LOGO VNBET
Ý NGHĨA CHỮ TỰ DO VÀ TỰ TẠI

 
          Từ khi Âu hóa tràn sang nước ta, thì bao nhiêu danh từ mới mẻ nào bình đẳng, nào tự do cũng lần lữa xuất hiện, nó đã lan khắp các nơi, trên các mặt báo chương trên chốn học đường, cho đến nơi thị thành buôn bán không chỗ nào là không thấy không nghe: Tự do! Tự do.
          Những khách du đãng, các kẻ giang hồ, nói con bất hiếu, học trò thất nghi khi nào cũng muốn phóng giãi tất cả lễ nghi luật pháp buộc ràng để cầu được tự do, phóng thân chạy theo ý muốn, nay non cao mai biển rộng, sớm đi đánh bạc, chiều đi coi hát khỏi bị điều gì ngăn đón, như vậy là hạnh phúc của đời người; trong tâm đã sẵn sàng phóng đãng như vậy ngoài lại được khẩu hiệu tự do bảo toàn. Cho nên mặc sức hành động, tự do đi chơi, tự do ăn mặc, tự do uống rượu, tự do lấn hiếp kẻ hèn yếu v.v... Khiến cho lòng người trước còn trong sạch, sau trở nên đen điu, trước vẫn nhân từ hiếu hạnh sau thành lần đổi thành độc ác vong ân, những là thần phong mỹ tục đều phải tiêu mòn hủ nát; con có quyền tự do của con, cha mẹ có quyền tự do của cha mẹ, không ai cản ai được, Vua tôi thầy trò đều có quyền tự do của Vua

* Trang 224 *
device

tôi thầy trò không ai dạy ai nghe v.v... Nói tóm lại, tự do nghĩa là không bị dưới quyền hạng chế của ai cả.
          Song xét kỹ lại thì như vậy tuy gọi là tự do mà chưa hề tự do chút nào cả, chẳng qua phóng ý tư tình, buông lung theo dục cảnh không bị pháp luật ngăn cản gọi là tự do sung sướng, kỳ thật trong đó đã bị không biết bao nhiêu hoàn cảnh chi phối, gặp sắc đẹp tiếng hay không thể không tham, đói cơm rách áo không thể không khổ, gặp nghịch cảnh còn phải than buồn, gặp thuận cảnh không khỏi réo rắc vui mừng, huống gì còn những khổ sống chết già đau muốn tránh xa mà không làm sao tránh được, như vậy thì hai chữ tự do chỉ là thuận tình lưu dục còn phải khuyết điểm, cho nên hơn một tằng trong đạo Phật thường dạy hai chữ "Tự tại", chẳng những không theo lòng dục vọng vượt bỏ pháp luật càng thường gây thêm tội lỗi buộc ràng, làm cho thế đạo nhơn tâm lu mờ phế bỏ, mà lại còn là một lòng tin cho mọi người noi theo để cầu lấy hạnh phúc chơn thật hoàn toàn.
          Tự tại, là không ngăn ngại, là giải thoát, là kết quả hoàn toàn của kẻ tu hành. Tự tại không bị sắc đẹp làm lòa mắt, tự tại không bị ngũ dục làm loạn tâm, không vì nghịch cảnh không vui bởi thuận cảnh không mừng không giận không ghét không ưa, ở vào hoàn cảnh nào cũng không việc gì bó buộc được, cho đến sanh tử cũng không thể buộc ràng, mặc dù vào sanh ra tử

* Trang 225 *
device

Mà luôn luôn đặng tự tại; tự tại như vậy mới là chơn thật tự tại mới là chỗ đáng chung cầu của muôn người muốn hết khổ được vui vậy.
          Như thế thì thấy rõ ý nghĩa của chữ "Tự do" và "Tự tại" khác nhau trên trời như vực, tự do thì vượt cương thường đạo đức, pháp luật lễ nghi để làm theo ý muốn, tự tại thì giữ trọn đạo đức để trau giồi tâm tánh mà không hề bị bó buộc, tự do thì thoát một bên lại bị buộc một bên, còn tự tại thì hoàn toàn giải thoát, tự do còn phải sanh tử đoạn lạc, còn tự tại thì dầu sanh tử cũng không bị ràng buộc v.v...
          Tự do ư? Tự tại ư? Người muốn lập đức, muốn được an vui tất phải thuận chân cho kỹ!
(Ngày 17 tháng 2 - 1945 - PL.2508).
*
*   *

* Trang 226 *
device

 
Hư Tâm Học Đạo