LOGO VNBET
TỪ BI TRONG ĐẠO PHẬT

 
          Nói đến đạo Phật, thì ai cũng hiểu rằng đạo Phật là đạo từ bi, vì đạo Phật lấy hai chữ ấy làm mục đích, nêu là cơ sở cho một đạo đầy đủ cả sự sáng lạn và cao quí hơn các học thuyết khác. Nhưng lắm người còn lầm ý nghĩa của hai chữ ấy với chữ bác ái của Mạc Tử, của Gia Tô hay lòng nhân ái của thế gian, nghĩa là chỉ khuyên người ta làm lành tránh dữ mà thôi. Hoặc có kẻ cho từ bi nghĩa là vô tri giác như cây đá, phải chẳng biết, trái cũng chẳng hay, hơn nữa là nhu nhược không làm được điều gì có chí khí can đảm.
          Những lối bác ái hoặc nhân ái kia in tuồng như từ bi, song xét kỹ đó chỉ là lối thương yêu có hạn lượng đối với một xã hội hay một đồng loại mà thôi. Còn từ bi của đạo Phật không có bờ bến, không hạn cuộc trong đồng loại, trong thời gian không gian. Vì vậy nên đạo Phật cũng gọi là đạo từ bi vô thượng, vượt hẳn các học thuyết, đạo lý của thế gian.
          Kinh có câu: "Từ năng dữ lạc, bi năng bạt khổ", nghĩa là đức từ của Phật ban cho chúng sanh mọi điều vui, đức bi của Phật cứu vớt chúng sanh thoát ly các điều khổ.

* Trang 206 *
device

          Chúng ta thấy từ trong gia đình cho đến ngoài xã hội, không người nào là không thương yêu, nhất là bà mẹ thương yêu con dại, phải chịu bao nhiêu điều đắng cay khổ sở vì con, mà không bao giờ có lòng chán nản; ngoài loài người, nhiều loài cầm thú, lắm khi vì lòng thương con quá nặng mà phải chết oan vì lưới bẫy, vì thuốc độcv.v... Nhưng đó chỉ là lòng thương đối với con mình nên không sánh được với lòng từ bi của Phật là coi tam giới như thân phần, coi mọi loài chúng sanh như con một. Vì vậy nên cũng gọi Phật là Tam giới đạo sư, Tứ sanh từ phụ.
          Phật, Bồ-tát, từ vô lượng kiếp trước đã phát Bồ-đề tâm, trên y cầu Phật đạo, dưới hóa độ chúng sanh, trong giây lát, trong tháng năm không lúc nào xao bỏ lòng từ bi cả, vì rằng từ bi là chánh nhân,là căn bản của Phật quả, còn chúng sanh là trợ duyên, là cảnh duyên để thành tựu đạo quả Chánh giác.
          Vì vậy nên Phật thường căn dặn Bồ-tát muốn thành tựu Phật quả trang nghiêm thì trước phải phát Bồ-đề tâm. Bồ-đề tâm như trên đã nói là phát tâm thượng cầu hạ hóa, mà thượng cầu hạ hóa ấy là gốc của lòng từ bi mà ra.
          Bồ-tát trong hằng ngày tu hành lục độ cũng gốc ở lòng từ bi mà ra. Bồ-tát vì xem thấy mình và tất cả chúng sanh, đều có tánh sáng suốt thành Phật, tánh

* Trang 207 *
device

ấy vẫn trong sạch, không tham lam, không độc ác, không hờn giận, không lười nhác, không tán loạn, không ngu si, song vì chúng sanh để cho các tánh tham lam, hờn giận v.v... làm ô nhiễm, làm cho khổ mãi trong luân hồi, nên chính Bồ-tát tu lục độ cũng vì lòng từ bi muốn mình và chúng sanh đồng thành Phật đạo.
          Từ bi của Phật không đồi với lòng thương ô nhiễm của thế gian, không hạn cuộc vào thời nào, cảnh nào và cao thượng hơn cả là vì có ba lối từ bi sau này: 1. Chúng sanh duyên từ, 2. Pháp giới duyên từ và 3. Vô duyên từ.
          - Thế nào là Chúng sanh duyên từ? Chúng sanh duyên từ là lòng từ bi của Phật, do sự đau khổ, lòng cầu nguyện của chúng sanh mà cảm ứng Phật, tuy coi chúng sanh đồng như con một, dù thân, dù sơ, dù quá khứ, dù hiện tại, vị lai,vẫn không có chi là không bình đẳng, song đức từ ấy chỉ theo duyên chúng sanh mà phát, vì rằng lòng từ bi của Phật ví như mặt trăng vẫn chiếu tất cả, không phân biệt nơi nào, song nơi nào có nước mới có mặt trăng hiển hiện. Phật cũng như bà mẹ hiền hằng thương nhớ chúng sanh, thấy chúng sanh càng đau khổ thì càng muốn cứu vớt, song vì căn duyên có khác, nên kẻ được thấm nhuần ơn từ bi, còn có kẻ thấy Phật muốn xa, không đủ thiện căn thì chưa được gặp Phật, nên trong kinh Lăng

* Trang 208 *
device

Nghiêm đã nói: " Thập phương chư Phật, lân niệm chúng sanh, như mẫu ức tử, tử nhược ức mẫu, như mẫu ức thời, mẫu tử lịch sang, bất tương vi kiến",  thì đủ rõ chúng sanh duyên từ của Phật.
          - Thế nào là Pháp giới duyên từ? Pháp giới duyên từ là Phật không duyên cơ mà cảm hóa độ như trên, mà Ngài chỉ duyên nơi toàn thể pháp giới mà lợi hóa chúng sanh. Toàn thể pháp giới, chính Phật và chúng sanh vẫn đồng một thể ấy, nên chúng sanh còn khổ thì Phật chưa hoàn toàn Niết-bàn, chúng sanh chưa thoát luân hồi, là còn vào sanh tử để hóa độ. Đó là duyên toàn thể pháp giới mà hiện đức từ bi hóa độ vậy.
          - Thế nào là Vô duyên từ? Vô duyên từ là ngoài hai món duyên trên ra, Phật còn có món duyên vô từ; Ngài đã dày công tu hành được bất tư nghì vô tác diệu dụng, nên không luận chúng sanh nào, thời gian nào Ngài không cần duyên theo tâm niệm chúng sanh, không cần duyên theo thể tánh pháp giới, Ngài không cần tác ý, không rời chân như mà hiện làm Phật sự nên gọi là vô duyên từ.
          Hai chữ từ bi của đạo Phật, cao thượng như vậy, lòng từ bi yêu thương chúng sanh, cứu vớt chúng sanh thoát ngoài vòng sanh tử, rất khác hẳn lòng thương của người đời, chỉ thương giúp những người

* Trang 209 *
device

đồng loại, đồng dòng giống với mình; hơn nữa là lòng thương yêu của người đời lắm khi gây những ân oán nặng nề, chẳng biết lúc nào thoát khỏi vòng sanh tử, chính lòng từ bi của Phật đã cứu vớt lòng thương của người đời ra khỏi vòng thương yêu chật hẹp.
          Nói tóm lại,  từ bi là cội gốc của tất cả pháp lành, của tất cả hạnh Bồ-tát của chư Phật. Ngoài đức từ bi thì không lấy gì làm căn cơ cho Phật tử tu hành Phật đạo và ngoài hai chữ từ bi thì không lấy gì làm mục đích cho Phật giáo. Từ bi là mục đích của Phật giáo, người Phật tử há lại không cố gắng noi theo gương Phật để làm tỏ rạng mục đích ấy sao.
1943.
*
*   *

* Trang 210 *
device

 
Hư Tâm Học Đạo