LOGO VNBET
Vài nét về
TRƯỜNG AN NAM PHẬT HỌC
 

          Trường An Nam Phật học là một trường do các Ngài đại đức Tăng già và các cư sĩ thiện tín Trung kỳ chung nhau xây dựng để dạy vẽ cho các học sinh có đạo tâm xuất gia tu học đào tạo nên những bậc Tăng tài đủ học vấn và đức hạnh hầu mong chấn hưng Phật giáo sau này... Cái ý niệm ấy và công việc ấy là công việc lợi tha to tát. Chúng ta không thể quên nhãn được. Song hữu vi pháp đều là biến thiên mà cái trường An Nam Phật học này cũng không khỏi điều thay đổi mà hóa thành một trang lịch sử. Trang lịch sử của trường An Nam Phật học tuy chưa trải qua bao năm nhưng sự thay đổi không phải ít và sự chép lại nó cũng không phải dễ dàng. Bởi vì trong thời kì đầu tiên và trung gian của nó là thời kì chúng tôi còn thơ ấu không được dự biết sự gì cả, biết chăng chỉ biết những cái đã có ra bề ngoài chứ không làm sao biết cái nguyên nhân trong công việc ấy được. Nên nay chép lại đây cũng là chép một vài phần có biết, có thấy, còn nhớ và vài điều có giấy chép để lại mà thôi, nếu muốn cho thật đúng thì chỉ trông mong những bậc từ trước tới nay đều

* Trang 211 *
device

có chức quan hệ đối với nhà trường đem sự thật mà chép lại mới hoàn toàn. Đây chỉ kể năm mà kể sơ lược lai lịch trường.
          Năm 1935 (2488) bắt đầu trường Phật học thành lập. Bên Tăng già thì có thầy trụ trì Trúc Lâm (Giác Tiên) và đệ tử Ngài là thầy Thích Mật Khế v.v... Bên cư sĩ thì có ông Lê Đình Thám v.v... hợp sức nhau gây dựng trường tại chùa Quang Công (gần Diệu Đế bấy giờ). Sự học hành lúc này chỉ sơ sài mỗi ngày vài ba giờ học quốc ngữ do thầy Mật Thể chỉ vẽ, coi việc ăn uống và xem sóc học sinh thì có mấy thầy trụ trì Quang Công trước, tiền ăn lúc này chỉ do thầy Mật Khế và một số ít người giúp đỡ, tuy vậy mà học sinh không lấy gì ăn uống cực lắm, vì số học sinh chỉ độ trên 10 người mà thôi, ấy vật giá rất rẻ. Ở đây từ tháng giêng qua độ tháng 7-8 An Nam là học sinh phải dời lên ở chùa Trúc Lâm, nên sự học hành và ăn uống không phải còn như cũ, lúc này sự học có chương trình cần mẫn hơn, một vài danh từ Phật pháp tăng từ đây mới biết đôi chút mườn tượng, vì sự giáo thọ lúc này đều do thầy Đốc Giáo (hiện giờ) chuyên môn dạy bảo, ngoài ra còn có thầy giáo Chí làm kiểm khán, các thầy ở chùa Trúc Lâm đều coi phần kiểm điểm học sinh, sự ăn ở cũng đều nhờ các thầy  sắp đặt, học sinh lúc này nhiều hơn, học sinh ngoài đến

* Trang 212 *
device

học phải nộp mỗi tháng 200 phận phí, cuối 1935 này đã có kỳ thi tấn ích rồi sau mới nghỉ tết.
          Năm 1938. Sự học đã có chương trình nhất định không còn thay đổi nữa, nhưng ăn ở còn chưa nhất định, vì chùa Trúc Lâm là một chùa tư mà nước độc không thể lập một ngôi trường vĩnh viễn được, nên quý thầy Trúc Lâm, Đốc Giáo cùng thiện tín bàn định dời ra chùa Báo Quốc. Trong năm 1936 sau khi nghỉ nắng ở Túy Vân ba tháng là di trường về chùa Báo Quốc., nhưng chùa này cũng là chùa của một môn phái trong Chư Sơn không thể tự do kiến thiết vẽ vang được, chỉ mượn ở tạm trong các nhà trống của chùa. Đưa trường về Báo Quốc chủ động ở Ngài Trúc Lâm Giác Tiên, như có cái thư Ngài gởi cho Ban Trị Sự Phật học Huế.
          Huế 07-09-36
          Kính trình Ban Trị Sự Hội Phật học Huế.
          Tôi đã đem học trò gởi tại chùa Báo Quốc, nay tôi xin trình Hội viết, tôi có nhờ mấy Ngài hội viên sau này giúp tôi về việc học trò, các Ngài ấy đã bằng lòng cả:
          M.M Lê Đình Thám, Cao Xuân Xang, Nguyễn Thị Hựu, Nguyễn Hữu Khác, Bữu Bát v.v...
          Giám đốc Trường Tiểu Học
Giác Tiên

* Trang 213 *
device

          Nên sự ăn ở lúc này đều do mấy ông hội viên ấy giúp đỡ, có thầy giáo Nguyễn Văn Cảnh làm thầy đã làm kiểm sát trước khi về Túy Vân trở lại vẫn thường coi ngó...
          Năm 1947, sự học hành vẫn một mình thầy Đốc Giáo tiếp tục dạy bảo nhưng còn sự nhắc nhở thì hội có yêu cầu ngài Hòa thượng Tâm Khoan là tự chủ làm chánh và ngài Từ Quang, Vạn Phúc, Báo Quốc làm Phó Giám đốc vào ngày 1 tháng 1 năm 1937, sau lại có ngài Hải Đức làm Chánh Giám đốc thế ngài Tâm Khoan, sự ăn uống thì mỗi tháng phạn phí 2đ nhờ các bà trong hội thay đổi coi ngó việc ăn mỗi người mỗi tháng, các bà đều tận tâm giúp đỡ cho đến cuối năm.
          Năm 1938 - PL.2501. Qua năm này chẳng những coi ngó sự ăn uống đổi mà thầy Kiểm khán cũng đổi. Vì thiếu nhơn duyên nên thầy Kiểm khán Ngô Cảnh về Touranne, từ sự học hành cho đến sự ăn uống của học sinh một mình thầy Đốc Giáo xem sóc, nhưng sự ăn ở cũng vẫn như trước nghĩa là chỉ ké với chùa, học sinh phải ăn ngủ chật vật, thiếu chỗ để học, thiếu nơi mà nằm, nên Hội đã thương lượng với môn phái Báo Quốc xin lập thêm nhà trường trên đất vườn chùa các ngài bằng lòng.
          Kế đến ngày 27-11 năm ấy (1938) Môn phái và Hội viên nhóm tại chùa Báo Quốc làm lễ đặt viên đá

* Trang 214 *
device

đầu tiên cho trường, từ đây mới xây dựng nên một ngôi trường đầu tiên có cả lớp học và phòng ngủ (hiện còn bây giờ). Tuy vậy, song ở giữa hội và trường chưa có một quy tắc nhất định rõ ràng, nên qua 21. Dicembre 1938, đã nhóm nhau bổ cứu việc lập quy tắc sau này:
          1. Chương trình và học phí mỗi học đẳng.
          2. Cách thức nhập học, thôi học và biệt xuất học sinh.
          3. Qui lệ học sinh lưu trú và học sinh ngoại trú.
          4. Cách thứ thì tấn ích hằng năm và thi thành chung.
          5. Phương tắc quản lý các Phật học trường.
          6. Phận sự học sinh đối với Hội.
          7. Phận sự Hội đối với ân nhân các trường.
          8. Cách thức mở các Phật học trường các tỉnh hội và hội đã đọc một bản điều lệ tại trường chiều 25-12-38, đại khái nói luật lệ của nỗi Học Tăng phải giữ và bổn phận thầy Đốc, thầy Kiểm khán trong trường, việc này rốt cuộc chỉ thực hành một đôi phần mà thôi, chưa thành gì lắm, cuối năm lại có kỳ thi có thể gọi là kỳ thi rất kỷ trong các kỳ thi tấn ích...
          Năm 1939 (ngày 5 tháng 12 Mậu Dần) có một lễ phát phần thưởng rất long trọng tại giảng đường ấy là

* Trang 215 *
device

ngày trước khi trường nghỉ ăn tết để phấn khởi tâm tu học của học sinh, qua năm sau cũng vẫn đông đủ và sự học có sắp đặt thêm. Có dạy môn triết lý (Cao Xuân Huy). Môn Toán (Trần Đăng Khoa). Môn Khoa học (Lê Đình Thám). Môn Địa Dư (Tráng Liệt) nhưng chỉ học được một vài bữa là giải tán.
          Sau kỳ nghỉ nắng năm ấy học sinh lại một lần thay đổi nhiều, có những anh em học lâu mà bỏ đi cả... Sau đây Hội có mời thầy Nghè và đến làm Kiểm khán và sự tu học cũng có phần thay đổi, trong mỗi tháng có bốn anh em tập tu Bát quan trai trong hai rằm và mùng một, nên sự bỏ ăn buổi chiều, ăn thế lại buổi mai cũng manh nha từ đây...
          Năm 1940 bắt đầu năm 1939 cho đến nay các Ngài Đại đức đều mắc việc, Trường không có ai Giám đốc cả mà thầy Kiểm khán Nghè tạm cũng nghỉ, thay lại có thầy Trừng Mạnh Trình là Kiểm khán, sự ăn học thì vẫn thường theo chương trình mà tấn tới, đến cuối năm là đến kỳ thi lên lớp trung học, kết quả cũng lấy được vài mươi Học Tăng Trung học.
          Năm 1941, 1942, từ đầu năm 1941 trở đi trường trở nên một lớp Trung học và Sơ học cho đến năm 1942 là ngày thành chung Trung học và thi bước qua Đại học, kết quả chỉ được 6 anh em đủ số điểm dự

* Trang 216 *
device

vào chính thức, còn các anh em khác đều dự bị để chờ kỳ thi khác...
          Năm 1943, 1944. Đầu năm 43 là trường đã có một lớp Đại học, và sự y áo trong trường cũng bắt đầu thay đổi bỏ đồ mặc, đồ đà cho đến ngày nay, nhưng trong trường còn thấy khuyết một Ngài Giám đốc nên cuối năm 43 Hội toàn cầu đã yêu cầu Ngài Yết-ma chùa Tường Vân (Tịnh Khiết) làm Giám đốc cho trường để dạy thêm học sinh trong phần tu tập...
          Tóm lại, cái tên An Nam Phật học trường không đến nỗi mất sự thật lắm, mà trái lại có hệ thống nhiều, có thực hiện nhiều, dù nó không khuếch trương rộng rãi, phải sống một cách khó khăn mà được nhắc qua cũng không khỏi có phần mừng thầm, song nghĩ lại cũng khỏi lo ngại, vì cái tiếng Chân hưng Phật giáo chưa thấy có sự gì đáng gọi là việc tin cậy vững  vàng nên trong đoạn văn kể trên đây chưa có điều gì vẻ vang đáng chú ý, chỉ trông mong ngày tương lai mà tô điểm thêm vào.
(Ngày 9-10-1944, Pl.2507)
*

* Trang 217 *
device

 
Hư Tâm Học Đạo