LOGO VNBET
03. LỊCH SỬ KẾT TẬP PHÁP TẠNG LẦN THỨ BA
Sau Phật Niết-bàn 100 năm, Đại hội kết tập Pháp tạng lần thứ hai diễn ra, và sau lần kết tập thứ 2 đúng 118 năm lại diễn ra cuộc kết tập lần thứ 3. Như vậy, lần kết tập này xảy ra sau Phật Niết-bàn 218 năm, tức năm 325 trước Tây lịch. Đại hội lần này do Hoàng đế A Dục (Asoka) đề xướng và bảo trợ.
     Vua A Dục ra đời khoảng 200 năm sau khi Phật Niết-bàn, tức khoảng 340 năm trước Tây lịch. Lúc ông còn trẻ, vốn tính tình hung bạo, nên không được phụ vương yêu thích. Do đó ông bị đưa đi trấn nhậm vùng đất xa xôi. Đến khi phụ vương băng hà, ông liền đem quân về triều, giết người anh cả là Hoàng Thái Tử Tu Ma Na (Sumara) và tất cả những người anh em khác, chỉ để lại một người em cùng mẹ là Túc Đại Đa (còn gọi là Đế Tu) rồi lên ngôi vua. Sau khi lên ngôi, trong khoảng 3 năm đầu, nhà vua chỉ phụng sự ngoại đạo, theo truyền thống của tiên vương để lại. Đến năm thứ 3, nhân trông thấy một Sa-di tên Nê Cù Đà (Nigrodha) oai nghi tề chỉnh, tướng mạo đoan trang, nên vua phát tín tâm quý kính Phật pháp.
     Vị Sa di này chính là con của Tu-Ma-Na. Nhân khi vua sát hại các người anh em trong hoàng tộc, thì người

* Trang 261 *
device

chị dâu, vợ Tu-Ma-Na, đang mang thai, trốn được. Sau đó, bà sinh ra Nê Cù Đà. Lúc Nê Cù Đà lên 7 tuổi thì được A-la-hán Bà Lưu Na (Mahàvaruna) độ cho xuất gia làm Sa-di. Chuyện kể rằng, lúc Bổn sư thế phát, tóc rơi chưa tới đất thì Nê Cù Đà đã đắc quả A-la-hán. Vị Sa di này, trong một tiền kiếp xa xưa, vốn là anh của A Dục. Hai anh em cùng mộ đạo tu hành, tạo nhiều công đức. Do nhân duyên ấy, nên khi vừa trông thấy ông, vua A Dục đã có thiện cảm ngay tức khắc. Hơn nữa, nhờ đã gieo trồng phước đức trong quá khứ, nên nhà vua dễ dàng thâm tín Tam-bảo, và phát tâm cúng dường Tăng chúng một cách nhiệt thành. Số người nhận được sự cúng dường của vua lên đến 6 vạn người trong mỗi ngày. Đồng thời, vua cho xây cất 84.000 ngôi già lam, và kiến tạo 84.000 ngôi bảo tháp trong khắp quốc độ, cũng như tại các nước chư hầu xung quanh.
      Khi các ngôi bảo tháo và tự viện hoàn thành, nhà vua mở tiệc khánh hạ, cũng dường rộng rãi chư Tăng. Nhân thấy oai nghi tề chỉnh và đạo hạnh thanh cao của Thánh chúng, nhà vua càng thêm tin tưởng Phật pháp nhiệm màu. Do đó, vua cho một người con trai là Ma-Sẩn-Đà (Mahinda) và một người con gái tên là Tăng-Già-Mật-Đa (Sanghamitta) cùng xuất gia một lúc. Ma-Sẩn-Đà bấy giờ vừa đúng 20 tuổi, Hòa Thượng Bổn sư của thầy là Mục-Kiền-Liên-Tử-Đế-Tu (Moggaliputta-tissa) và Tăng-Già-Mật-Đa vừa 18 tuổi, Hòa thượng Bổn sư của cô là Đàm-Ma-Ba-La (DhammaPàli).
     Nhà vua càng ngày càng nhiệt thành ủng hộ Phật pháp, cúng dường Tăng chúng một cách trọng hậu, thì ngoại đạo đi khuất thực mỗi ngày mỗi trở nên khó khăn. Do đó, họ gia

* Trang 262 *
device

nhập vào hàng ngũ Tăng chúng càng lúc càng đông. Trong số đó, có người xuất thân từ đạo thờ lửa, có người theo đạo lõa thể, và có người theo đạo dầm nước lạnh. Do tiêm nhiễm lối sống của ngoại đạo, nên mặc dù đã vào trong Tăng chúng, các Tỳ-kheo tân tòng này vẫn hành xử như ngoại đạo. Thậm chí, họ còn đem giáo luật ngoại đạo ra giảng dạy cho tín chúng, khiến cho Phật pháp trở nên hỗn loạn. Vì thế, các Tỳ-kheo chân chính không thể hòa hợp Bố-tát, tự tứ và làm các Phật sự chung với họ. Tình trạng bất ổn cứ kéo dài mãi khiến Tăng chúng sống trong sự rạn nứt, bất hòa, suốt 7 năm mà không Bố-tát được.
     Vua A Dục chứng kiến tình trạng chia rẻ của Tăng đoàn như vậy, nên rất đau lòng. Nhàm chấn chỉnh lại hàng ngũ Tăng chúng, vua bèn sai một quan đại thần đem sắc lệnh của mình đến các tự viện, truyền cho Tăng chúng phải cùng nhau hòa hợp Bố-tát. Nhưng họ không nói gì cả. Vị quan Khâm sai không biết làm thế nào, đành phải trở về triều, bàn bạc với một viên quan đồng liêu. Viên quan này bèn hiến kế bằng cách gợi ý: "Tôi thấy Đại vương khi chinh phục các nước, hễ ai không tuân lệnh thì giết chết; trường hợp này cũng phải làm như thế".
      Nghe bạn nói có lý, Viên Khâm sai liền trở lại tu viện, chất vấn vị Thượng tọa: "Đại vương đã có sắc lệnh khiến Tăng chúng phải hòa hợp thuyết giới, vì sao các vị không phục tùng?" Thượng tọa đáp: "Thưa Thượng quan, vì các thiện Tỳ-kheo không chịu Bố-tát chung với các Tỳ-kheo ngoại đạo, chứ không phải không phục tùng".
        Ngay lập tức, viên Khâm Sai liền tuốt gươm giết vị thượng tọa ấy, và lần lượt giết đến chỗ Tỳ-kheo Túc-Đại-

* Trang 263 *
device

Đa. Túc Đại-Đa liền bảo vị ấy dừng tay lại không được cuồng sát bừa bãi những người vô tội. Viên Khai sai đành phải dừng tay, rồi trở về triều để yết kiến nhà vua.
    Bây giờ nói về nguyên nhân khiến cho Túc-Đại-Đa đi tu: Sau khi vua A Dục lên ngôi bèn phong cho em là Túc-Đại-Đa làm thái tử. Một hôm Túc-Đại-Đa vào rừng du ngoạn, bỗng thấy các con nai hành động theo bản năng của chúng sinh để duy trì nòi giống. Ông nghĩ: "Các con nai ăn cỏ xanh, uống nước lã,mà còn như thế, thì các Tỳ-kheo ở trong phòng kín, có chăn êm, nệm ấm, ăn uống no đủ, thì lẽ nào không có việc ấy!" Thế rồi, ông trở về hoàng cung, đem ý nghĩ ngây thơ của mình trình bày với hoàng huynh A Dục, vua nghe thế, tự nhủ: "Thật quái lạ! Chuyện không đáng nghi ngờ mà bỗng dưng sinh nghi ngờ. Có khác nào nơi bình địa bỗng khởi phong ba!" Do đó, để dạy cho Túc-Đại-Đa một bài học, vua âm thầm sắp đặt mưu kế, khiến Túc-Đại-Đa phạm phải tội nặng đáng bị tử hình. Lúc ấy, vua phẫn nộ bảo với em mình:"Nay ta ban cho một ân huệ cuối cùng, cho phép ngươi làm vua trong vòng bảy ngày, sau đó ta sẽ trị tội".
     Thế rồi, Túc-Đại-Đa được lên ngôi báu, ngự nơi lầu son điện ngọc, có cung tần mỹ nữ, đờn ca xướng hát, và đủ các thức sơn hào hải vị không thiếu thứ gì. Nhưng ông chẳng màng để tâm đến những thứ ấy mà chỉ ngong ngóng sợ chết, đến nỗi thân thể trở nên cực kỳ tiều tụy.
      Sau 7 hôm, A Dục hỏi Túc-Đại-Đa trong thời gian qua được hưởng cảnh vinh hoa phú quý tột bực như vậy có cảm thấy thích thú hay không, thì Túc-Đại-Đa thật thà bộc bạch hết những tâm sự khổ đau của mình. Vua liền bảo:

* Trang 264 *
device

"Chỉ vì biết trước sinh mệnh mình trong bảy hôm nữa sẽ kết thúc mà người còn hốt hoảng, quên ăn bỏ ngủ, thân thể trở nên tàn tạ đến thế, huống hồ các Tỳ-kheo trong từng hơi thở nghĩ đến lẽ vô thường, không biết cái chết đến lúc nào, thử hỏi còn tâm trí đâu nữa mà đắm trước những vật dục ở đời?".
    Được lời như cởi tấm lòng, Túc-Đại-Đa liền sinh tín tâm đối với Phật pháp, và chẳng bao lâu ông phát tâm xuất gia, làm một Tỳ-kheo.
    Nhắc lại việc trước, khi viên Khâm sai bị Túc-Đại-Đa ngăn lại. Ông liền trở về triều tâu lên nhà vua sự kiện diễn tiến vừa rồi.Vua nghe thế, vô cùng kinh ngạc, đau đớn tột cùng, ngất xỉu, té quỵ xuống đất. Hồi lâu vua mới tỉnh lại, thống trách viên quan ấy: "Trẫm sai khanh đến tu viện là để truyền lệnh cho các Tỳ-kheo phải hòa hợp thuyết giới, chứ đâu phải bảo đến giết họ!"
     Thế rồi, vua tức tốc ngự giá đến tu viện hỏi chư Tăng, trong trường hợp vừa rồi vua có tội hay quan Khâm sai kia có tội. Trong các Tỳ-kheo có người thì nói do có lệnh của nhà vua mà Tăng chúng bị giết oan, nên vua có tội. Có người thì bảo cả hai đều có tội. Nhưng có người bình tĩnh hơn, hỏi vua có ý định giết hại hay không, thì vua đáp là chỉ muốn xây dựng Tăng đoàn, tạo lập công đức, chứ không có tâm sát hại. Vị ấy kết luận: "Nếu tâm Đại vương như thế, thì Đại vương vô tội, mà kẻ giết người kia có tội".
    Qua những trình bày khác nhau như thế, vua càng thêm phân vân, liền hỏi các Tỳ-kheo, ai có thể làm cho vua hết nghi hoặc. Các Tỳ-kheo bảo rằng chỉ có trưởng lão

* Trang 265 *
device

Mục-Kiền-Liên-Tử-Đế-Tu, người đã đạt được tam minh, chứng quả A-la-hán, mới có thể chấm dứt được sự nghi ngờ của nhà vua mà thôi. Sau khi nghe lời chỉ dẫn, vua liền cáo từ các Tỳ-kheo, trở về cung đình, chuẩn bị lễ cúng dường. Chuẩn bị xong các việc, vua phái người đến tu viện cung thỉnh Mục-Kiền-Liên-Tử-Đế-Tu và đại chúng vào triều thọ trai. Thọ trai xong, vua mời Trưởng lão Đế Tu cùng Tăng chúng đến một đạo tràng đã được thiết lập tại Viên Lâm (Uyyàna). Khi đến nơi, để biết chắc Trưởng lão có thể đoạn trừ được điều nghi ngờ của mình hay không, vua thỉnh cầu Trưởng lão thi thố vài phép thần thông. Trưởng lão đã hoan hỷ đáp ứng lời yêu cầu ấy khiến vua rất khâm phục nghĩ rằng ác pháp sẽ được diệt trừ, Phật pháp sẽ lại trùng hưng. Thế rồi, vua đem sự việc trước kia ra chất vấn Trưởng lão. Trưởng lão bèn hỏi lại nhà vua: "Khi ấy Đại vương có tâm sát hại hay không?" Vua đáp: "Đệ tử chỉ mong có công đức, chứ không có tâm sát hại". Trưởng lão khẳng định: " Nếu không có tâm giết hại thì Đại vương vô tội". Rồi Trưởng lão đem kinh Bản Sinh ra giảng cho vua nghe. Sau khi nghe pháp, mọi thắc mắc trong lòng của vua đều giải tỏa. Tiếp đến, Trưởng lão trình bày thế nào là đúng luật, thế nào là trái luật, thế nào là đúng pháp, thế nào là phi pháp, những gì do Phật dạy và những gì không phải do Phật dạy.
    Vua được diễm phúc nghe pháp liên tục như thế suốt bảy ngày. Với tâm trạng hân hoan sau khi nghe pháp, vua nghĩ rằng lần kết tập Pháp tạng này chắc chắn se thành công, liền sai người ngăn đạo tràng ra thành 2 khu vực a và b. Những ai cùng một kiến giải thì ở chung một khu

* Trang 266 *
device

vực. Đồng thời mỗi khu vực cử ra một vị đại diện để trả lời những điều vua hỏi.
Thế rồi, vua hỏi vị đại diện của một khu vực: "Thưa Đại đức, Phật pháp như thế nào?" Họ bèn lao nhao lên. Có người bảo là thường; có người bảo là đoạn; có người nói là có tưởng; có người nói là không phải tưởng cũng không phải không tưởng; có người nói la thế gian Niết-bàn...
Vua nghe họ đáp lung tung như thế, biết chắc nhóm Tỳ-kheo này đích thực là ngoại đạo, chứ không phải Tỳ-kheo chân chính.Do đó, vua ra lệnh họ cởi bỏ pháp phục, ban cho y phục màu trắng, và đuổi ra khỏi Tăng đoàn. Rồi vua sang khu vực của 6 vạn Tỳ-kheo bên kia, lên tiếng hỏi vị đại diện: "Thưa Đại đức, Phật Pháp như thế nào?" Vị ấy đá: "Thưa đại vương, đức Phật phân biệt giảng dạy theo từng trình độ". Quay sang Trưởng lão Mục-Kiền-Liên-Tử-Đế-Tu, vua hỏi : "Có đúng thế không thưa Đại đức?" Trưởng lão đáp: "Đúng thế, thưa Đại vương". Biết Phật pháp đã được thanh tịnh, vua bèn thỉnh cầu chư Tăng thuyết giới Bố-tát trở lại, và sai người bảo vệ chúng Tăng, rồi từ biệt, hồi loan.
Sau khi vua rời khỏi đạo tràng, 6 vạn Tỳ-kheo liền suy cử trưởng lão Mục-Kiền-Liên-Tử-Đế-Tu làm chủ tọa, và tuyển chọn 999 Tỳ-kheo tinh thông Tam tạng, đã đắc tam minh, mở cuộc đại hội kết tập Pháp tạng. Thể thức kết tập lần này giống hai lần trước, không khác gì cả. Do vậy, Phật pháp trở lại thanh tịnh, mọi hỗn loạn, cấu uế đều được dẹp trừ.
Đại hội kết tập lần này trải qua 9 tháng thì hoàn tất, do Trưởng lão Mục-Kiền-Liên-Tử-Đế-Tu làm chủ tọa, 999 vị

* Trang 267 *
device

Tỳ-kheo A-la-hán tham dự, nên gọi là cuộc kết tập của 1000 vị A-la-hán.
     Sau khi kết tập, Trưởng lão Mục-Kiền-Liên-Tử-Đế-Tu bèn soạn ra luận thư để phản bác ý nghĩa lý của các phái ngoại đạo đương thời. Đến khi biết mình sắp viên tịch, Trưởng lão bèn sai vị cao đồ là Đại đức Ma-Sẩn-Đà đem luật tạng truyền sang nước Sư Tử (Srilanka: Tích Lan). Vâng lệnh sư phụ, Đại đức Ma-Sẩn-Đà đem giáo pháp sang Tích Lan truyền bá. Đến khi sắp viên tịch, đại đức lại truyền cho đệ tử là A-Túc-Tra (Arittha); A-Túc-Tra truyền cho đệ tử là Đế-Tu-Đạt-Đa (Tissadatta); Đế-Tu-Đạt-Đa lại truyền cho đệ tử là ngài Già-La-Tu-Mạt-Na (Kàlasumana); Già-La-Tu-Mạt-Na truyền cho đệ tử là Địa-Già-Na (Dìghanàmaka); Địa-Già-Na truyền cho Tu-Mạt-Na (Dìghasumana); Tu-Mạt-Na truyền cho Đàm-Vô-Đức (Dhammarakkita); Đàm-Vô-Đức truyền cho Đế-Tu (Tissa); Đế-Tu truyền cho Đề-Bà (Deva); Đề-Bà truyền cho Tu-Mạt-Na (Sumana); Tu-Mạt-Na truyền cho Chuyên-Na-Già (Cùlagàra); Chuyên-Na-Già truyền cho Đàm-Vô-Ba-Li (DhammaPàlinàma); Đàm-Vô-Ba-Li truyền cho Xí-Ma (Khemanàma); Xí-Ma truyền cho Ưu-Ba-Đế-Tu (Upatissa); Ưu-Ba-Đế-Tu truyền cho Pháp Cự (?); Pháp Cự truyền cho A-Bà-Gia (Abhaya); A-Bà-Gia truyền cho Tiểu-Đề-Bà (Cùladeva); Tiểu-Đề-Bà truyền cho Tư-Bà (Sìva).
Đó là các vị luật sư trí tuệ đẹ nhất, thần thông vô ngại, ái tận La Hán, thầy trò truyền nhau, đến nay không dứt.(72)
 _______________________
(72) Thiện Kiến Luật Tỳ-Bà-sa, quyển 1,2 ĐTK 24, tr.678b 684.

* Trang 268 *
device

*Vài điều ghi nhận:
1.Lý do kết tập: Vì các ngoại đạo trà trộn vào hàng ngũ Tăng đoàn làm cho Tăng chúng bất hòa và Phật pháp trở nên hỗn loạn, nên mới mở đại hội kết tập.
2. Thời gian kết tập: Lần kết tập này diễn ra sau Phật Niết-bàn 218 năm, tức trước Tây lịch 325 năm. Và công việc được thực hiện trong thời gian 9 tháng.
3. Địa điểm kết tập: Tại viên Lâm (Uyyàna), thành Hoa Thị (P àtaliputta), nước Ma-kiệt-đà (Magadha)
4. Vị chủ tọa cuộc kết tập: Trưởng lão Mục-Kiền-Liên-Tử-Đế-Tu (Moggaliputta-tisa).
5. Số người tham dự: Gồm 1000 vị A La Hán (kể cả vị Chủ tọa) đã chứng tam minh, tinh thông Tam tạng
6. Người khởi xướng và bảo trợ cuộc kết tập: Hoàng đế A Dục (sinh khoảng năm 350 trước Tây lịch)
7. Giá trị của cuộc kết tập: Hai lần kết tập thứ nhất và thứ nhì, sử Phật giáo Nam truyền và Bắc truyền đều có ghi chép, và đều công nhận. Nhưng lần kết tập lần thứ ba này chỉ thấy ghi lại trong Thiện Kiến Luật Tỳ Bà Sa (Bộ sớ giải luật tạng của Nam truyền) và Đảo sử Tích Lan. Còn các bộ Luật chính không ghi chép. Vì quan điểm của Bắc truyền cho đây là sự kết tập của Bộ phái mà thôi, nên không công nhận như một cuộc kết tập chính thức.

* Trang 269 *
device

* Trang 270 *
device

 
Một Số Vấn Đề Giới Luật