LOGO VNBET
NHÀ HOẰNG PHÁP VÀ GIÁO DỤC
TIÊU BIỂU TRONG THẾ KỶ XX

(Kỷ niệm 30 năm ngày Hòa thượng Thích Thiện Hoa
viên tịch 20/12/1973 -20/12/2003.)
 
         Thế kỷ XXI là thế kỷ của thịnh vượng và phát triển. Phật giáo Việt Nam trước thiên niên kỷ mới, những thành quả đạt được trong thế kỷ XX sẽ là nền tảng cơ bản để phát huy nội lực. Một trong những vị giáo phẩm sáng ngời trong thế kỷ trước có công đầu trong việc thiết lập cơ chế giáo dục Phật giáo kiểu mới và khai phóng con đường hoằng pháp phù hợp với bối cảnh thời đại, đó là Hòa thượng Thích Thiện Hoa.
Gần 20 tác phẩm Ngài để lại cho đời, mỗi tác phẩm, mỗi chương kinh đều là những "Bài học ngàn vàng”, mà cho đến ngàn sau vẫn mãi là khuôn vàng thước ngọc để hàng hậu học y cứ ứng dụng cho chương trình hoằng pháp và giáo dục Phật giáo.
Nhìn về quá khứ, ta không khỏi ngạc nhiên nhận thấy rằng phong trào Chấn hưng Phật giáo ở thập

* Trang 195 *
device

niên 1950 đã trở thành cao trào, đặc biệt là phát triển về hoằng pháp và giáo dục. Ở giai đoạn này, Phật giáo Nam Bộ sinh hoạt trong tổ chức Giáo hội Tăng già Nam Việt. Các khóa đào tạo Như Lai sứ giả liên tiếp được mở ra, các trường Phật học được thành lập rất nhiều. Nếu để ý kỹ, ta sẽ thấy rõ vị lãnh đạo phong trào hành động này không ai khác hơn là tác giả của bộ Phật học phổ thông – một bộ Luận thư của Phật giáo Việt Nam, được xếp vào hàng "Tục Tạng kinh Việt Nam” nếu có thể. Tác phẩm này được Hòa thượng Thiện Hoa viết trong 5 năm, từ 1953 đến 1958; trong thời gian này, Ngài đảm đương chức vụ Trưởng ban Hoằng pháp kiêm Trưởng ban Giáo dục và Đốc giáo Phật học đường Nam Việt.
Bộ sách gồm 3 tập 12 khóa với gần 2300 trang, phản ánh cơ bản hệ thống giáo lý Phật giáo theo quan điểm Đại thừa. Bốn khóa đầu triển khai nội dung Ngũ thừa giáo: Nhơn, Thiên, Thanh văn, Duyên giác và Bồ tát. Khóa 5 đề cập lịch sử truyền thừa, sự phát triển của các bộ phái Phật giáo và quan điểm của đạo Phật về nhân sinh quan, vũ trụ quan. Sáu khóa còn lại lý giải Kinh bộ và Luận bộ Đại thừa. Bộ sách được soạn thảo theo phương pháp mới rất công phu, rất khoa học, dù nó đã ra đời non nửa thế kỷ nay. Phương pháp mới ấy được biểu hiện qua một số nét dưới đây:
Xưa nay, nghiên cứu giáo lý và giảng giải giáo lý, các Luận sư hay Pháp sư thường trình bày theo "Ngũ thời bát giáo”. Ở đây, Hòa thượng Thiện Hoa

* Trang 196 *
device

không đi theo lối mòn ấy, Ngài trình bày từ thấp lên cao, từ dễ đến khó, từ giản đơn đến phức tạp, cái lối trình bày mà Ngài gọi là "Cây thang giáo lý”. Cây thang này, hành giả mỗi bước chân lên đều cảm thấy an lạc và vững chãi, mở được tầm nhìn trước trời cao bể rộng. Phương pháp nghiên cứu này rất dễ ứng dụng. Giới bình dân học cũng được mà trí thức học cũng được, kẻ sơ cơ học cũng được mà bậc đại căn học cũng được. Một bộ sách mang tính rất phổ thông.
Tất cả các hệ phái đều thống nhất quan điểm rằng phương pháp dạy và học Phật theo truyền thống là học Kinh bộ. Học theo Kinh bộ là học nguyên bản của bộ kinh. Dạy theo phương pháp này, trước hết Thầy giáo đọc kinh văn, hoặc viết ra bảng (bằng Hán văn), rồi sau đó giảng giải chữ nào nghĩa đó. Cũng có thể trò đọc kinh văn, rồi Thầy giảng giải. Đây là phương pháp giáo dục truyền thống mà sau này, các lớp gia giáo thường ứng dụng.
Chuyển sang phương pháp mới, Hòa thượng Thiện Hoa chú trọng đến giáo dục chuyên đề hơn; cố nhiên Ngài không chối bỏ phương pháp giáo dục truyền thống, nhưng không phổ cập. Nhìn vào "Cây thang giáo lý”, ta sẽ thấy rõ các chuyên đề được nổi bật như: Vô thường, Nhân quả, Luân hồi, Thập thiện, Lục hòa, Tịnh độ, Tứ đế, v.v… Các chuyên đề này đều có bàng bạc trong tất cả kinh điển được Ngài rút ra và viết thành bài, thành khóa, cho người học dễ nắm.

* Trang 197 *
device

Rõ ràng bộ Phật học phổ thông có thể nói là giáo trình chuẩn cho các nhà làm giáo dục Phật giáo, mà cũng là những bài giảng mẫu cho các giảng sinh hay giảng viên đang thực tập trên bước đường hoằng pháp.
Từ nhiều năm qua, Ban Hoằng pháp Trung ương thường xuyên tổ chức các khóa bồi dưỡng, đào tạo Giảng sư dài hạn và ngắn hạn. Bộ Phật học phổ thông thường được rất nhiều giáo sư, Giảng sư nghiên cứu, triển khai trong chương trình đào tạo.
Tại thành phố Hồ Chí Minh vào những thập niên 1980-1990 và cho đến hôm nay, phong trào tổ chức thực tập diễn giảng rất phổ biến trong các khóa An cư kiết hạ. Hầu hết ban Tổ chức đều lấy bộ Phật học phổ thông làm chương trình cơ bản và tất cả các khóa sinh đều xem Phật học phổ thông là bộ sách "gối đầu giường” để nghiên cứu, thực tập. Phải nói rằng về hoằng pháp và giáo dục, bộ Phật học phổ thông được xem là tiêu chí chuẩn mực để người học Phật ứng dụng thực tập.
30 năm trôi qua, tác giả đã về Phật, nhưng công đức và trí tuệ của Ngài gởi lại cho đời đã trở thành những giá trị vĩnh hằng trong đời sống đạo. Ngài xứng danh là nhà giáo dục, nhà hoằng pháp tiêu biểu trong thế kỷ XX.

* Trang 198 *
device

 
Những Bài Giảng Về Hoằng Pháp Và Trụ Trì