LOGO VNBET
04. LỊCH SỬ KẾT TẬP PHÁP TẠNG LẦN THỨ TƯ
Sự kết tập pháp tạng lần này có các tư liệu sau đây đề cập đến:
1. Thuyết thứ nhất:
Sau Phật Niết-bàn khoảng 400 năm, tại nước Kiền-Đà-La (Gandhàra) có vua Ca-Nị-Sắc-Ca (Kaniska) trị vì, đất nước phú cường, danh vang khắp nơi, các nước xung quanh điều quy phục. Trong những lúc rảnh rỗi việc triều chính, nhà vua thường đọc kinh Phật. Mỗi ngày vua thỉnh mọt vị cao tăng vào cung thuyết pháp. Nhưng vua thấy quan điểm mỗi người một khác, không ai giống ai, nên rất băn khoăn, không biết làm sao để giải tỏa. Vì vậy, vua ben thỉnh giáo Hiếp Tôn giả (Parsva), Hiếp Tôn giả liền thưa: "Tâu Đại Vương, vì đức Như Lai nhập diệt trải qua năm tháng đã lâu, các đệ tử thường dựa theo quan điểm của thầy mình, có những nhận thức bất đồng, do đó mà sinh ra mâu thuẫn với nhau".
Vua nghe nói thế rất lấy làm buồn lòng, trầm ngâm hồi lâu, rồi bạch với Tôn giả: "Trẫm nhờ hưởng được phúc đức của tổ tiên, nên được kế thừa tông miếu, cai trị muôn dân, nay tuy xa cách Thánh nhân (Phật), nhưng còn may mắn nếm được pháp vị. Trẫm muốn quên sự hèn kém của

* Trang 271 *
device

mình, dốc lòng thiệu long chánh pháp, mở đại hội kết tập Pháp tạng, để thống nhất những quan điểm riêng của các bộ phái".
Hiếp Tôn giả tán thán: "Đại vương đã gieo trồng căn lành từ đời trước, nên đời này đầy đủ phước lộc, lại lưu tâm đến Phật pháp, thực là hợp với nguyện vọng của bần tăng".
Thế rồi, vua truyền lệnh triệu tập các bậc thánh triết xa gần. Nhận được sức chỉ, các bậc minh triết thông đạt Tam tạng, những bậc hiền tài xuất chúng từ bốn phương vân tập về kinh thành. Vua bèn thiết lễ cúng dường suốt 7 ngày, và bàn kế hoạch mở đại hội kết tập. Nhưng thấy số người khá đông đúc, sợ khó tránh khỏi ô hợp, nên vua đem những điều thao thức của mình trình lên tăng chúng, rồi truyền lệnh: "Những vị nào đã chứng đắc thánh quả thì ở lại, những vị nào còn triền phược xin hãy trở về chỗ cũ". Tuy vậy, hội chúng cũng còn quá đông, nên vua lại ra lệnh: "Các bậc vô học (chứng quả A-la-hán) xin hãy ở lại, còn các bậc hữu học xin hãy ra về". Thế nhưng, số người vẫn còn nhiều, vì thế vua lại ra lệnh: "Những vị đầy đủ Tam minh và Lục thông thì ở lại, còn những vị khác đều hãy trở về". Nhưng hội chúng vẫn còn đông, buộc lòng vua phải hạ lệnh một lần cuối cùng: "Những ai đối với nội giáo thì tinh thông Tam tạng, đối với ngoại điển thì quán triệt ngũ minh, xin mời ở lại, còn những vị khác xin hãy hoan hỷ lui về trú xứ".
Chung cục, sau bốn lần gạn lọc, số người còn lại tính được 499 người. Lúc ấy, nhà vua thấy trong nước mình hay mưa nắng bất thường sợ làm khổ nhọc các vị tôn túc, nên định đưa hội chúng đến thành Vương Xá nơi thạch

* Trang 272 *
device

thất mà Tôn giả Ca Diếp xưa kia đã kết tập giáo pháp - mở đại hội kết tập. Nhưng Hiếp Tôn giả cùng các vị tôn túc can rằng: "Thưa Đại vương, không nên. Vì ở đó có nhiều ngoại đạo, nhiều luận sư khác phái rất phức tạp. Chúng ta sẽ phải bận rộn thù tiếp, giao tế với họ mất hết thì giờ, ắt hẳn sẽ gây trở ngại công việc kết tập và soạn ra luận giải. Hơn nữa, đại chúng giờ đây đều nhất trí muốn thực hiện việc kết tập tại nước này. Vì đất nước này ở bốn phía có núi non kiên cố, có thần Dược Xoa gìn giữ, đất đai phì nhiêu, sản vật phong phú, là nơi hiền Thánh vân tập, các bậc thần tiên qua lại, và hiện giờ Tăng chúng đang quy tụ tại đây". Sai khi nghe trình bày, vua thấy hợp lý, nên chuẩn thuận đề nghị ấy.
Thế rồi, vua truyền lệnh cho công nhân xây dựng lo thiết lập Già lam tại thành Ca-Thấp-Di-La (Kasmira) để kết tập pháp tạng.
Lúc bấy giờ, các vị A-la-hán thấy Tôn giả Thế Hữu (Vasumitra) mặc y phục luộm thuộm, đang đứng trước hành lang, bèn nói với Tôn giả: "Ông chưa đoạn trừ kiết sử, nếu luận nghị giáo pháp sẽ vấp phải sai lầm, vậy ông nên rời khỏi đây mà đi nơi khác".
Thế Hữu nói: "Nay chư hiền đối với chánh pháp không có điều chi nghi ngờ, muốn thay Phật để tuyên dương, nên mới tập họp đông đảo nơi đây mà luận bàn Phật pháp. Tôi tuy không được thông tuệ, nhưng cũng đã hiểu giáo pháp ít nhiều, văn chương u huyền của Tam tạng và những lý luận khúc chiết của ngũ minh cũng đã từng nghiên cứu và đạt được những ý thú nhất định".
Các vị A-la-hán nói: "Lời nói suông không có gì làm

* Trang 273 *
device

bằng chứng, nếu vậy, thì thầy hãy ẩn cư nơi vắng vẻ một thời gian, lo tụ tập gấp để chứng đạt quả vô học, rồi mới tham dự cũng chưa muộn".
Thế Hữu nói: "Tôi xem quả vô học cũng như đàm dãi, chí tôi chỉ cầu Phật quả, chẳng thèm đi con đường nhỏ". Bèn vò cái y rách ném đi. Khi chiếc y rơi chưa tới đất thì Tôn giả (Tuyên bố mình) chứng được thánh quả vô học.
Lúc ấy, các vị A-la-hán lại khiển trách: "Kẻ tăng thượng mạn chính là người này đây. Quả vô học được chư Phật hết lời tán thán, đâu có thể chứng đắc dễ dàng như thế?"
Muốn cho mọi người hết mối ngờ vực, Thế Hữu bèn ném chiếc y lên hư không, chư thiên liền tiếp lấy và cung kính thỉnh cầu: "Tôn giả nên chứng Phật quả để sau này kế thừa đức Từ thị (Di Lặc), làm bậc tôn quý nhất trong ba cõi, và làm chỗ nương tựa cho bốn loài, chứ giờ đây Tôn giả chứng quả nhỏ làm chi?"
Bấy giờ các vị A-la-hán thấy sự ly-kỳ như thế, bèn tạ lỗi, và mời tôn giả tham gia đại hội kết tập cho đủ số 500 người. Đồng thời, hội chúng suy cử Thế Hữu làm đệ nhất và Hiếp Tôn giả làm đệ nhị chủ tọa cuộc kết tập để quyết đoán những ý kiến bất đồng của cử tọa. Những vấn đề của kinh điển, sau khi được hội nghị thảo luận và biểu quyết, bèn biên tập thành ba bộ luận, đó là:
1. Bộ luận "Ưu Ba Đề Xá" gồm 10 vạn bài tụng, dùng để giải thích kinh tạng.
2. Bộ luận "Tì Nại Da Tì Bà Sa" cũng gồm 10 vạn bài tụng, để giải thích luật tạng.
3. Bộ luận "A Tì Đạt Ma Tì Bà Sa" cũng gồm 10 vạn bài tụng, để giải thích luận tạng.

* Trang 274 *
device

Như vậy cả ba bộ gồm 30 vạn bài tụng, chín trăm sáu mươi vạn lời (9.600.000), giải thích đầy đủ ba tạng giáo điển. Trong đó, không có chi tiết nào là không bàn bạc tận cùng, không có chỗ sâu xa nào là không cứu xét rốt ráo. Những nghĩa lý thâm u được làm cho sáng tỏ, những lời nói còn mù mờ được làm cho rõ ràng. Thành quả này nhằm truyền lại muôn đời cho hậu thế dùng làm cương lĩnh.
Kế đến, vua Ca Nị Sắc Ca bèn sai thợ đúc dùng đồng đỏ dát thành lá mỏng để chép luận văn, rồi đem cất vào trong hang đá, xây tháp lên trên để cúng dường. Vua lại sai thần Dược Xoa phòng vệ khắp nước, không để cho ngoại đạo mang bộ luận ấy ra khỏi lãnh thổ. Những ai muốn học tập nó thì phải đến đó mà học.
Sau khhi xong việc, vua bèn thiết lễ trai tăng cúng dường rất trọng hậu để chúc mừng đại hội kết tập vừa thành công viên mãn. (73)
Tóm tắt:
1/ Lý do kết tâp: Vì chư tăng của các bộ phái có những kiến giải bất đồng về kinh điển, nên mới mở đại hội kết tập.
2/ Thời gian kết tập: Khoảng 400 năm sau Phật Niết-bàn.
3/ Địa điểm kết tập: Tại Thành Ca-Thấp-Di-La (Kasmira), tên cũ gọi là Kế Tân, nước Kiến-Đà-La (Gandhàra), thuộc miền Tây Bắc Ấn Độ.
 4/ Vị chủ tọa cuộc kết tập: Tôn giả Thế Hữu (Vasumitra), với sự trợ thủ của Hiếp Tôn giả.
 _______________________
(73) Đại Đường Tây Vức Ký, quyển 3, Sa môn Biện Cơ soạn tại chùa Từ Ân, ĐTK 51, ký hiệu 2087, tr.886b.

* Trang 275 *
device

5/ Số người tham dự kết tập: 500 vị hiền thánh (kể cả vị chủ tọa) đã đạt địa vị vô học, tức quả A-la-hán.
6/ Người khởi xướng và bảo trợ cuộc kết tập: Vua Ca-Nị-Sắc-Ca (Kaniska), vị hộ pháp được xem là có công tương đương với hoàng đế A Dục.
7/ Thành quả cuộc kết tập: Soạn ra ba bộ luận: Kinh sớ, Luật sớ và Luận sớ, gồm ba mươi vạn bài tụng, 9.600.000 lời.
8/ Phương thức bảo quản: Vua ra sắc lệnh dùng đồng dát mỏng để chép tam tạng, rồi sai thần Dược Xoa bảo vệ không cho ngoại đạo hay người nào mang bộ luận này ra khỏi nước.
2. Thuyết thứ hai:
1) Thời gian kết tập: Sau Phật Niết-bàn 500 năm, và thời gian biên tập xong các bộ luận kéo dài đến 12 năm.
2) Địa điểm kết tập: Tại Kế Tân, tức Ca-Thấp-Di-La (Kasmira).
3) Vị chủ tọa cuộc kết tập: Tôn giả Ca Chiên Diên Tử, và Bồ-tát Mã Minh chấp bút.
4) Số người tham dự: 500 vị A-la-hán và 1000 vị Bồ-tát.
5) Thành quả: Soạn một bộ luận gồm 8 kiền độ (tức tám phần), đặt tên là Phát Tuệ luận (hay Phát Trí luận), gồm năm vạn bài kệ. Sau 12 năm mới biên tập hoàn thành, giải thích rộng rãi, gồm thành 100 vạn bài kệ.
6) Phương thức bảo quản: Các thánh giả dùng thần lực khiến các thần linh bảo vệ không cho bất cứ một ai mang bộ luận này ra khỏi nước. (Bà Tẩu Bàn Đậu (Vasubandhu) pháp sư truyện, Chân Đế đời Trần dịch, ĐTK 50, ký hiệu 2049, tr.189a).

* Trang 276 *
device

3. Thuyết thứ ba:
1) Thời gian kết tập: Vào thời vua Bà-Tha Già-Mã-Ni (Vattagàmani) cai trị Tích Lan (ước chừng 400 năm sau Phật nhập diệt(?)
2) Địa điểm kết tập: Tại thôn Mã-Đặc-Lê, phía đông A-Lư-Ca, nước Tích Lan.
3) Vị chủ tọa cuộc kết tập: Thượng tọa La-Hi-Da-Đại.
4) Số người tham dự: 500 vị Tỳ-kheo.
5) Người khởi xướng và bảo trợ: Vua Ba-Tha-Già-Mã-Ni (Vattagàmani).
6) Thành quả kết tập: Kỳ kết tập này đọc lại giáo điển 3 tạng của Thượng tọa bộ, hiệu đính những chú thích của ba tạng, sắp xếp lại thứ tự của kinh điển, viết một bộ tam tạng bằng tiếng Pàli, và làm bản chú thích bằng Văn Tăng Già La (Tích Lan).(74)
* Vài điều ghi nhận:
- Thuyết thứ nhất tư liệu lấy từ Tây Vức Ký, một tác phẩm viết khá súc tích, khúc chiết và chặt chẽ, rất nổi tiếng, nhất là về phương diện sử liệu. Do đó, gần như hầu hết các học giả đều công nhận thuyết này.
- Thuyết thứ hai tư liệu lấy từ Bà-Tẩu-Bàn-Đậu pháp sư truyện. Văn của tập truyện này viết chệch choạc rời rạc, các dữ kiện phần lớn không giống với Tây Vức Ký. Tuy cũng được xem là lần kết tập thứ tư, nhưng rất ít học giả công nhận giá trị của nó.
- Thuyết thứ ba tư liệu còn ghi lại đầy đủ trong Đảo Sử. Địa điểm và thành phần tham dự hoàn toàn khác hẳn
 _______________________
(74) Đảo sử Tích Lan, theo sự dẫn lại của Phật Quang Đại Từ Điển, tr.5189a.

* Trang 277 *
device

với cuộc kết tập tại Ca-Thấp-Di-La. Tuy vậy, các học giả đều công nhận đây là lần kết tập thứ tư của Phật giáo Thượng tọa bộ tại Tích Lan.
- Nếu như nước Kiền-Đà-La hay miền Tây Bắc Ấn Độ được xem là cái nôi, là căn cứ địa mà Phật giáo Đại thừa thai nghén và phát triển, rồi từ đó truyền sang các nước, thì trái lại, Tích Lan chính là trung tâm của Phật giáo Thượng tọa bộ đối với các nước khác trong vùng.
- Thời điểm vua Ca-Nị-Sắc-Ca ra đời có tới 5 mảng tư liệu đề cập đến, xê dịch từ 3 đến 700 năm, nhưng chỉ có thuyết cho rằng ông ra đời vào khoảng 400 năm sau Phật nhập diệt, là được các học giả đồng tình hơn hết. (75)
 _______________________
(75) Xem thêm Phật Quang Đại Từ Điển, tr.3976b.

* Trang 278 *
device

 
Một Số Vấn Đề Giới Luật