LOGO VNBET
      “Như có người lấy rượu ngon đổ vào trong bồn lớn, lại thả một người vào trong bồn ấy, nhưng rượu không lên tới miệng. Người ấy có biết rượu ngon chăng?”
     Vua đáp: “Không thể biết.”
     Na-tiên hỏi: “Vì sao không biết?”
     Vua đáp: “Vì rượu không vào trong miệng, chẳng chạm đến lưỡi nên không thể biết rượu ngon dở.”
     Na-tiên nói: “Như vậy đó, lời nói của đại vương trước sau không hợp nhất rồi.”(1)
     Vua nói: “Trẫm quả thật ngu si trí cạn, không luận giải nổi việc này. Kính mong đại đức giảng rõ cho.”
      Na-tiên nói: “Người ta do nơi mắt mà thấy hình sắc, tâm liền cảm thọ. Cảm thọ tức sanh các điều khổ vui, trong tâm liền duyên theo. Đối với tai, mũi, lưỡi, thân, ý cũng đều như thế, khi tiếp xúc với ngoại trần (2) đều khiến tâm sanh cảm thọ. Cảm thọ tức sanh các điều khổ vui, nhân đó ý sanh niệm tưởng. Niệm tưởng như thế tiếp nối nhau mà sanh ra, tạo thành dòng luân chuyển mãi mãi. Thật không hề có một cái bản ngã thường làm chủ như đại vương nghĩ.”
     Vua tán thán rằng: “Hay thay!”

9. CĂN VÀ THỨC
______________________
(1) Ví dụ này làm rõ thêm những điều đã nói trước. Na-tiên chỉ cho vua thấy rằng không thể có một cái bản ngã ở trong thân để qua các giác quan mà tiếp cận với ngoại cảnh theo cách như người ngồi trong nhà nhìn ra cửa sổ.
(2) Tức bao gồm các trần tương ứng, như âm thanh ứng với tai nghe, hương ứng với mũi, mùi vị ứng với lưỡi, xúc chạm ứng với thân, pháp trần ứng với ý.

* Trang 74 *
device

     Vua lại hỏi: “Bạch đại đức, như khi người ta sanh ra, có phải con mắt với tâm (1) cùng lúc sanh ra chăng?”
     Na-tiên đáp: “Đúng vậy, chúng đồng thời sanh ra.”
     Vua lại hỏi: “Con mắt sanh ra ở phía trước? Hay tâm sanh ra ở phía trước?”
     Na-tiên đáp: “Con mắt sanh ở phía trước, tâm sanh ở phía sau.”
     Vua hỏi: “Vậy con mắt có nói với tâm rằng: Theo chỗ tôi sanh ra, anh hãy tùy đó mà sanh phía sau. Hoặc là tâm có nói với con mắt như vậy chăng?
      “Hoặc tâm có nói với con mắt rằng: Theo chỗ anh sanh ra, tôi sẽ tùy đó mà sanh phía sau. Hoặc là con mắt có nói với tâm như vậy chăng?”
     Na-tiên đáp: “Hai bên chẳng hề trao đổi với nhau như thế.”
      Vua hỏi: “Chẳng phải đại đức đã nói là chúng đồng thời sanh ra đó sao? Vậy vì sao lại không có trao đổi trước như thế với nhau?”(2)
      Na-tiên đáp: “Có bốn trường hợp cùng làm theo nhau mà không cần trao đổi, giao hẹn trước. Những gì là bốn? Một là thuận theo chiều đi xuống, hai là thuận theo một cửa duy nhất, ba là thuận theo dấu vết đã có trước, bốn là
________________
(1) Chữ tâm ở đây dùng theo nghĩa rộng, chỉ cho khả năng nhận biết, tri giác của con người, không có sự phân biệt chân tâm, vọng tâm. Trong bản Hán văn dùng chữ thần (tiếng hoa), theo nghĩa mà xét thì tương ứng với tâm thức.
(2) Lý luận của vua ở đây là: Con mắt và tâm cùng đồng thời sanh ra, vậy mắt chẳng biết tâm, tâm chẳng biết mặt, như nấu không giao hẹn trước làm sao có thể sanh ra ở đúng vị trí thích hợp của mình, tức là con mắt ở trước mà tâm ở sau, như lời Na-tiên nói.

* Trang 75 *
device

thuận theo kinh nghiệm đã trải qua nhiều lần. Bốn trường hợp như vậy thì có thể cùng làm đúng theo nhau mà không cần phải giao hẹn trước.”
     Vua hỏi: “Thế nào là thuận theo chiều đi xuống?”
     Na-tiên hỏi vua: “Như trời mưa trên núi cao, nước chảy thế nào?”
     Vua đáp: “Nước sẽ chảy theo chiều từ trên cao xuống thấp.”
     Na-tiên lại hỏi: “Như có mưa lần sau nữa, nước chảy thế nào?”
     Vua đáp: “Vì theo chiều từ cao xuống thấp, nên cũng theo đúng những đường chảy trước kia.”
     Na-tiên hỏi vua: “Vậy nước chảy trước có nói với nước chảy sau rằng: Anh nên theo đường tôi đã chảy. Hoặc nước chảy sau có nói với nước chảy trước rằng: Tôi sẽ chảy theo đường anh đã chảy. Hai bên có trao đổi, giao hẹn trước với nhau như thế chăng?”
     Vua đáp: “Nước chảy trước, chảy sau đều tự nhiên mà chảy, không có trao đổi với nhau như thế.”
     Na-tiên nói: “Con mắt cũng vậy, chẳng hề nói trước với tâm rằng: ‘Anh nên tùy chỗ tôi sanh mà sanh ở phía sau.’ Tâm cũng không nói với con mắt rằng: ‘Tôi sẽ tùy chỗ anh sanh ra mà sanh ở phía sau. Mắt và tâm không giao hẹn trước với nhau, tự nhiên mà sanh ở nơi thích hợp, gọi là thuận theo chiều đi xuống. Tai, mũi, lưỡi, thân, ý cũng đều giống như vậy.”
     Vua lại hỏi: “Còn thế nào gọi là thuận theo một cửa duy nhất?”

 

* Trang 76 *
device

     Na-tiên hỏi vua: “Như trong thành lớn chỉ có một cửa ra. Trong thành có một người muốn ra, sẽ đi theo hướng nào?”
     Vua đáp: “Tất nhiên hướng về phía cửa ấy mà ra.”
     Na-tiên hỏi: “Sau lại cũng có người muốn ra nữa, sẽ đi theo hướng nào?”
     Vua đáp: “Tất nhiên lại theo đường ra cửa như người trước.”
     Na-tiên hỏi vua: “Người ra trước có nói với người ra sau: ‘Anh nên theo đường tôi đã ra mà đi.’ Hoặc người ra sau có nói với người ra trước: ‘Tôi sẽ theo đường anh đã ra mà đi.’ Hai người có trao đổi, giao hẹn trước với nhau như vậy chăng?”
    Vua đáp: “Người trước, người sau, thật không có trao đổi, giao hẹn với nhau gì cả.”
     Na-tiên nói: “Con mắt cũng vậy, chẳng hề nói trước với tâm rằng: ‘Anh nên tùy chỗ tôi sanh mà sanh ở phía sau.’ Tâm cũng không nói với con mắt rằng: ‘Tôi sẽ tùy chỗ anh sanh ra mà sanh ở phía sau.’ Mắt và tâm không giao hẹn trước với nhau, tự nhiên mà sanh ở nơi thích hợp, gọi là thuận theo một cửa duy nhất. Tai, mũi, lưỡi, thân, ý cũng đều giống như vậy.”
    Vua lại hỏi: “Còn thế nào là thuận theo dấu vết đã có trước?”
    Na-tiên hỏi vua: “Như xe đi trước để lại dấu vết, xe đi sau sẽ đi thế nào?”
    Vua đáp: “Theo vết xe trước mà đi.”
    Na-tiên hỏi: “Vậy xe trước có nói với xe sau rằng: ‘Anh nên theo đường tôi đã đi trước.’ Hoặc xe sau có nói

* Trang 77 *
device

 
Kinh Tỳ-Kheo Na-Tiên