LOGO VNBET
TU DƯỠNG ĐẠO ĐỨC NHỜ BIẾT SỌ HÃI
Tâm Lương
 
Trong đạo Phật, xấu hổ và sợ hãi (tàm và quý) là hai tâm lý căn bản của đường lối tu dưỡng đạo đức hay còn gọi là Giới học. Đường lối tu dưỡng đạo đức Phật giáo là nếp sống có suy xét, có cân nhắc giữa thiện và bất thiện, biết phân biệt rõ đâu là thiện nên theo và đâu là ác phải từ bỏ. Đường lối ấy mở đầu bằng tàm và quý, nghĩa là tâm lý biết xấu hổ và sợ hãi đối với các điều ác bất thiện. Tàm là tâm lý xấu hổ đới với các hành vi xấu ác của tự thân, thể hiện qua thân, miệng, ý. Quý là tâm lý lo lắng sợ hãi đối với thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác và hậu quả xấu xa đâu khổ của chúng. Chính hai tâm lý này được nuôi dưỡng thường xuyên, khiến con người trở nên chín chắn, có tâm tư đoan chính ngay thẳng, thể hiện nếp sống đạo đức hiền hòa.

* Trang 210 *
device

Để giúp cho các học trò mình thăng tiến về giới đức, Đức Phật khuyên dạy họ phải thường xuyên suy xét các hành vi của tự thân và phải biết sanh tâm xấu hổ và sợ hãi đối với các hành vị ác, bất thiện. Ngài nói đến bốn tâm lý biết lo lắng sợ hãi về ác nghiệp và hậu quả không may mắn của các ác nghiệp nhằm giáo dục các học trò mình chuyên tâm về nếp sống “bỏ ác làm lành”:1
“Này các Tỷ-kheo, có bốn sự sợ hãi này. Thế nào là bốn?
Sợ hãi tự mình trách, sợ hãi người khác trách, sợ hãi hình phạt, sợ hãi ác thú.
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sự sợ hãi tự mình trách?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người suy xét: "Nếu thân ta làm ác, lời nói ta ác, ý nghĩa ta ác, thời tự ngã có thể trách ta về phương diện giới: "Sao lại làm nghiệp ấy?". Người ấy do sợ hãi tự trách, đoạn tận thân làm ác, tu tập thân làm lành, đoạn tận lời nói ác, tu tập lời nói lành, đoạn tận ý nghĩ ác, tu tập ý nghĩ lành; sống tự ngã trong sạch. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là sợ hãi tự trách.

1Kinh Tự Trách, Tăng Chi Bộ.

* Trang 211 *
device

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sợ hãi về người khác trách?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người suy xét: "Nếu thân ta làm ác, lời nói ta ác, ý nghĩ ta ác, thời các người khác có thể trách ta về phương diện giới: "Sao lại làm nghiệp ấy?". Người ấy do sợ hãi người khác trách, đoạn tận thân làm ác, tu tập thân làm lành, đoạn tận lời nói ác, tu tập lời nói lành, đoạn tận ý nghĩ ác, tu tập ý nghĩ lành; sống tự ngã trong sạch. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là sợ hãi người khác trách.
 Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sợ hãi hình phạt?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người thấy vua chúa khi bắt được người ăn trộm, kẻ đi cướp đường, liền áp dụng nhiều hình phạt sai khác. Họ đánh bằng roi, họ đánh bằng gậy, họ đánh bằng côn, họ chặt tay, họ chặt chân, họ chặt tay chân, họ xẻo tai, họ cắt mũi, họ dùng hình phạt vạc dầu, họ dùng hình phạt bối đồi hình (xẻo đỉnh đầu thành hình con sò), họ dùng hình phạt la hầu khẩu hình (lấy xương và thịt cho rộng ra, rồi đổ dầu sôi vào miệng), hỏa man hình (lấy lửa đốt thành vòng hoa), đốt tay, lấy rơm bện lại rồi siết chặt, lấy vỏ cây làm áo, hình phạt con dê núi, lấy câu móc

* Trang 212 *
device

vào thịt, cắt thịt thành hình đồng tiền, quẳng sắt chảy trên thân đầy vết thương rồi chà mạnh, chuyển hình (bắt nằm dưới đất, đâm một gậy sắt qua hai lỗ tai rồi xoay tròn), cao đạp đài (lột da phần trên, lấy chày giã cho nát thân). Họ tưới bằng dầu sôi, họ cho chó ăn, họ đóng cọc những người sống, họ lấy gươm chặt đầu. Người ấy suy nghĩ như sau: "Do nhân làm các nghiệp ác như vậy, các vua chúa khi bắt được người ăn trộm, kẻ đi cướp đường, liền áp dụng nhiều hình phạt sai khác... họ lấy gươm chặt đầu". Người ấy vì sợ hãi sự sợ hãi hình phạt, không có đi trộm, cướp tài sản người khác.Này các Tỷ-kheo, đây gọi là sự sợ hãi hình phạt.
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sự sợ hãi ác thú?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người suy nghĩ như sau: "Với ai thân làm ác, có ác dị thục trong tương lai, với ai lời nói ác... với ai ý nghĩ ác, có ác dị thục trong tương lai. Làm thế nào cho ta sau khi thân hoại mạng chung, không có sanh tại cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục?". Người ấy vì sợ hãi ác thú, đoạn tận thân làm ác, tu tập thân làm lành; đoạn tận lời nói ác, tu tập lời nói lành; đoạn tận ý nghĩ ác, tu tập ý nghĩ lành; sống với tự ngã trong sạch. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là sợ hãi ác thú.”

* Trang 213 *
device

 
Pháp Vị