LOGO VNBET
TỔ CÁY
 
Trong thời đại này có một việc làm như vậy cũng xứng đáng làm Tổ rồi, chứ đừng nói đến học cả trăm kinh vạn quyển. Đó là chuyện xảy ra từ đời Hậu Lê thường kể về Tồ Cáy.
Tổ là vị chủ chùa, là người Trụ trì, người niên cao lạp trưởng trong chốn Tòng lâm.
Nguyên trước ngày chưa xuất gia, Tổ đã có lòng thương vật khác thường. Một hôm bà mẹ đi chợ mua về một rổ “cáy” để làm thức ăn cho gia đình dùng cơm trong ngày. Khi rổ cáy được đặt gần chỗ Ngài nghỉ, tiếng cáy kêu phát ra một âm thanh rù rì rủ rỉ y như tiếng nỉ non của người gặp nạn. Động lòng trắc ẩn trước tiếng kêu ấy, Tổ mang cả rổ cáy đổ xuống đồng ruộng.
Đến giờ làm thức ăn, thấy không có rổ cáy, bà hỏi con, Tổ tình thật thưa với mẹ là chịu không nổi tiếng kêu đau thương của “cáy” nên đã mang đi đổ xuống đồng hết rồi.
Một thời gian sau, Tổ xin mẹ đi xuất gia.

* Trang 190 *
device

Cắt ái từ thân. Tổ cất bước vân du học đạo, trải qua mấy chục năm không về thăm quê được. Quê hương sinh ra Tổ nay đã đổi dời, tang thương dâu bể, vật đổi sao dời không còn dấu tích ngày xưa. Tổ cũng lớn lên theo năm tháng và được bổ nhiệm làm Trụ trì chùa Hòe Nhai (Hà Nội).
          Một hôm, Tổ có dịp đi qua thôn cũ, thấy một cái chòi rách nát, trong đó có một bà cụ già bán nước để độ thân. Khi vào trong quán, Tổ nhận ngay ra mẹ mình. Tuy nhiên, Tổ vẫn làm như người không quen biết. Tổ hỏi thăm bà cụ vể quê hương, nhưng bà cụ nào có hay biết rằng người đối diện với bà chính là con đẻ của mình. Một thoáng suy nghĩ Tổ mới nói với bà cụ : “Thưa cụ, một mình cụ ở đây đêm hôm đơn chiếc lấy ai giúp đỡ, nếu bà cụ về chùa tôi làm công quả thì hay biết mấy”. Bà cụ rất mừng và nói rằng : “Nếu Sư cụ cho phép thì con sẽ về ăn mày công đức Sư cụ”. Thế là bà cụ được đưa về chùa để làm công quả.
          Khi đến chùa, Tăng chúng và bổn đạo đông đúc nên Tổ không nói cho ai biết, Tổ im lặng bố trí công việc cho bà cụ làm. Mỗi ngày Tổ ra sân lấy gậy khoanh một đám cỏ cho bà cụ nhổ, tùy theo sức khỏe của bà cụ mà mỗi ngày đám cỏ được khoanh nhỏ lại. Ngày ngày làm công quả như thế, sức khỏe bà cụ càng yếu. Cho đến một

* Trang 191 *
device

ngày kia, thân không còn vật lộn được với thời gian, bà cụ đã đi vào buổi hoàng hôn của cuộc đời. Cái gì có hình thì có hoại. Bà cụ đã kết thúc thân mạng nơi cổ tự. Tổ vẫn điềm nhiên lo liệu khâm liệm xác mẹ, cho đến khi nắp quan tài từ từ khép lại, đứng trước quan tài mẹ, Tổ mới nói cho Tăng chúng và bổn đạo biết, người trong quan tài này chính là mẹ đẻ của mình. Khi nghe Tổ nói ai ai cũng rơi lệ. Có người nói Tổ là vị chân tu, nên không cho ai biết. Có người nói Tổ đề phòng rằng, nếu Tổ nhận mẹ ngay thì tâm lý ỷ thị của bà cụ làm cho Tăng chúng phật lòng chăng. Riêng Tổ thì vẫn im lặng cầu kinh.
          Tuy là việc hiếu đạo bình thường trong chốn Thiền môn, nhưng người đời sau thường hay nhắc nhở và kể cho con cháu mình biết về vị Tổ này. Người ta thường kết hợp tên đạo (Tổ) và sự việc khi còn ở đời (Cáy) để chỉ cho một vị chân tu. Đạo đời hợp nhất. Không phô trương nhưng vẫn có ý nghĩa. Đạo và đời tuy hai mà một.
                   Mẹ già như chuối ba hương.
          Như xôi nếp một, như đường mía lau.

________________
*Cáy là loại rạm, cua đồng nhỏ.


 

* Trang 192 *
device

 
Trăng Rọi Rừng Thiền