mà có nghiệp được, cũng như các mùi vị cay đắng chua chát… của các vị thuốc, có thể chữa khỏi được mọi bệnh ở nơi thân thể, làm cho thân thể được khỏe mạnh, nhan sắc được tươi sáng tốt đẹp, người uống biết là vị thuốc tốt có thể chấp nhận được, nhưng cái làm cho thuốc chín tốt tươi lại không có hình tướng, xem cũng không thấy, tới gần cũng chẳng được, mà nó lại có thể giúp cho con người da dẻ dung nhan tươi đẹp bóng láng. Nghiệp không có hình chất mà có thể giúp được cho thân cũng lại như thế. Người được thiện nghiệp trợ giúp, thì các thứ ăn mặc mọi thứ trong ngoài đều phong phú tốt đẹp, tay chân đoan chánh, hình dung tốt đẹp, nhà cửa tráng lệ, ngọc ma-ni vàng bạc quý giá mọi thứ châu báu chứa đầy nhà, yên ổn khoái lạc, hoan lạc thích ý, nên biết đó là tướng của thiện nghiệp. Sinh vào nơi hạ tiện biên địa bần cùng, tư dụng thiếu hụt, lúc nào cũng mong mỏi được sống sung sướng như những người khác, ăn uống toàn những thứ không ngon, hoặc không được ăn, hình dung xấu xa, chỗ ở hèn kém, nên biết đó là tướng của ác nghiệp. Giống như gương sáng soi rõ dáng mặt tốt hay xấu, các

* Trang 406 *
device

hiện tượng soi sáng của gương hoàn toàn không có hình chất, không thể nắm lấy được, cũng như thức giúp cho nghiệp thiện và ác, sinh trong các cõi người cõi trời, hoặc sinh trong các đường địa ngục, súc sinh…
Này Đại Dược! Do vậy, phải thấy rõ nghiệp cùng với thức hòa hợp biến hóa như thế.
Đại Dược thưa:
–Bạch Thế Tôn! Làm thế nào mà thức vi tế như vậy lại duy trì được các căn, giữ gìn được thân to lớn?
Đức Phật dạy:
 –Này Đại Dược! Cũng như thuốc độc của người đi săn bắn trúng thân voi thuốc độc ấy dần dần thấm vào thân thể của con voi, làm cho chi thể căn cảnh của con voi đều bị tán thất, thuốc độc thấm đến đâu làm hại thân thể của nó biến thành màu sắc xanh hoặc đỏ, vị thuốc độc thiên biến vạn hóa làm cho máu huyết ứ đọng giết chết voi. Theo ý ông nghĩ thế nào? Vị thuốc độc kia cùng với thân voi, nhiều ít, lớn nhỏ, có thể so sánh được không?
Đại Dược bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Vị thuốc độc kia cùng với thân voi nhiều ít lớn nhỏ tỷ lượng khác hẳn, không thể đối chiếu được, khác nào như núi Tu-di sánh với hạt cải.
Này Đại Dược! Thức bỏ thân này để chấp thủ các căn và bỏ các giới này theo nghiệp biến hóa cũng như thế.
Đại Dược lại bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Làm sao thức vi tế như thế mà lại đảm nhận được thân to lớn mà không mệt mỏi?
Đức Phật dạy:
 –Này Đại Dược! Núi Tu-di vua của núi, cao tám vạn bốn ngàn do-tuần, Nan-đà và Ô-ba-nan-đà hai đại Long vương, mỗi Long vương đều quấn quanh núi Tu-di ba vòng, hai đại Long vương này khi thở lớn làm rung chuyển cả núi Tu-di, nước trong biển đều biến thành thuốc độc, hai Long vương này rất dài và to lớn, sức lực cường tráng có thể so sánh ngang bằng với Hòa-tu-cát và Đức-xoa-ca hai

* Trang 407 *
device

đại Long vương. Theo ý ông nghĩ thế nào? Thức của bốn Long vương cùng với thức của một con muỗi có khác gì không?
Đại Dược thưa:
–Bạch Thế Tôn! Thức của bốn Long vương và thức của con muỗi không khác.
Này Đại Dược! Chỉ cần một giọt nhỏ của thuốc độc Bạt-thác-na-bà nhỏ vào miệng của bốn đại Long vương kia liền chết ngay.
Theo ý ông nghĩ thế nào? Chỉ một giọt nước thuốc độc ấy nhỏ vào miệng rồng mà rồng bị trúng độc chết ngay, vị thuốc độc kia đâu phải là to lớn gì đâu?
Đại Dược bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Miệng của bốn đại Long vương quả thật là rất to lớn, còn vị thuốc độc kia thì thật rất nhỏ bé.
Này Đại Dược! Chúng sinh thân lớn, sức lực có thể địch nổi chín voi, thức thì rất vi diệu, không sắc không hình, không thể phân biệt so sánh được, tùy theo nghiệp nhậm trì cũng như thế, như hạt Ni-cù-đà cực vi tế, khi gieo trồng mọc thành cây to lớn hàng trăm ngàn cành. Ý ông nghĩ thế nào? Hạt cây và cây lớn nhỏ có thể tỷ loại được không?
Đại Dược thưa:
–Bạch Thế Tôn! Hạt cây và cây lớn nhỏ thật khác nhau rất xa, khác nào nhỏ như lỗ chỉ khâu sánh với hư không giới.
Cũng như thế, này Đại Dược! Hạt ở trong cây tìm cũng không được, nếu không có hạt thì cây cũng không thể mọc lên được. Hạt Ni-cù-đà cực nhỏ mà có khả năng mọc lên cây rất lớn, cũng như thức cực nhỏ mà có thể sinh ra thật rất lớn, ở trong thức tìm cầu thân, không thể thấy được thân ở chỗ nào, nếu trừ thức ra thì không có thân.
Đại Dược lại bạch Đức Phật:
–Làm sao thức rắn chắc như kim cương không thể hủy hoại được, mà lại ở trong cái thân chơi vơi rất dễ đổ và mục nát?
Đức Phật dạy:
 –Này Đại Dược! Ví như người nghèo được của báu như ý, vì

* Trang 408 *
device

sức mạnh của ngọc báu như ý, mà tạo nên được nhà cao cột trạm trổ nguy nga tráng lệ, vườn cây um tùm hoa quả tươi tốt, voi ngựa, kẻ hầu, người hạ vật dụng vừa ý tự nhiên mà đến. Người đó sau khi mất viên ngọc như ý, mọi vật dụng vừa ý đều tiêu diệt hết, nhưng ngọc như ý thần bảo ấy vẫn kiên cố vững chắc bất hoại, dù cho ngàn kim cương đi nữa cũng không thể nào hủy hoại được việc sản sinh ra vật dụng của ngọc như ý thần châu, chỉ có thân này là hư giả vô thường chóng hư chóng hoại mà thôi.
Đại Dược thưa:
–Bạch Thế Tôn! Thức rất mềm mại vi diệu làm sao xuyên vào được trong cái sắc chất rất rắn?
Đức Phật dạy:
 –Này Đại Dược! Thể của nước rất mềm mại, nếu chảy xói từ suối cao xuống có thể xuyên thủng cả đá núi, theo ý ông thế nào? Thể chất của nước và đá rắn và mềm như thế nào?
Đại Dược thưa:
–Bạch Thế Tôn! Đá thực rắn chắc như kim cương, còn nước thì thật là mềm mại, xúc chạm nó thật là sung sướng khoái lạc.
Này Đại Dược! Thức cũng như thế, rất mầu nhiệm rất mềm mại, nó có thể xuyên vào sắc chất của một thân lớn cứng rắn hoàn nhập chịu báo.
Đại Dược lại bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Chúng sinh khi bỏ thân này rồi sinh trong chư Thiên như thế nào? Cho đến phải sinh trong địa ngục… như thế nào?
Đức Phật dạy:
 –Đại Dược! Chúng sinh khi lâm chung, do phước nghiệp tư trợ, sẽ bỏ cái thấy trước đây mà được cái thấy nhiệm mầu của chư Thiên, bởi cái thấy nhiệm mầu của chư Thiên mà xem thấy được sáu tầng trời cõi Dục, cho đến thấy được cả thân của sáu nẻo dao động, thấy được cung điện của chư Thiên, hoan hỷ viên, tạp hoa viên… lại thấy chư Thiên ở cung điện liên hoa, có các kỹ nữ đẹp đẽ hầu hạ cười đùa, tai đeo bông, mặc áo Kiêu-xà-da, tay đeo vòng xuyến đủ mọi thứ trang nghiêm, khắp nơi hoa thường đua nở không thiếu một thứ

* Trang 409 *
device

gì. Thấy Thiên nữ cõi trời, tâm sinh nhiễm luyến, vui mừng thỏa ý nhan sắc thư thái, mặt như hoa sen, thấy không rối loạn, mũi không cong vạy, miệng không hôi hám, mắt sáng tươi như cánh hoa sen, các lóng đốt trong thân thể không bị đau đớn, mắt, tai, mũi, miệng không hề bị xuất huyết, đại tiểu tiện lợi được điều hòa, không có hiện tượng sợ hãi dựng đứng cả chân lông, bàn tay nõn nà, thân thể trắng muốt, tay chân ngay thẳng không bị co rút, thân tướng rạng rỡ. Thấy trong hư không có cung điện cao lớn, cột điện khắc chạm trăm ngàn hoa văn đẹp đẽ khác nhau, đại điện được treo đủ thứ chuông khánh giao hòa, cùng gió thổi phát ra những thanh âm thánh thót tuyệt vời, cùng với không biết bao nhiêu hương hoa trang nghiêm bảo điện, trên thân thể đồng tử của chư Thiên được trang sức bằng mọi thứ trân bảo quý báu, vui chơi trong nội điện, thấy rồi vui mừng, mỉm cười, răng hiện ra như hoa Quân-đồ, cánh hoa tự không nở lớn cũng không khép kín, tiếng nói hòa nhã, thân thể không lạnh quá cũng không nóng quá, thân quyến vây quanh cũng không buồn khổ. Khi mặt trời vừa lên sẽ bỏ thọ mệnh, chỗ thấy rõ ràng không bị mọi sự làm tối tăm, có mùi hương thơm lạ ngào ngạt từ bốn phương bay đến, thấy Phật Thế Tôn vui mừng kính trọng; thấy rồi thân ái hoan hỷ giã từ mọi người cũng giống như tạm đi xa rồi sẽ trở lại, an ủi thân thích bè bạn quen biết không khiến cho họ buồn rầu, dòng pháp hữu vi là như thế, có sinh phải có tử, chớ vì phân ly mà sinh ra khổ não.
Này Đại Dược! Người thiện nghiệp tới khi lâm chung, ưa thích bố thí, mỗi thứ già-tha, mỗi thứ ca tụng tán thán, mọi thứ giáo xưng nói chánh pháp, giống như ngủ mà không phải ngủ nhẹ nhàng xả thọ, khi sắp xả thọ, thấy Thiên phụ, Thiên mẫu cùng ngồi một tòa, trong tay của Thiên mẫu tự nhiên ra hoa, Thiên mẫu thấy hoa liền bảo Thiên phụ: Thật là phước quả tốt lành kỳ lạ thù thắng hiếm có, ngày nay mới biết, thời gian mừng con không bao lâu, Thiên mẫu lấy hai tay đùa giỡn với hoa, trong lúc đang đùa giỡn hoa, mạng liền chung tận, cái thức không có hình tướng ấy lìa bỏ các căn, mang các nghiệp cảnh lìa bỏ các giới, đem các sự giới lại chịu báo khác, giống như bỏ ngựa bỏ một cỡi một, như mặt trời yêu dẫn ánh sáng, như cây

* Trang 410 *
device

gỗ sinh ra lửa, lại như mặt trăng hiện ra dưới đáy nước lắng trong, do thức tư trợ lại thọ quả báo cõi trời, giống như luồng gió thổi vào trong hoa di chuyển rất nhanh, Thiên phụ, Thiên mẫu cùng ngồi xem thấy, dục phong cam lộ thổi vào hoa trong bảy ngày, ngọc báu đeo tai bỗng bừng động lúc sáng, Thiên đồng với nhan sắc trắng trẻo hiện ra trên tay của Thiên mẫu.
Đại Dược bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Thức là vô hình, làm sao mượn sức nhân duyên mà sinh ra có hình được? Làm sao có hình chỉ nhân nội duyên?
Đức Phật bảo Đại Dược:
–Đại Dược! Như cây gỗ hòa hợp tương xúc mà sinh ra lửa, lửa ấy ở trong cây gỗ tìm cũng chẳng được, nếu loại bỏ cây gỗ cũng không có được lửa, do nhân duyên hòa hợp mà sinh ra lửa, nếu nhân duyên hòa hợp mà sinh ra lửa, nếu nhân duyên không đầy đủ sẽ không bao giờ sinh ra lửa được, trong cây gỗ tìm sắc tướng của lửa cũng không thể thấy được, nhưng đều thấy lửa từ trong cây gỗ kia mà hiện ra.
Cũng như thế, này Đại Dược! Thức nhờ nhân duyên hòa hợp của cha mẹ sinh ra có thân hình, trong thân có hình chất tìm thức không được, lìa thân có hình chất, cũng không có thức.
 Này Đại Dược! Như lửa chưa xuất hiện, tướng của lửa không hiện, cũng không có cảm xúc nóng, các tướng trạng đều không.
Cũng như thế, này Đại Dược! Nếu chưa có thân thì thọ tưởng, hành và thức tất cả đều không hiện.
Này Đại Dược! Như thấy ánh sáng của vầng mặt trời soi chiếu, mà các phàm phu không thấy được tự thể của mặt trời là đen, là trắng, vàng, đỏ, tất cả đều không thấy được, chỉ khi nào mặt trời có ánh sáng chiếu nóng, mọc hay lặn tuần hoàn có các tác dụng mới biết có mặt trời. Thức cũng như thế, vì có các tác dụng mới là có thức.
Đại Dược bạch Đức Phật:
–Tác dụng của thức như thế nào?

* Trang 411 *
device

Đức Phật bảo Đại Dược:
–Đại Dược! Thọ giác tưởng hành, tư ưu khổ não, đều là tác dụng của thức, lại có nghiệp thiện và bất thiện, huân tập làm tác dụng để thức hiển lộ.
Đại Dược bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Thức lìa bỏ thân này liền thọ thân khác, thức bỏ thân cũ chưa thụ thân mới, trong thời gian ấy tướng trạng của thức như thế nào?
Đức Phật bảo Đại Dược:
–Đại Dược! Như có người trượng phu tay dài dũng mạnh mang trong mình giáp trụ kiên cố, ngựa phi như gió xông vào trận mạc, giáo gươm giao chiến, tâm thần rối loạn, té xuống ngựa, võ nghệ mất hết, bỏ chạy trốn đi. Thức bỏ thân này rồi trụ thân khác cũng lại như thế. Lại như người thấy địch sợ hãi cỡi ngựa thoái chạy. Thức do thiện nghiệp tư trợ, thấy Thiên phụ mẫu cùng tòa mà ngồi, thức kia liền thác sinh cũng lại như thế.
Này Đại Dược! Như chỗ ông hỏi, thức bỏ thân cũ, đương lúc ấy thức tác tướng như thế nào?
Này Đại Dược! Ví như bóng người hiện ở trong nước, không có sắc chất có thể lấy được, tay chân, mắt mũi và các hình trạng cùng với người không khác, thể chất sự nghiệp trong bóng đều không, không lạnh không nóng cùng với các xúc chạm, các đại nhục đoàn cũng không mệt nhọc, không có tiếng nói, không có tiếng của thân, tiếng khổ vui, thức bỏ thân cũ chưa trụ tướng cũng như thế. Đây là do thiện nghiệp tư trợ mà được sinh chư Thiên.
Đại Dược bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Thức sinh vào địa ngục như thế nào?
Đức Phật bảo Đại Dược:
–Đại Dược! Người làm ác phải đọa vào địa ngục, ông phải nghe cho kỹ. Trong đây chúng sinh chứa nhóm các căn bất thiện, đến khi mệnh chung liền nghĩ như thế này: Ta nay đối với thân này khi chết, bỏ cha mẹ thân thuộc quen biết, là chỗ yêu thương, rất là buồn khổ, thấy các địa ngục và thấy cả thân của mình ứng hợp vào

* Trang 412 *
device

địa ngục này, thấy chân mình ở trên đầu đảo ngược hướng xuống. Lại thấy một địa ngục thuần là máu, thấy máu ấy rồi, tâm sinh tham trước, vì duyên tâm đắm trược liền sinh vào địa ngục, do sức hủ bại ác thủy xú uế mà thức thác sinh vào trong đó, ví như phẩn uế, chỗ hôi thối, vị lạc hôi thối, chất men rượu hôi thối, vì các nhân lực hôi thối ấy nên trùng sinh ở trong đó. Người phải đọa vào địa ngục thác sinh và vật hôi thối cũng lại như thế.
Thắng thượng Đồng chân Hiền Hộ chắp tay bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Chúng sinh trong địa ngục làm sắc tướng gì mà thân lại phải như thế nào?
Đức Phật bảo Đại Dược:
–Đại Dược! Người yêu thích máu sinh vào địa ngục, khắp thân mình có huyết quang toàn thân như màu máu, người sinh thang đọa, toàn thân giống như mây đen, người sinh nhủ thang hà, toàn thân điểm ban làm thành thứ thứ màu sắc, cơ thể rất yếu đuối, giống như thân thể của con nít, thân hình dài lớn bằng tám khuỷu tay, râu tóc lông trên thân đều dài lòng thòng, tay chân mặt mắt thiếu khuyết cong queo không được vẹn toàn, nếu người cõi Diêm-phù-đề thấy từ xa sẽ sợ hãi chết ngay.
Đại Dược bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Chúng sinh ở trong địa ngục lấy gì mà ăn?
Đức Phật bảo Đại Dược:
–Này Đại Dược! Chúng sinh ở trong địa ngục, khi ăn không có một chút gì là sung sướng cả, mà lúc nào cũng phải sợ hãi rong chạy từ xa trông thấy nước đồng chảy đỏ, ý cứ nghĩ là huyết mà đua nhau chạy tới. Lại có tiếng hô: Nếu mọi người đói có thể mau đến đây mà ăn, liền chạy hướng đến chỗ ấy, đến rồi đứng yên, lấy tay bụm đở lên miệng. Quân ngục lấy nước đồng sôi đổ vào bụm bàn tay, ép buộc phải uống, nước đồng sôi chảy vào trong bụng, xương cốt tan tành cả thân mình bị lửa thiêu đốt.
Này Đại Dược! Những thứ vật mà chúng sinh ở trong địa ngục ăn, chỉ thêm khổ đau mà không có một chút gì được an vui sung sướng cả! Chúng sinh ở trong địa ngục đau khổ như thế đó; tuy thế, thức vẫn buông bỏ sự khổ cũng không hủy hoại sự khổ, thân chẳng

* Trang 413 *
device

khác nào một đống xương mà thức vẫn ở không xa lìa, thân khổ của nghiệp báo chưa hết thức vẫn không bỏ. Trong khi đói khát khổ đau bức bách liền thấy vườn rừng, hoa quả tươi tốt rộng lớn, sầm uất, thấy rồi vui mừng bảo nhau rằng: Đây là vườn cây sầm uất, gió thổi mát mẻ tốt lành, mọi người đều chạy mau vào vườn mong được giây phút tạm vui. Bỗng nhiên cây lá hoa quả đều biến thành dao kiếm chém chặt tội nhân, hoặc chém trúng xẻ thân làm hai mảnh, tội nhân hoặc kêu gào lớn, ruổi chạy bốn mặt (địa ngục). Tất cả quân giữ ngục đều đứng dậy cầm chày kim cương, hoặc cầm thiết bảng, búa sắt, gậy sắt, nghiến răng giận tức, thân thể như lửa bốc, đánh chém tội nhân, ngăn chận không cho ra, đó là do nghiệp ác đã tạo tác mà xem thấy những việc như thế. Quân ngục cứ theo sau tội nhân, bảo tội nhân rằng: Ngươi muốn đi chỗ nào, ngươi cứ việc ở nơi đây đừng có chạy đằng Đông, đằng Tây nữa, người dù muốn trốn đi đâu cũng không thể được, nay vườn cây này, là những thứ nghiệp trang nghiêm cho ngươi, không thể nào rời khỏi được đâu.
Như thế, này Đại Dược! Chúng sinh ở trong địa ngục nhận lãnh không biết bao nhiêu khổ não, cứ bảy ngày chết, rồi sinh lại vào địa ngục, vì nghiệp lực, giống như ong đi lấy hoa rồi lại về ở chỗ cũ, chúng sinh vì tội nghiệp phải đọa vào địa ngục, đến khi sắp chết thấy sứ giả của tử thần đến kéo cổ bức bách lôi đi, thân tâm vô cùng đau khổ, bước vào sự tối tăm, khác nào như bị giặc cướp bắt bớ đem đi, rồi phát ra lời nói như thế này: Khổ thay! Khổ thay! Ta nay bỏ cõi Diêm-phù-đề này, bỏ cả bao nhiêu người họ hàng bè bạn yêu dấu vào ở nơi địa ngục, ta nay không thấy con đường cõi trời, mà chỉ thấy những khổ sự thôi, khác nào như con tằm nhả tơ lại tự mình ràng buộc lấy mình cho tới chết, ta tự làm tội ràng buộc lấy mình, lưới giây kéo cổ bức bách lôi đi đem vào địa ngục.
Này Hiền Hộ! Tội nghiệp chúng sinh trong địa ngục, tướng của sự khổ là như thế!
Bấy giờ, Hiền Hộ cùng vương tử Đại Dược, nghe Phật nói thế, sợ hãi thân thể dựng cả chân lông, đều đứng dậy chắp tay nói như thế này: Chúng con nay đều đã quy y Phật, xin cứu hộ cho chúng

* Trang 414 *
device

con, nay chúng con nguyện đem công đức nghe pháp này, chưa thoát khỏi hữu lưu, còn phải ở trong vòng sinh tử, sẽ không phải đọa lạc ba đường vào trong địa ngục.
Hiền Hộ lại bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Nay con có chỗ muốn xin hỏi mong Phật hứa cho.
Đức Phật bảo:
–Hiền Hộ! Ông mong mỏi hỏi điều gì tha hồ ông cứ hỏi.
Hiền Hộ bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Chứa là thế nào? Góp là thế nào? Thế nào là ấm? Thế nào là thân không dời đổi?
Phật bảo Hiền Hộ:
–Do trì giới, kiến giới, ý giới và minh giới, bởi bốn giới ấy hòa hợp mà thành thân, bốn giới cảnh thức gọi là chứa góp. Sáu giới, sáu nhập và sáu nhập cảnh, ba giới, hai nhập nhân, tức râu tóc lông móng, da thịt máu mủ, mũi dãi hoàng đàm, mỡ màng tủy dịch, tay chân mặt mắt, đại tiểu chi tiết hòa hợp chứa góp, gọi đấy là góp, giống như lúa đậu vừng tích tập chứa trữ mà thành đống cao gọi đấy là chứa. Đất nước, lửa gió, không, thức gọi là sáu giới, mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý gọi là sáu nhập, sắc, thanh, hương, vị, xúc chạm và pháp, gọi là sáu nhập cảnh; tham, sân, si gọi là nhân của ba cõi, lại gió hoàng đàm cũng gọi là ba nhân, hai nhập là giới và tín, lại có hai nhân gọi là xả và thí, lại có hai nhân gọi là tấn và định, lại có hai nhân là thiện và bất thiện, thọ, tưởng, hành và thức, bốn tên này là vô sắc ấm. Thụ là tướng nhận lãnh khổ vui… là tướng không phải khổ không phải vui. Tưởng là tướng biết khổ vui. Hành là hiện niệm tác ý và xúc. Thức là chủ của thân biến thành các thể, sự hiện hữu của thân được tạo ra đều là do thức cả. Không dời đổi là thanh tịnh thân, khẩu, ý chứng đắc đạo quả, người này sau khi chết rồi thức bỏ hữu ấm, không trùng thọ hữu, không bị trôi dạt trong các đường, rất vui mà dời đi không phải dời trở lại nữa, ấy gọi là không dời đổi.
Lúc ấy Hiền Hộ cùng Vương tử Đại Dược, lễ sát đôi chân của Phật bạch:

* Trang 415 *
device

–Bạch Thế Tôn! Phật là Bậc Nhất Thiết Trí nói ra pháp tụ đời sau sẽ làm lợi lạc yên vui lớn cho chúng sinh.
Đức Phật dạy:
 –Pháp tụ của Như Lai, thường trụ không đoạn, tất cả trí giả biết mà không làm, ta đã trải qua vô lượng kiếp cần khổ, tích tập ánh sáng của trí tuệ, nay nói kinh này, đây là mặt trời chánh pháp soi sáng lớn lao cho tất cả chúng sinh, đức thịnh đầy khắp chảy vào tất cả biển trí tuệ, hay chảy rót cho những ai biết điều phục tâm mà nói. Kinh này để ở nơi nào đọc tụng giải nói, đều được chư Thiên, Quỷ thần, A-tu-la, Ma-hầu-la-già, tất cả đều ủng hộ, đều đi đến lễ bái. Nước lửa vương tặc… mọi sự sợ hãi, đều không thể hại được. Các Tỳ-kheo từ nay trở đi, ở trước người không tin, chớ nói kinh này, người thể nghiên cứu tìm cầu cẩn trọng chớ chỉ ra. Đối với bọn Ni-kiền-tử, Ni-kiền-bộ chúng trong hàng các ngoại đạo cũng chớ nói kinh này, những kẻ bất kính khao khát thỉnh, cũng chớ vì họ nói, nếu làm trái lời dạy của ta, là tổn hại pháp sự, người ấy là người tổn hại Như Lai. Các Tỳ-kheo, nếu có người nào lễ bái cúng dường kinh điển này, nên phải cung kính cúng dường người ấy, vì người này chính là người gìn giữ kho tàng pháp sự của Như Lai.
Khi ấy Đức Thế Tôn nói kệ rằng:
Phải mạnh vượt trần lụy
Siêng tu chánh giáo Phật
 Trừ diệt lũ quân chết
Như voi đạp cỏ tranh.
Trì pháp phụng cấm giới
Tinh chuyên không biếng nhác
Để bỏ dòng sinh hóa
Hết các khổ hữu biên.
Phật nói kinh này rồi, Thắng thượng Đồng chân Hiền Hộ, vương tử Đại Dược, gồm các vị Tỳ-kheo, Đại Bồ-tát, Trời, Người, A-tu-la, Càn-thát-bà… khắp cả chúng đại hội được nghe Phật nói, đều vui vẻ tín thọ phụng hành.

* Trang 416 *
device

KINH ĐẠI BẢO TÍCH
QUYỂN 110()
 Bấy giờ trong chúng, có một vương tử Đại Bồ-tát Ma-ha-tát, tên là Đại Dược, từ tòa ngồi đứng dậy chỉnh y phục, chắp tay hướng Phật, bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Thần thức kia khi bỏ thân này rồi sẽ có hình sắc như thế nào?
Đức Phật khen Bồ-tát Đại Dược kia:
–Đại Dược! Đúng thế, đúng thế! Cái nghĩa mà ông muốn hỏi ta, nghĩa ấy rất sâu xa, chỉ có Phật Như Lai mới có thể biết được. Thế nhưng thức này trừ Như Lai ra, lại không có người nào có thể biết được.
Khi ấy, Bạt-đà-la-ba-lê bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Vương tử Đại Dược thật là người hiếm có, có thể hỏi việc rất sâu xa, rất vi rất tế, rất sâu rất kín.
Phật bảo Bạt-đà-la-ba-lê:
–Đúng như thế! Bạt-đà-la-ba-lê! Vương tử Đại Dược này, vào thuở xa xưa, đã từng cúng dường Đức Thế Tôn Tỳ-bà-thi, từng gieo căn lành. Này Bạt-đà-la-ba-lê! Vương tử Đại Dược ấy, xưa năm trăm đời làm ngoại đạo, lúc đó thường hay truy vấn nghĩa của thức này, nhưng cũng không thể biết được thức này tại sao đến và tại sao đi, nghĩa ấy không rõ, nay ta sẽ vì đó quyết làm rõ nghĩa ấy.
Khi ấy, trưởng giả tử Bạt-đà-la-ba-lê, khen ngợi vương tử Đại Dược:
–Đại Dược! Lành thay, lành thay! Nhân giả là bậc trí tuệ rộng lớn vô tận, mới có thể hỏi được Thế Tôn nghĩa thâm sâu như thế, tôi nay khuyến thỉnh ngài Đại Dược, xin hỏi Thế Tôn, để có thể vào
*Đây là quyển trong bản đời Minh, dùng để đối chiếu bản Tống và bản Nguyên.

* Trang 417 *
device

được tất cả cái khó của thâm nghĩa ấy, xin Trí giả khéo hiểu thâm ý của tôi, đừng để cho Tô-ma-phù-để vui vẻ thiểu sự mà hỏi trước đức Thế Tôn. Vì sao? Vì Tô-ma-phù-để thường thường não loạn, không khéo hỏi Đức Thế Tôn. Phật ra đời rất khó gặp, thế gian tụ tập được pháp hội như thế lại cũng khó, vì thế ông nay phải khuyến thỉnh Đức Thế Tôn, giải thích nghĩa xứ rất sâu xa ấy.
Bấy giờ, vương tử Đại Bồ-tát Đại Dược, chiêm ngưỡng Đức Thế Tôn, trông thấy Đức Thế Tôn vui vẻ mỉm cười, giống như hoa sen nở lúc mới sang thu, dưới bầu trời trong mát dịu rồi vui mừng.
Khi ấy vương tử Bồ-tát Đại Dược bạch Phật:
–Bạch Thế Tôn! Con vì khát ngưỡng muốn được nghe chánh pháp, sợ rằng pháp yếu được Thế Tôn hiển thuyết không trọn với con, không dứt khoát muốn nghi con, lại sợ không còn bao lâu Thế Tôn sẽ nhập Niết-bàn; lại sợ các chúng sinh chẳng biết được nghiệp báo thiện ác, thường phải chịu sinh tử phiền não không xả ly được.
Đức Phật bảo Đại Dược:
–Đại Dược! Ở kiếp xa xưa của ta, vì một bài kệ này, mà ta từ trên núi lớn gieo mình xuống để bố thí, lại làm vô lượng, vô biên khổ hạnh khó làm, làm trăm ngàn ức bao nhiêu việc… Này Đại Dược! Người có chỗ nghi hoặc gì hỏi ta chớ cho là khó, ta sẽ tùy ý ngươi mà phân biệt giảng rõ.
Khi ấy Đại Dược lại bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Thức này hình sắc như thế nào?
Đức Phật bảo Đại Dược:
–Đại Dược! Sắc này giống như lửa của huyễn sư, như bóng người ở trong nước, như gió luân chuyển không định, không có hình sắc cố định, như chúng sinh mắt thấy hư không giống như sự mến yêu.
Đại Dược lại hỏi:
–Bạch Thế Tôn! Sự mến yêu đó là như thế nào?
Đức Phật dạy:
 –Đại Dược! Giống như người bắn tên, vì có nhãn căn nên thấy

* Trang 418 *
device

mũi tên có đi, như người cầm tấm gương sáng, ở trong gương ấy, thấy rõ hình dáng của hình, nhưng nếu đã bỏ gương đi, thì hình không còn thấy được nữa, thức này cũng vậy, theo thân người mà đổi dời, thức giới chỉ thấy tội phước, cũng ví như người mù, không bao giờ thấy được mặt trời xuất hiện vào sơ thời, trung thời và hậu thời, ban đêm cũng không thấy được mặt trăng khi xuất hiện, khi tối hết đều không thể thấy được, thần thức này cũng lại như thế, ở trong thân cũng không thể thấy được.
Này Đại Dược! Thức ái trước trong thân này cùng với có thủ và tưởng, người trí giả thì chỉ có thức thôi, toàn bộ thân này đều do sự tập hòa hợp mà có. Các giới, các nhập, các ấm… là toàn bộ sắc, mắt, tai, mũi, lưỡi… thuộc về các thọ. Hoặc khổ, hoặc ý lạc… toàn bộ của các sắc, ấy gọi là thức.
Này Đại Dược! Như người lấy lưỡi nếm mà biết được mùi vị hoặc đắng hoặc cay, mà lưỡi của người có hình sắc, còn mùi vị thì không có hình sắc. Toàn bộ máu thịt xương tủy trong thân này thuộc về hữu sắc, sự cảm thọ là thuộc về vô sắc, ấy gọi là thức thọ tội phước.
Bấy giờ, Bạt-đà-la-ba-lê đầu lễ sát chân Đức Phật bạch Phật rằng:
–Bạch Thế Tôn! Người chịu tội phước là ai?
Đức Phật bảo:
–Bạt-đà-la-ba-lê! Ông phải nghe cho thật kỹ, nhận xét cho thật kỹ, ta vì ông nói rõ. Nếu có người thật sự thấy thức này, cho dù thức này được thấy, nhưng chẳng thể nắm bắt được, giống như quả Am-ma để trong lòng bàn tay có thể thấy được, nhưng thức này không trụ ở nhãn đạo, cũng không thể lấy mắt mà thấy được thức, cũng như hằng hà sa số Như Lai kia thấy thức này, ta cũng vậy: Thức không có sắc có thể thấy được, chỉ có kẻ ngu si mới không biết không thấy như thế, thế nên ta nói chỉ có thức danh, mà không thể thấy được.
Này Bạt-đà-la-ba-lê! Thức này phải chịu tội phước như thế nào, ta sẽ vì ông nói, ông lắng nghe cho kỹ. Ví như có người bị Âm quỷ yếm, hoặc quỷ Dương điên, hoặc quỷ Càn-thát-bà, hoặc Thiên thần. Bạt-đà-la-ba-lê! Theo ý ông nghĩ thế nào? Trong thân của

* Trang 419 *
device

người kia có các quỷ kia, hoặc Âm quỷ có thể thấy được không?
Bạt-đà-la-ba-lê bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Quỷ kia ở trong thân người, hoặc trong hoặc ngoài, thực không thể nào thấy được, các quỷ ở trong thân người, cũng không có hình sắc.
Này Bạt-đà-la-ba-lê! Như Thiên thần tối thắng kia ở trong thân người, chỉ là hương bột, hương thoa, hoa hương tuyệt diệu, cùng các tràng hoa cho đến đồ ăn thức uống; đều toàn là tính chất tối thượng thù thắng. Thế thì khi thân này khi đắc nghiệp thù thắng ấy, chính là vì thức nên lãnh thọ. Chẳng hạn đắc ngôi vua tự tại chuyễn hóa và cai trị, hoặc được làm nhà đại trưởng giả giàu có, hoặc lãnh thọ quả báo cõi trời. Như vậy thức lãnh thọ đúng như sự linh diệu của Thiên thần tối thắng kia, như thế thức này hưởng thọ phước báo Thiên thần linh tối thắng như thế, ở trong thân người hưởng thọ những thứ tế tự tối thắng, hoặc thọ vương vị, hoặc hưởng thọ sự giàu sang, làm lợi nhuận cho thân người đó, khiến cho vui mừng, như thế thức này thụ quả báo phước cũng lại như thế.
Bạt-đà-la-ba-lê! Như quỷ thần bất tịnh Tỳ-xá-xà kia, gá vào trong thân người, hưởng thọ thứ vật xú uế bất tịnh, hoặc ở trong chuồng xí hưởng thọ mọi sự cúng tế, được sự cúng tế rồi liền sinh lòng vui mừng, người bị yếm kia bị năng lực của quỷ thần bất tịnh nên thường ưa ở những nơi xú uế bất tịnh, tâm đã ưa muốn nên khi được vật xú uế bất tịnh liền sinh vui mừng, thức này phải chịu quả báo ác là như thế. Như Thiên thần linh kia, tuy không có hình sắc, lại được hưởng thọ những sự cúng tế thù thắng tối thượng, như thế thức này tuy không có sắc, lại được hưởng thọ quả báo thù thắng tối diệu, tùy nghiệp thọ thân, như quỷ vô sắc Phú-lâu-na kia, dựa dẫn vào thân người thường ưa ăn các phẩn uế. Như thế thức này ở trong nghiệp bất tịnh nên thường ưa chỗ hạ tiện.
Này Bạt-đà-la-ba-lê! Ông nên biết thức bất tịnh này là như thế.
 Này Bạt-đà-la-ba-lê! Như hình quỷ kia ở trong thân người mà không có sắc, thức nay chịu quả báo thiện và bất thiện, như quỷ thần kia, ông phải nên hiểu biết và quán sát như vậy.
Bấy giờ vương tử Đại Dược bạch Đức Phật:

* Trang 420 *
device

–Bạch Thế Tôn! Phàm thọ dục như thế nào?
Đức Phật đáp Đại Dược:
–Đại Dược! Khi thấy hai người giao hợp nên phát sinh ý tưởng về dục, như dùng dụng cụ bằng mộc cọ xát tạo lửa, do sức người sau đó lửa mới phát sinh, dục nhận lãnh cái nhân của dục trong người nam, ý tưởng chiêu cảm từ xúc chạm, sau đó sinh ra trạng thái dục. Ví như do hoa mà sinh thành hạt, song trong hoa kia, lúc ban đầu không có hạt, vì có hoa sau đó mới kết hạt, nên thấy như thế, thân này sinh rồi, thế nhưng trong thân đó không thể thấy thức, bởi cớ thức trong thân nên có xương tủy thịt máu… các vật bất tịnh, như hạt giống kia gieo giống rồi mới sinh hoa, do hoa mà lãnh thọ sắc hương vị… đã thành quả rồi lại diệt, cũng như thức này thành thân rồi trở lại hoàn diệt, chỉ thụ lấy tâm tưởng ý thức thiện ác hướng đến đời khác. Nam nữ kia hòa hợp sinh tâm hoan hỷ, vì sự giao hợp kia đối đãi xuất ra tinh khí bất tịnh, xuất ra bất tịnh rồi, lại xa rời nhau, cả hai người kia khi thọ dục lạc xong rồi tâm sinh vui mừng, kia đã thọ dục rồi, không còn tưởng dục nữa, trở lại đều xa rời nhau hoặc sinh lìa chán, dục tưởng là như thế như thế… Thức này vì điều kiện nương nhờ thân sinh tâm vui mừng, tăng trưởng dục tưởng, giống như người nhân thấy nữ sắc liền sinh dục tưởng, quấn quýt chặt lấy nhau, thọ dục xong rồi trở lại chán lìa mà đi, thức này cũng vậy, đã thọ thân này rồi trở lại bỏ đi sinh tưởng chán lìa. Lại nữa, vì nhân dục sự cha mẹ đưa đến, trung ấm thọ sinh bám víu lấy nghiệp, thức này nhập vào trong thai mẹ, nhân của dục mà thành tựu thân này, nhưng nghiệp thì không sắc, nhân của nam tử nữ nhân cũng không sắc, nhưng vì bám víu vào nhau sinh dục tưởng mà liền có sắc, cho nên mới nói là thọ dục tưởng, vì sắc thọ dục tưởng nên gọi là thọ dục.
Lại nữa, này Đại Dược! Vì điều kiện nương nhờ trì giới, cho nên thọ hậu báo, việc ấy như thế nào?
Đức Phật bảo:
–Ta sẽ vì ông nói về người trì giới, thân đoạn sát sinh, không trộm cắp của người khác, không làm việc tà dâm, không nói dối, không uống rượu, không phóng dật đấu loạn, ấy là điều kiện nương

* Trang 421 *
device

nhờ, muốn thọ hậu thế quả Tu-đà-hoàn, quả Tư-đà-hàm, tức thọ hậu hữu hoặc thân trời, hoặc thân người, mà kia có thiện nghiệp, hoặc hữu lậu, hoặc vô lậu, thành tựu các ấm… lợi nhuận xứ thức kia, thọ trì hoặc thiện hoặc bất thiện các nghiệp, thành tựu thức, thọ các dục sự rồi, lại tự chán lìa, cho nên gọi nhân này là vì trì giới mà thọ hậu quả báo.
Bấy giờ, vương tử Đại Dược bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Thức này khi thụ thân trời như thế nào? Lại hỏi thọ thân địa ngục như thế nào?
 Đức Phật bảo vương tử Bồ-tát Đại Dược:
–Đại Dược! Ông nay phải nghe cho kỹ, ta sẽ vì ông mà giảng dạy việc ấy. Đại Dược! Thức này do trì pháp giới nên sinh ra cái thấy của tâm trời, mà cái thấy của trời tự thể của cái thấy, tức là nguyên nhân thuộc về lãnh thọ, cho nên gọi là nguyên nhân lãnh thọ của thấy, mà cái được thấy của người là cái thấy của trời, tức là do phúc nghiệp phan duyên thiện nghiệp thành tựu, liền thấy được cung trời, muốn hưởng thọ mọi thứ dục lạc trong cung trời, thấy như thế rồi liền sinh dục tâm, do như thế mà sinh khởi niệm trí, ta nay nên phải đến chỗ kia mới được. Người kia sinh khởi dục tâm như thế rồi mà phát ra niệm nhiễm trước, tâm giữ lấy hữu tướng. Lại thấy thây chết cũ của mình bỏ ở trong rừng Thi-đà. Người kia thấy như thế rồi, liền nghĩ như thế này: “Đây cũng là thiên thức của ta, thân đó tạo thiện căn rồi, ta đang muốn hướng lên trời.”
Khi ấy, vương tử Đại Dược lại bạch Phật:
–Bạch Thế Tôn! Thức kia đã đắm trước thây cũ như vậy, tại sao lại không vào ngay trong thây cũ ấy?
Đức Phật bảo vương tử Đại Dược:
–Đại Dược! Ví như có người đã cạo bỏ râu tóc, đã thấy râu tóc rớt xuống đất, rồi nghĩ như thế này: Râu tóc này của ta đẹp đẽ đen lánh thơm tho tinh khiết thế này, nguyện xin râu tóc này của ta lại dính lại trên đầu ta như cũ.
Này Đại Dược! Theo ý ông nghĩ như thế nào? Tóc ở trên đầu kia sau khi đã cạo bỏ, có thể trở lại dính trên đầu được không?
Đại Dược bạch:

* Trang 422 *
device

–Bạch Thế Tôn! Không thể được.
Đức Phật dạy:
 –Đại Dược! Đúng như thế, đúng như thế! Thần thức của người kia sau khi đã rời thân này rồi mà lại muốn trở lại y trụ nữa, thực không có chỗ ấy được.
Khi ấy, vương tử Đại Dược lại bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Thức này đã vi tế như thế, không có sắc thái chân chính rộng lớn vô biên nào thì làm sao mà có thể vào được thân của con đại bạch tượng, lại có thể phá được cả thân kim cương? Đã không có sức ngàn voi, làm sao nhân sinh lại nắm giữ được sức cả ngàn voi?
Đức Phật bảo Đại Dược:
–Đại Dược! Ví như phong giới không có sắc, không thấy nó ở trong hang núi, mà nó lại từ trong hang núi phát ra, sức mạnh của nó có thể làm gảy nát rả để cả quả núi to cao như núi Tu-di…
Đại Dược! Theo ý ông nghĩ như thế nào? Phong giới có sắc gì? núi kia lại có sắc gì?
Đại Dược bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Gió kia thật mềm yếu không có sắc thân, đúng như con thấy thế.
Đức Phật lại bảo Đại Dược:
–Đại Dược! Như phong giới kia mềm mại không sắc thể, thức kia cũng vậy, mềm mại lại không có sắc thân, nhưng không có gì trở ngại nó, mà nó có thể thành tựu được thân lớn, cũng có thể thành tựu được thân lớn, cũng có thể thành tựu được thân cực kỳ vi tế, thức kia đối với con muỗi và con voi là một loại không khác.
Này Đại Dược! Ví như ánh sáng của cây đèn nhỏ, hoặc để ở dưới tường hay trong nhà, mà có thể diệt trừ được những sự tối tăm rất lớn, thức này cũng lại như thế, tuy lại cực nhỏ, mà có khả năng thành tựu được cả hình sắc lớn và nhỏ, tất cả đều do thọ nghiệp vậy.
Bấy giờ Đại Dược lại bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Nghiệp kia có sắc gì? Có thể gì? Có bao nhiêu chủng nhân có thể quan sát được?

* Trang 423 *
device

Đức Phật bảo Đại Dược:
–Đại Dược! Cảnh giới của các nghiệp, có thể hưởng thọ sự khoái lạc nhiệm màu, hưởng thụ được thức ăn uống cõi trời, ví như có hai người cùng đi ở một cánh đồng hoang, song hai người kia, một người chợt gặp được nước trong mát mà uống, còn một người bị khát mà chết, nước kia không thể nào tự chảy vào miệng người kia được, ở đây ai cũng uống được, chỉ vì nhân duyên là một người gặp nước trong uống, còn một người thì không gặp nên bị chết như thế, như thế… Các pháp thiện và bất thiện này cũng lại như vậy, như nghiệp đen tối, nghiệp thanh bạch, thiện và bất thiện hẳn phải sẽ thấy. Ví như trái cây xanh khi chín thì màu sắc biến thành khác, song sắc kia vì sức lửa nhiều, làm cho nó thành chín như thế, như thế … Thân này do phước lực mà được sinh vào nhà đại phú trưởng giả, có nhiều của báu, hiện thọ khoái lạc, sinh ở tại cung trời, hiển hiện thọ khoái lạc ở cung trời, đến sau khi mất hết thế lực tự tại ở cung trời, liền hiển hiện ra cái thế lực vô phước. Nghiệp cũng như hạt giống gieo trồng ở trên đất mọc thành cây, sau đó không thấy có hạt giống hiện ở trên cây, chẳng thấy hạt giống ấy từ cành này dời tới cành khác, cũng chẳng hiển hiện ra ở trong thân cây, cũng không có người nào tay cầm hạt giống ấy để ở trên cây, cũng không thấy từ gốc cây di dời đi mà hạt giống kia hiện ra được như thế, như thế… Các nghiệp hoặc thiện hoặc ác, dựa ở trong thân mà không hiển hiện, cũng như từ hạt giống mà sau mới ra hoa, từ nơi hoa song sau đó mới có hạt, hoa ấy không ở trong hạt giống, hạt giống cũng không ở trong hoa kia, hạt giống và hoa không có hai thể khác nhau cũng như thế…
Các nghiệp ở trong thân này, từ nơi nghiệp mà có thân, thân ấy không có ở trong nghiệp, có thể thấy nghiệp không phải ở trong thân, có thể thấy hoa khi thành thục, sau đó sẽ trở thành hạt giống, như thế thân thành thục rồi, các nghiệp có thể sẽ hiện ra, cũng như hạt giống không kể địa phương nào, có địa phương là có hoa, có hoa, nhưng sau đó sẽ có hạt như thế, như thế… Thân này chỗ có sinh xứ, ở nơi xứ kia, thấy thiện và ác tức liền có hiện, song các nghiệp căn kia đều không có sắc tướng, như người do thân mà có

* Trang 424 *
device

hình, mà hình kia thì vô định, vô sắc hoàn toàn theo người mà đi, nhưng bóng không dựa ở một chỗ, với người cũng không lìa thân mà có bóng hiện ra được, như thế trong thân này hiện tướng thiện ác theo nhau mà không bao giờ lìa nhau, cái chỗ thân làm, cứ theo đuổi mà làm, nghiệp ấy chốn chốn đeo đuổi, nghiệp ấy không thể lìa thân mà có, cũng không thể lìa thân mà nghiệp hiện ra được, cũng như các thứ thuốc hoặc cay, hoặc ngọt, hoặc đắng… người uống rồi hay trừ được mọi chứng bệnh, khi đã trừ được các ác bệnh ở nơi thân, thân hình trở nên mềm mại hiện ra nhan sắc đẹp đẽ, chúng nhân thấy hình tướng mà biết được, người này gặp được thuốc tốt, song năng lực của các vị thuốc kia đều không có sắc, sắc lực của các vị thuốc ấy đều chẳng thể nắm bắt, mà chỉ có tại thân người hình sắc tốt đẹp có thể hiện ra được mà thôi, như thế như thế… Thiện nghiệp vô sắc này, khi đã đến với thân người, sẽ đem lại cho người đó những thức ăn uống tốt đẹp, thân mặc đồ tốt đẹp, người đó các căn đều được đầy đủ, thân hưởng thọ những thứ khoái lạc, vàng bạc trân bảo trang nghiêm nơi thân này, có hình thể phú quý, đây đều là cảnh giới của thiện nghiệp, khi thất thế không có phúc nghiệp sẽ phải nghèo cùng khốn khổ, xa lìa của cải, luôn luôn thiếu thốn, thèm cầu của cải của người khác, ăn uống sơ sài, đi đứng nằm ngồi đều là hàng hạ liệt, không có bảo dưỡng nuôi thân thể, sinh chỗ nào cũng xấu xa hèn kém, đây đều là cảnh giới bất thiện, cũng như tấm gương sáng, vì gương sáng ấy mà hình mặt xấu xa hiển hiện ra được rõ ràng, hình mặt ở trong gương kia không có sắc như thế, như thế… do vì sức thiện ác, thức ấy hiển hiện ở trong người, hoặc trong địa ngục, ngạ quỷ và súc sinh.
Này Đại Dược! Phải nên biết như thế, thấy như thế!
Đại Dược lại bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Thức này thành tựu các căn, được thân lớn như thế nào? Bỏ các căn như thế nào?
Đức Phật bảo Đại Dược:
–Đại Dược! Ví như người thợ săn vào trong rừng sâu, tay cầm cung tên rất mạnh, rồi lấy thuốc độc xoa bôi vào mũi tên bằng sắt nhọn để bắn vào con voi to lớn, vị thuốc độc kia chỉ bằng một giọt

* Trang 425 *
device

rất nhỏ thấm vào máu da của voi, độc khí chạy khắp trong thân voi, đến tất cả các cảnh giới của căn, khiến cho các căn đều bị bế tắc, các lóng đốt bị dập gãy, khiến cho toàn thân máu huyết biến đổi màu sắc, voi ấy liền chết, chất độc ấy tự nhiên thoát ra ngoài bằng chỗ ban đầu mà nó vào.
Này Đại Dược! Thuốc độc chỉ có một giọt rất nhỏ, còn thân của voi thì cực lớn, theo ý ông nghĩ thế nào?
Đại Dược bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Kể ra thì thuốc độc rất nhỏ bé, còn với thân của con voi thì thật lớn như núi Tu-di, mà thuốc độc chạy đến khắp cả cơ thể.
Đức Phật bảo Đại Dược:
–Đại Dược! Cũng như thần thức này khi xả thân, xả các căn, xả các giới, cũng lại tuần tự như thế…
Đại Dược lại bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Tại sao khi thọ thân to lớn như vậy mà không từng sợ khó?
 Đức Phật bảo Đại Dược:
–Đại Dược! Ví như núi Tu-di cao tám vạn bốn ngàn do-tuần, núi ấy có hai Long vương, một tên là Nan-đà, hai tên là Ưu-ba-nan-đà, trụ trì quấn quanh núi này ba vòng, hơi thở gần của Long vương làm cho nước bể không thể uống được, khi thở ra hít vào, núi Tu-di rung động cũng như Long vương, thân to lớn nhiều sức lực. Long vương Bà-tu-cát, Long vương Đức-xoa-ca cũng như thế.
Này Đại Dược! Theo ý ông nghĩ thế nào? Thức của các Long vương kia, tính ra bằng với thức con ruồi chăng? Ông có thấy khác hay không khác?
Vương tử Đại Dược bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Như ý con thấy, thì cái thức của Long vương với thức của con muỗi bình đẳng không khác.
Đức Phật lại bảo Đại Dược:
–Đại Dược! Ví như có một thứ thuốc độc gọi là thuốc độc Bà-ta-na-bà, lại có một thứ thuốc độc gọi là Ha-la-ha-la, giống như hạt

* Trang 426 *
device

cải, đem cho Long vương Nan-đà và Ba-nan-đà… uống, liền bị chết ngay.
Này Đại Dược! Theo ý ông nghĩ thế nào? Độc long với thuốc độc, độc nào có sức mạnh hơn? Độc long lớn hay thuốc độc lớn?
Đại Dược bạch:
–Bạch Thế Tôn! Như ý con thấy, Long vương Nan-đà và Ba-nan-đà độc nhiều, còn thuốc độc Bà-ta-na-bà độc ít.
Đức Phật bảo Đại Dược:
–Đúng thế, đúng thế! Tuy có thân lớn sức địch ngàn voi cũng không có gì trở ngại, thức đó tuy nhỏ vô định sắc không thể thấy được, nhưng thức này, do nghiệp duyên thành tựu nên được thân to lớn.
Này Đại Dược! Ví như hạt Ni-câu-đà, hình thù của hạt thì nhỏ bé, nhưng không trở ngại gì, để trở thành cây đại thụ to lớn, cành nhánh dài rộng che rợp cả vài trăm ngàn thước đất.
Này Đại Dược! Theo ý ông nghĩ thế nào? Hình thù của cái hạt giống kia và thân cây hai thứ, cái nào lớn hơn cái nào?
Đại Dược bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Thật chẳng khác nào lấy một cái lỗ cực nhỏ mà sánh với cả cõi hư không.
Đức Phật lại bảo Đại Dược:
–Đại Dược! Cây kia không thể ở trong hạt nhỏ bé được, nhưng cũng không thể lìa hạt nhỏ bé ấy mà sinh ra cây được, cũng như do có hạt cực nhỏ kia mà có cây đại thọ to lớn là như thế như thế…, thức không có sắc mà có thể thành tựu đại sắc thân, do có thức cho nên mới hiện ra có sắc thân, có thể thấy sắc thân và thức không phân lìa.
Khi ấy, Đại Dược lại bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Thức này rắn chắc như kim cương, làm sao thành tựu được thân yếu đuối?
Đức Phật bảo Đại Dược:
–Đại Dược! Ví như người nghèo cùng, không thể tự kiếm sống, chợt gặp được viên ngọc bảo châu như ý, người ấy được bảo châu rồi, cầu làm điều gì cũng được như ý muốn, như kiến tạo lầu quán ao

* Trang 427 *
device

đài cổng thành hào lũy cửa vào cao cùng khắp, vườn rừng hoa trái che phủ khắp cả lên trên thành môn, mọi thứ của cải tư tài, tất cả đều được hóa thành như tâm cầu.
Đại Dược! Tất cả những sự ấy hoàn toàn là mong manh yếu ớt, là pháp rất mau chóng phá hoại ly tán, cũng như người cầm hạt châu như ý kia hốt nhiên bị thất lạc, mọi sự yên vui liền tiêu diệt không còn nữa.
Đại Dược! Hạt bảo châu như ý kia, dù ngàn kim cương cũng không thể phá hoại được, hạt bảo châu này có công năng tùy ý nghĩ muốn điều gì cũng đều có kết quả tức khắc là như thế như thế…, thức này kiên cố cũng như kim cương mà thụ cái thân không kiên cố ấy.
Bấy giờ, Đại Dược lại hỏi Đức Thế Tôn:
–Bạch Thế Tôn! Thức kia đã là yếu ớt, làm sao có thể phá hoại được cái thân rắn chắc và di dời đi nơi khác?
Đức Phật bảo Đại Dược:
–Đại Dược! Ví như dòng nước chảy xuống ở trong núi rồi xuyên qua núi mà ra.
 Này Đại Dược! Theo ý ông nghĩ thế nào? Nước kia có kiên cố không?
Đại Dược bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Thể của núi ấy là kiên cố rắn chắc như kim cương, mà bản tánh của giọt nước kia là mềm mại, có cảm xúc như sự sung sướng ở trong giấc chiêm bao ấy là như thế như thế…, bản thể của thức kia là mềm mại, hay phá được đại thân mà đi ra.
Khi ấy Đại Dược lại hỏi Phật:
–Bạch Thế Tôn! Lại có chúng sinh từ cõi chúng sinh, sau khi xả thân mệnh chung, thọ thân chư Thiên như thế nào? Lại thọ cái thân ở trong các đường như thế nào?
Đức Phật bảo Đại Dược:
–Đại Dược! Ông nghe cho kỹ, ta sẽ vì ông giải nơi việc ấy.
Này Đại Dược! Phàm có chúng sinh bỏ thân thể của mình, sau khi mệnh chung bởi làm phước nghiệp để thọ thân khác, lại bỏ thân cũ kia, khi thức bỏ thân cõi người rồi, được thấy thân cõi trời, người

* Trang 428 *
device

kia được Thiên nhãn rồi, liền thấy được chư Thiên ở sáu tầng trời cõi Dục, lại thấy cung sáu tầng trời cõi Dục, khi thấy thân cõi người bị phá diệt, lại thấy trên cõi trời có những thứ như vườn cây, vườn cây hoan hỷ, vườn cây hoại hoạn… Chốn kia có tòa cao, áo phủ che bên trên tòa cao ấy, bất cứ nơi đâu cũng đều có lâu đài điện ngọc, vườn cây…, chỗ nào cũng có ngọc nữ đoan chánh tụ họp, thức kia thường thấy có hoa, mọi sự trang nghiêm mà lòng ham thích được thấy, thứ thứ anh lạc, tai đeo châu, tay mang vòng xuyến. Người kia thấy Thiên đồng tử ở trên tòa, Ngọc nữ và Thiên tử hai người cùng thấy vui mừng, Thiên đồng tử kia sinh rồi, lại thấy sinh Thiên đồng nữ. Thiên đồng tử kia thấy đồng nữ rồi liền sinh dục tâm, sinh dục tâm rồi, liền được sự vui mừng, được sự vui mừng rồi thì khắp thân thể tâm ý đều vui mừng, khi tâm ý vui mừng, người kia liền cảm thọ sắc thân biến đổi, sắc giống như hoa sen. Người ấy khi mệnh chung tâm không điên đảo, thấy mũi không bị méo, hơi miệng không hôi, người kia tại mắt giống như sắc hoa sen xanh, lóng đốt đều đặn, không bị chảy máu, không sinh phẩn giải, các lỗ chân lông trên thân mình không bị rụng, tất cả đều không có sắc xanh xám, tay không vàng vọt, tay chân không động cũng không co rút mà mệnh chung.
Này Đại Dược! Người kia mệnh chung trên đầu có Thiên tướng, trước mặt thấy có kiệu đến rước, kiệu kia có hàng ngàn trụ lan can, được trang nghiêm bằng các riềm khánh, âm thanh của tiếng khánh phát ra rất mầu nhiệm, có thứ thứ hương hoa vi diệu tung rải trên đó, đều toát ra những mùi thơm tuyệt diệu. Lại có thứ thứ chuỗi ngọc trang nghiêm ở trên đó, lại có vô lượng chư Thiên đồng tử. Người kia thấy như thế rồi, sinh lòng rất vui mừng. Người kia sinh lòng vui mừng rồi, ở nơi miệng thân mình sinh ra hai hàm răng trắng sạch như hoa Quân-đà, hiển hiện ra hai mắt không mở quá to không nhắm quá kín, tiếng nói mầu nhiệm rất được ưa thích, gót chân hồng đẹp như hoa sen. Thây chết của người kia sau khi mệnh chung, thân tâm không lạnh không nóng, tất cả họ hàng của người chết không quá sầu bi, vì người kia muốn được như pháp mà mệnh chung. Khi đó cũng chính là lúc mặt trời mới mọc, các phương hướng đều không bị tối

* Trang 429 *
device

tăm, các phương đều thấy rõ các màu sắc, lại có cả các mùi hương thơm thượng diệu biến khắp mà bay đến chỗ người kia. Người đó khi sắp lâm chung hai mắt đều mở, thấy rõ được các phương không nhầm lẫn, lại thấy tượng Đức Như Lai, liền được tín tâm phát ý thanh tịnh, lại thấy tâm mình vui mừng, các họ hàng cũng đem tâm vui mừng ôm lấy người đó, giống như chết rồi lại được sống lại, cũng khác nào người đi xa trở về an ủi họ hàng, nói như thế này: “Các họ hàng đừng có buồn rầu, tất cả cái gì có sinh, đều là pháp phải ly biệt như vậy cả.”
Này Đại Dược! Nếu chúng sinh kia có phước nghiệp mạnh, bên trong phát tâm làm việc bố thí, rồi dùng biện tài của mình khen ngợi ca vịnh công đức bố thí, hoặc thứ thứ nhân duyên công đức. Người kia nói lời như thế rồi, tâm ý muốn ngủ nghỉ, thân, tâm đều được an vui, an ổn mà mệnh chung. Sau khi bỏ thân mạng này rồi, thấy chư Thiên cùng ngồi trên giường, thấy cùng ngồi rồi, ngọc nữ lấy tay để trên thân mình, hai tay của ngọc nữ bưng đầy hương hoa, rồi thưa với trời kia rằng: “Rất tốt thay, rất tốt thay! Nguyện có việc lợi tốt lành, thời muốn sinh Thiên đồng tử đã sắp đến.” Ngọc nữ kia nói như vậy rồi, tay liền tung hoa, tung rồi lại tung, trong lúc tung hoa, thì chúng sinh kia tức thì mệnh chung, khi người kia bỏ các căn cùng với thức, bỏ các căn cảnh giới, bỏ các đại, bốn âm vô định thể vô sắc, như người muốn cỡi ngựa, hoặc như mặt trời, hoặc như ngọc minh châu, hoặc như ngọn lửa, hoặc như trăng trong nước, hoặc như huyễn hóa, thân gá thiện nghiệp, nhanh chóng như hơi thổi sáo dời đi, thần thức muốn sinh ở chốn kia, nhân hoa kia mà thấy được cha mẹ ngồi trên giường trời, thấy trời kia hòa hợp với thần thức này, ở trong hoa có hình hiện ra, lúc đó có gió thổi vi diệu, như vị cam lộ hòa hợp mà thôi, người kia dậy rồi, thức kia ở trong vòng bảy ngày, đầu đội thiên quan, hiện hữu đồng tử của trời.
Khi ấy Bồ-tát Đại Dược lại bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Thần thức kia đã không có sắc, thì do nhân duyên gì mà thành tựu được sắc? Và do nhân duyên gì mà hiện thấy?
Đức Phật dạy:

* Trang 430 *
device

 –Đại Dược! Ví như hai thanh gỗ cọ xát vào nhau mà có lửa, không phải ở trên thanh gỗ kia mà thấy được sắc của lửa, bởi vì cứ cọ xát hoài mà thấy có sắc của lửa, cũng không phải lìa ngoài cây mà có sắc của lửa được, là như thế như thế…
Này Đại Dược! Thức kia do cha mẹ hòa hợp cho nên sự việc thọ thân mới thành tựu được, thức ấy cũng không ở trong thân mà có thể thấy được, cũng không lìa bỏ thân mà có được thức kia.
Này Đại Dược! Cũng ví như lửa xuất hiện rồi, xong sau đó mới thấy sắc, cũng chẳng phải vì nóng mà thấy có sắc được, chẳng phải vì đỏ mà nói thấy có sắc được, cũng lại như thế.
Này Đại Dược! Do thần thức kia mà thành tựu được thân này cho nên nói là có thức, cũng không do thọ mà thấy được, cũng không phải do các hành mà thấy được.
Này Đại Dược! Cũng như mặt trời tròn đầy quang minh chiếu sáng, có thể thấy mặt trời có nhiều ánh sáng uy quyền hiển hách, mà các phàm phu thì không bao giờ thấy được sắc, nên hoặc nói sắc đen, hoặc nói sắc trắng, hoặc nói sắc vàng trắng, hoặc nói sắc màu lục.
Này Đại Dược! Không phải bởi thân, chẳng thấy thần thức hoặc đen, hoặc trắng…, cũng như dụ mặt trời, chẳng phải vì sức nóng mà thấy được ánh sáng, mà cái có thể thấy được là phải quan sát khi nó mọc và lặn.
Này Đại Dược! Thần thức nay phàm khi muốn quan sát, phải nắm được các tánh của nó.
Đại Dược lại bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Thức này có các tánh gì?
Đức Phật dạy:
 –Đại Dược! Tánh của nó là thọ tánh, thủ tánh và các hành tánh, ưu sầu tánh, tư duy tánh, não tánh, hỷ tánh, bất hỷ tánh…, các tánh của thức này nên phải quan sát như thế. Lại nữa, thần thức có bản tánh có thể quan sát được. Những gì là bản tánh? Như là thiện tâm bất thiện tâm… là bản tánh của thức.
Khi ấy Đại Dược lại bạch Đức Phật:

* Trang 431 *
device

–Bạch Thế Tôn! Thức này từ thân này ra rồi lại nhanh chóng đi thọ sinh ở chốn kia như thế nào? Thức từ thân này ra khỏi rồi, trong thời gian chưa đến thọ sinh ở thân kia như thế nào? Thần thức ở chỗ nào? Thần thức ấy nên quan sát như thế nào?
Đức Phật đáp Đại Dược:
–Đại Dược! Ví như có người có cánh tay thon dài, tay chân trên dưới đều đầy đặn khỏe mạnh, cỡi con tuấn mã rất nhanh chóng xông pha vào trong trận mạc, khi nhập trận người này bị dao đồng cung tên làm trúng thương, ở trong trận địa bị tâm thần não loạn ngã ngựa lăn xuống đất, nhưng vì người này khéo giải thông binh khí, tuy đã ngã xuống đất lại đứng dậy ngay được, tay cầm giây cương ngựa cỡi chạy đi thoát ngay được, ví như người khi người bị ngã xuống đất kia, mau chóng nắm bắt được ngựa, được rồi liền cỡi ngay lên con ngựa ấy, như con ngựa kia chạy nhanh chóng, người cỡi ngựa cũng nhanh chóng, thần thức kia cũng như thế, muốn sinh lên cõi trời liền nghĩ đến nương gá cõi trời, thấy cha mẹ trời ngồi chung một tòa, thấy rồi nhanh chóng gá vào đó liền được thụ sinh.
Lại nữa, Đại Dược! Ông hỏi phàm người khi thần thức mới dời khỏi, trong khoảng thời gian thần thức chưa đến, thời ấy sẽ ở tại nơi nào? Tánh của nó phải quan sát như thế nào mới biết được?
Này Đại Dược! Ví như bóng người ở trong nước, tuy lại hiện sắc, nhưng không phải là hình sắc chính của người, nên quan sát như thế.
Này Đại Dược! Hình bóng của người kia tay chân trên dưới đều giống nhau, khi sắc được thành tựu ở trong nước, sắc ấy cũng không nghĩ rằng: “Ta có nhiệt não, ta có rét mướt, thân thân ta tật bệnh, thần thức kia cũng không có lòng nghĩ miệng nói ta là chân thể, như một khối thịt ở trong thai. Hình bóng của người kia không có chỗ nào rối loạn, khi mà hình ảnh của người kia ở trong nước, không có âm thanh được nói ra là khổ thanh hay lạc thanh. Thần thức ấy từ nơi thân này bỏ rồi chưa đến được thân kia, có hình như thế và tánh như thế.”
Này Đại Dược! Phàm có chúng sinh hoặc tạo nghiệp bất thiện, bởi nghiệp kia níu kéo nhiếp thuộc, chúng sinh kia sinh ở chỗ này

* Trang 432 *
device

muốn bỏ thân ấy, khi bỏ thân ấy, sinh lòng nghĩ: Ta tức là người kia, từ địa ngục này bỏ thân này, đây là cha mẹ ta. Người kia khi bỏ thân ấy, đồng đẳng thành tựu sắc thân bản tánh hữu, người kia thành tựu như bản thân thể tức là thấy được thân phận. Thần thức người kia khi bỏ thân mạng mà bị sầu não liền thấy thứ thứ địa ngục, thần thức kia khi mới bỏ thân mạng đã ở địa ngục kia, tức thành tựu hữu nghiệp liền thấy địa ngục kia. Hoặc có phương khác nhau như huyết lệ, người kia liền sinh tâm nhiễm trược tướng, sinh nhiễm trược tướng rồi, tức thành thân địa ngục, thần thức kia như bị rơi xuống nơi ẩm ướt dưới đất thối rữa thân sinh ra trùng bọ, cũng như nhà xí hôi thối nhơ bẩn sinh ra trùng bọ, ví như trong chất sữa đặc bị thối rữa có các trùng bọ sinh ra.
Này Đại Dược! Chúng sinh muốn sinh địa ngục cũng lại như thế.
Khi ấy, Bạt-đà-la-ba-lê chắp tay hướng đến Đức Phật bạch:
–Bạch Thế Tôn! Các loài chúng sinh ở trong địa ngục thân của họ có màu sắc gì? Phải chịu thân thể như thế nào?
Đức Phật bảo Bạt-đà-la-ba-lê:
–Nếu có chúng sinh nhiễm trước huyết xứ, thì thân thể của kẻ ấy sẽ sinh ra màu sắc của máu, nếu nhiễm trước Tỳ-la-ni hà, thân ấy sẽ giống như sắc mây không trắng không đen, nếu có chúng sinh nhiễm trước Hôi hà thì thân ấy sinh ra loang lổ, tất cả chúng sinh ấy ở chỗ kia thân thể mềm mại, giống như vương tử an vui nuôi nấng thân đó.
Này Bạt-đà-la-ba-lê! Ở chỗ kia các chúng sinh chịu thân to lớn, dài tám khủy tay rưỡi, lông mày đầu tóc rất dài, chân nó ngược hướng về phía sau rất đáng sợ, nếu có người nào ở cõi Diêm-phù-đề, muốn đến địa ngục để xem, thấy người của địa ngục đó sẽ hoảng sợ chết ngay.
Lại nữa, Bạt-đà-la-ba-lê! Chúng sinh ở địa ngục tuy vẫn có ăn uống, nhưng không có lúc nào được an vui cả.
Khi ấy, Đại Dược lại bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Các chúng sinh kia khi ăn, có những thức ăn gì?

* Trang 433 *
device

Đức Phật bảo Bồ-tát Đại Dược:
–Đại Dược! Khi các chúng sinh kia tại địa ngục du lịch, từ xa thấy sắc đỏ, hoặc nước đồng nấu chảy, đá nung chảy, thấy rồi đều cùng nhau xướng rằng: Ô, nhân giả ai muốn được ăn, lại gần cùng nhau cùng ăn. Nghe tiếng ấy rồi, họ đều tụ họp cả một chỗ, hướng về chỗ đồng nấu chảy, đều trụ ở hội đường, đã xin ăn rồi nên há miệng muốn được ăn. Những nước đồng nấu chảy và đá nung chảy, phừng phực phóng ra ánh sáng phát ra thành tiếng Đa-tra-đa-tra, rồi chảy rót vào miệng đốt cháy cả toàn thân.
Này Đại Dược! Các chúng sinh kia vì lý do muốn ăn, mà phải chịu nỗi khổ như thế đấy.
Lại nữa, Đại Dược! Chúng sinh khi ở trong địa ngục kia, thần thức đó chỉ ở trong hài cốt, mà các thần thức kia không lìa hài cốt, thần thức không lìa hài cốt, cho nên không thủ mệnh chung. Tuy nhiên chúng sinh ấy vẫn còn bị đói não, nơi kia cũng không có việc ăn, ở chỗ kia có vườn rừng vi diệu, chúng sinh kia mắt thấy mọi hoa quả, mỗi vườn cây um tùm xanh ngát, cũng thấy đất đai vi diệu rộng lớn, có cỏ non mềm mại phủ trên mặt đất, chúng sinh kia thấy vườn rừng đất đai vi diệu tốt đẹp, ai nấy đều vui vẻ mỉm cười, ai ai cũng khởi niệm và gọi nhau: Lũ người các ngươi, vườn rừng vi diệu đẹp đẽ như thế đáng nên hưởng thụ sự khoái lạc. Ở trên cây kia có bao nhiêu hoa quả và các cành lá… tất cả đều biến thành sắt, chúng sinh kia liền bị sắt kia, cành lá, hoa quả xé nát thân thể, chúng sinh ở nơi địa ngục kia bị cành lá, hoa quả giống như gốc tre đánh nát thân tội nhân, khi bị đánh đâïp như thế, miệng kêu gào lớn chốn chốn ruổi chạy, trong lúc như thế, sau đó lại có các người của vua Diêm-la tay cầm rựa bén, hoặc cầm gậy sắt thực đáng sợ, răng nanh rất bén, hoặc cầm gậy sắc to lớn, mắt thật đáng sợ, răng nanh bén nhọn, đầu tóc bốc cháy như lửa, toàn thân như một khối lửa to lớn đang cháy, tay cầm thứ thứ khí trượng, tội nhân tùy nghiệp sở sinh, người của Diêm-la cứ đuổi theo sau, miệng xướng lời này: Lũ người kia hãy dừng lại, đừng có chạy, các ngươi do nghiệp đã làm, nay đang ở trong vườn rừng này cớ gì mà phải chạy cho khổ, sao lại không ở đây mà cảm thọ những nghiệp đã làm ấy.

* Trang 434 *
device

 Này Đại Dược! Các chúng sinh kia ở trong địa ngục phải chịu khổ não như thế.
Lại nữa, Đại Dược! Người trong địa ngục qua bảy ngày sau, chịu khổ địa ngục đầy đủ, giống như ong đi hút lấy nhụy hoa rồi về tạo thành mật. Sở dó vì sao? Mỗi nhân của “hữu” mà thành thần thức, mới phải chịu lấy các khổ ở địa ngục, mà thần thức kia khi mới xả thân, mà không được tự do, bị mọi khổ bức bách trong tâm không được vui vẻ. Khi mới thấy bóng đen tối lớn đến nơi kia, khác nào như người bị giặc bức bách kéo đi, lòng nghĩ như thế này: “Ô hô! Ta nay cớ sao lại bỏ cõi Diêm-phù-đề vi diệu này, bỏ cả người thân cùng bạn bè yêu thương, nhanh chóng hướng đến địa ngục mà đi tới, ngay nay chẳng thấy được con đường ở trên trời nữa.” Người đó vào lúc ấy, khác nào như con tằm bị tơ ràng buộc, kẻ ấy không được tự do, nên nhanh chóng cầu thọ tinh, nhưng vì bị nghiệp lực trói buộc, nên không thể nào được cả, không thể nào ở được.
Này Đại Dược! Chúng sinh ở nơi địa ngục đó, có nhân duyên như thế và phải chịu mọi sự khổ não như thế.
Bấy giờ, vương tử Đại Dược và trưởng giả tử Bạt-đà-la-ba-lê, nghe việc ấy rồi lông trong thân người đều dựng đứng, chắp mười đầu ngón tay hướng về Phật quy y.
Vương tử Đại Dược…, phát tâm nguyện như vầy: Nhờ nhân duyên nghe pháp này, ở trong vòng sinh tử lưu chuyển, nguyện xin đừng phải sinh vào nẻo ác, nguyện không phải chịu khổ nơi địa ngục.
Bấy giờ Bạt-đà-la-ba-lê, lại bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Con lại muốn hỏi Đức Phật mà lòng con trước đây vẫn còn nghi hoặc.
Đức Phật bảo Bạt-đà-la-ba-lê:
–Ý ông nghi chỗ nào tha hồ cho ông hỏi.
Bạt-đà-la-ba-lê bạch Đức Phật:
–Bạch Thế Tôn! Thế nào gọi là dồn? Thế nào gọi là chứa? Cái gì gọi là ấm? Thế nào gọi là dời?
Đức Phật dạy:

* Trang 435 *
device

–Bạt-đà-la-ba-lê! Có bốn pháp giới thành tựu được thân này, những gì là bốn? Các giới hòa hợp, trí tuệ kiến ý, vô minh, các thức của cảnh giới nghĩa tổng quát của điều đó ta đã nói rồi. Dồn là sáu giới và các cảnh của nhập, ở trong sáu giới ấy, phần thô có ba: Một là nhập, lại có hai thủ, trong đó có tóc râu, mọi thứ như lông da thịt huyết mạch nước mắt đờm dãi, năm tạng tay chân đầu mặt, thân phần lóng đốt hòa hợp gọi là dồn, ví như mọi thứ ngũ cốc dồn chứa lại, hoặc là vừng, hoặc là đại tiểu mạch, hoặc đậu hạt dài, gom chung lại gọi là dồn chứa là như thế như thế… Thân này có thần phần, có lóng đốt gom cả lại nên gọi là dồn chứa.
Nói sáu giới, những gì là sáu? Một là địa giới, hai là thủy giới, ba là hỏa giới, bốn là phong giới, năm là không giới, sáu là thức giới.
 Nói sáu nhập, những gì là sáu? Một là nhãn, hai là nhó, ba là tỷ, bốn là thiệt, năm là thân, sáu là ý.
Nói sáu nhập (sáu căn) cảnh giới. Những gì là sáu? Một là sắc, hai là thanh, ba là hương, bốn là vị, năm là xúc và sáu là pháp, đây gọi là cảnh giới sáu nhập.
Nói các bản thể của thô giới có ba: Những gì là ba? Một là dục, hai là tức giận, ba là nghi. Những thứ này phát khởi có ba, những gì là ba? Một là phong (hơi thở), hai là đờm có màu trắng màu vàng và ba là nước mắt nước mũi.
Nói các nhập thì chỉ có hai, những gì là hai? Một là trì giới và hai là tín. Lại có sáu. Những gì là sáu? Một là thí, hai là tài, ba là tinh tấn, bốn là thiền định, năm là thiện và sáu là phi thiện.
Nói về ấm, sao lại gọi là ấm? Một là thụ, hai là tưởng, ba là các hành và bốn là thức. Bốn ấm này là không có sắc. Nói thọ tức là thọ dụng, nói tưởng tức là phân biệt khổ vui, nói các hành tức là thấy nghe xúc chạm và thọ dụng, đây gọi là thức, làm chủ của thân, hay được tự tại, vì trong tất cả mọi vật được tự tại.
Nói dời là gì? Khéo thành tựu giới thanh tịnh, như thân nghiệp, khẩu nghiệp và ý nghiệp thanh tịnh, căn của sự thọ dụng khi mệnh đời hoàn toàn chấm dứt, lúc ấy thức kia xả các ấm, lại không thọ dụng đời sống thuộc về sắc pháp, không còn phải trở lại, cho nên chỉ

* Trang 436 *
device

một chiều hướng thọ sự an vui mà thôi, đó gọi là di dời, ngoài đó ra, không gọi là có di dời. Khác với thứ lớp phân biệt như thế, không thể gọi là di dời được.
Khi Đức Phật nói lời như thế rồi, Bạt-đà-la-ba-lê và Bồ-tát Đại Dược, đảnh lễ sát chân Đức Phật tán thán:
–Hay thay, hay thay! Bạch Thế Tôn! Phật có thể vì chúng con, nói chân thật nghĩa Nhất thiết trí như thế, pháp môn này ở đời mai sau, thường làm lợi ích cho các chúng sinh mê hoặc ngu si.
Phật bảo hai người:
–Bạt-đà-la-ba-lê! Đây là các Đức Như Lai, là Bậc Trí Giả không có hư vọng, nếu không phải là Bậc Nhất Thiết Trí, thì không thể nào biết được thể chân thật này. Ta ở trong đời quá khứ làm vô lượng hạnh khổ, huân tu trí quang minh này, những gì được tuyên thuyết của ngày nay không khác, phát quang minh trí này tự chốn này chốn khác lưu bá, hải tạng Nhất thiết trí công đức tiếng đồn này, vì giáo hóa chúng sinh mà nói, những chỗ ở chỗ nói, những chỗ ấy không phải chỉ có người hộ trì, mà các chư Thiên, Tu-la, Ma-hầu-la-già, Nhân và phi nhân… đều lại nơi kia để hộ trì, đầu lễ các chỗ ấy không có mọi sự sợ hãi, huyện quan không làm ác phá hoại được, giặc cướp không tổn hại được.
Đức Phật dạy các Tỳ-kheo:
–Này các Tỳ-kheo! Từ này pháp môn này, không được ở bên người không tin mà nói, cũng không được ở bên người hay bắt lỗi mà nói, cũng không được đối với bọn ngoại đạo Ni-kiền… mà nói, cũng không được ở bên bọn Ni-kiền-đà, Thanh văn mà nói, đối với những người chưa vào chốn không nhàn tịnh tĩnh A-lan-nhã cũng không được nói, cũng không được nói đối với người không chí tâm thỉnh cầu. Sở dó vì sao? E rằng họ nghiên cứu tìm cầu sai lầm Như Lai thì chân thật không bao giờ sơ sót. Nếu có những Tỳ-kheo xuất gia hay người thế tục tại gia, là người tín thọ tùy thuận việc này, người nói pháp này nên phải tùy thuận bên người kia, nên phải khởi tâm Từ bi, đồng một thứ nhất như Như Lai. Phát tâm Bồ-đề như thế, là người ấy gìn giữ kho tàng của chư Phật.
 Khi ấy, Đức Thế Tôn nói kệ rằng:

* Trang 437 *
device

Vì phát tâm xuất gia
Nên phải hành Phật pháp
Hàng phục chúng ma quân
Như voi hoại tre nhà.
Hay làm được pháp ấy
Cẩn thận chớ phóng dật
Diệt sinh tử phiền não
Sẽ dứt tất cả khổ.
Phật nói kinh này rồi, trưởng giả tử Bạt-đà-la, Bồ-tát Đại Dược và chúng đại Tỳ-kheo, Trời, Rồng, A-tu-la, Càn-thát-bà… nghe Phật nói, rồi vui mừng tín thọ phụng hành.
 

* Trang 438 *
device

 
Đại Tập 44 - Bộ Bảo Tích III - Số 310 (Q. 91 - 120) & Số 311 -> 312